Blog

Soğuk Savaş sonrası dönemde Atlantik ötesi ittifak, varlığını meşrulaştırmak için sürekli bir tehdit anlatısına ihtiyaç duymuştur. Kuruluş felsefesinin ötesine geçen bu askeri mekanizma, zamanla yalnızca üye devletlerin kolektif savunma refleksi olmaktan çıkmış; küresel ölçekte angajman ve kuşatma stratejilerinin uygulama aracı haline gelmiştir. Bu yapının derin kodlarına bakıldığında, ABD’nin anglosfer müttefiki İsrail ile kurduğu organik bağın, Batı Avrupa ve Kanada’yı da içine alan geniş bir coğrafyayı stratejik olarak hizalamak ve çevrelemek üzerine kurgulandığı görülmektedir. Türkiye’nin de bu denklemin içinde kritik bir menteşe işlevi gördüğü bu proje, uzun yıllar boyunca Avrasya’nın derinliklerine yönelik bir kontrol ve tehdit aygıtı olarak konumlandırılmıştır. Ancak son dönemdeki jeopolitik depremler, bu tek kutuplu tahakküm projesinin temellerini sarsmış durumdadır.

Tarihsel Blokun Stratejik Yenilgisi

ABD ve İsrail’in, NATO’nun resmi sınırlarını aşan ve özellikle İran merkezli Direniş Ekseni ile dolaylı olarak bu ekseni besleyen Çin, Rusya ve Kuzey Kore’yi hedef alan uzun vadeli yıpratma ve çevreleme stratejisi, sahada somut bir yenilgiyle karşı karşıya kalmıştır. Bu yenilgi yalnızca askeri angajmanlarla sınırlı değildir; aynı zamanda anlatı savaşlarının, ekonomik yaptırımların ve diplomatik yalnızlaştırma çabalarının da başarısızlığa uğraması anlamına gelmektedir. Direniş Ekseni’nin dağıtılması hedefi, tam tersine bu yapıyı jeopolitik bir bloklaşmaya doğru itmiş; Batı’nın dışlayıcı politikaları, Şanghay İşbirliği Örgütü ve BRICS+ gibi platformları küresel muhalefetin yeni çekim merkezleri haline getirmiştir. Bu düzlemde, ABD ve İsrail’in kontrolsüz güç kullanımına dayalı taktikleri, küresel kamuoyunda ve Batı blokunun kendi iç kamuoylarında derin bir sorgulama sürecini tetiklemiştir. Halklar nezdinde yükselen sorgulama dalgası, Atlantik merkezli güvenlik bürokrasilerinin uzun süredir kullandığı tehdit senaryolarının inandırıcılığını yitirmesine neden olmuştur.

Ankara’da Yeni Denklem Arayışı

İttifak içindeki bu meşruiyet krizi ve sahadaki stratejik tıkanıklık, yeni bir hamle gösterisine zemin hazırlamaktadır. ABD ve İsrail’in, kaybedilen ivmeyi geri kazanmak için NATO’nun yeni üyelerini de mobilize ederek, Avrasya’da son bir stratejik kart açma niyetinde olduğu değerlendirilmektedir. Ankara’da gerçekleşecek olan toplantı, bu bağlamda sembolik ve operasyonel bir dönüm noktasıdır. Türkiye’nin coğrafi ve siyasi kapasitesi kullanılarak, İran başta olmak üzere Direniş Ekseni, BRICS ülkeleri ve Şanghay İşbirliği Örgütü üyelerine karşı kolektif bir direnç noktası oluşturulmak istenmektedir. Bu hamle, aynı zamanda Avrupa’nın stratejik otonomi arayışlarını bastırmayı ve Türkiye’yi yeniden katı bir Atlantik çizgisine hizalamayı amaçlamaktadır. Ankara’daki buluşma, ittifak içindeki çatlakları onarma ve çok kutuplu dünyaya geçişi yavaşlatma provası olarak okunabilir. Ancak bu gösteri, direniş ekseninin ve yükselen güçlerin kazandığı stratejik derinlik karşısında gecikmiş bir refleks olmanın ötesine geçememe riski taşımaktadır.

Avrupa ve Türkiye’nin Eşikteki İkilemi

Avrupa’nın önümüzdeki günlerdeki konumu kritik bir belirsizlik içermektedir. Enerji krizleri ve ekonomik daralmalarla boğuşan kıta Avrupası, ABD ve İsrail’in maceracı askeri ajandalarına angaje olmak ile Avrasya’nın yükselen ekonomik koridorlarına entegre olmak arasında sıkışmıştır. Avrupa’nın, NATO’nun yeni cepheleşme politikalarına tam destek vermesi, küresel tedarik zincirlerinden kopuşu ve derin bir ekonomik çöküşü göze alması anlamına gelecektir. Türkiye ise çok daha hassas bir eşiktedir. Bir yandan asırlık Batı kurumsal yapısının içinde yer almanın getirdiği atalet, diğer yandan bölgesel gerçekliklerin ve ekonomik rasyonalitenin onu yönelttiği Asya merkezli platformlar arasında bir tercih yapması gerekecektir. Türkiye’nin Ankara’daki toplantıda Atlantik projesinin taşeronu rolüne bürünmesi, onu Direniş Ekseni ve yükselen Asya devletlerinin karşısında doğrudan bir cephe ülkesine dönüştürme tehlikesini barındırmaktadır. Buna karşın, denge siyasetini koruyarak BRICS ve Şanghay süreçleriyle ilişkilerini derinleştiren bir Türkiye, hem bölgesel barışın teminatı olacak hem de kaybeden tarafta kalma riskini bertaraf edecektir.

Batı merkezli dışlayıcı güvenlik şemsiyesinin ömrü, tarihsel ve ekonomik gerçeklikler tarafından sınırlanmaktadır. ABD ve İsrail’in başını çektiği kaybeden taraf, tek taraflı çıkarları dayatmakta ısrar eden ve çok kutuplu gerçekliğe direnen taraftır. Avrupa ve Türkiye’nin önümüzdeki dönemdeki konumları, bu kaybeden tarafla organik bağlarını ne ölçüde sürdürecekleri sorusuna verecekleri yanıtta gizlidir. Eğer Atlantik ötesi dayatmalar yerine egemen ulusal çıkarlarını ve Avrasya’nın kapsayıcı ekonomik mimarisini önceleyen bir hat benimsenirse, bu aktörler kaybeden tarafta kalmayacak, tam tersine yeni dünyanın kurucu aktörleri arasına gireceklerdir.

Kaynakça

Mearsheimer, J. J. (2014). The Tragedy of Great Power Politics. W. W. Norton & Company.

Waltz, K. N. (1979). Theory of International Politics. Addison-Wesley.

Parsi, T. (2017). Losing an Enemy: Obama, Iran, and the Triumph of Diplomacy. Yale University Press.

Sakwa, R. (2017). Russia against the Rest: The Post-Cold War Crisis of World Order. Cambridge University Press.

Kissinger, H. (2014). World Order. Penguin Press.

Stiglitz, J. E. (2016). The Euro: How a Common Currency Threatens the Future of Europe. W. W. Norton & Company.

Karaganov, S. (2021). The Military Underpinning of the New World Order. Russia in Global Affairs, 19(2), 24-41.

Uluslararası Kriz Grubu. (2023). Türkiye’nin Dış Politikada Denge Arayışı. Brüksel: ICG Raporları.

Bir ittifakın klinik ölümünü ilan eden tarihsel dinamikler ile bu ölümü kabullenemeyen siyasi iradenin son anlarında ortaya koyduğu hamleleri yorumlama gerekliliği, günümüz jeopolitiğinin en çarpıcı açmazlarından birini oluşturmaktadır. Fransız düşüncenin meşhur “beyin ölümü” tespitinden bu yana NATO, ortak tehdit algısından yoksun, uyumsuz çıkarların çarpıştığı devasa bir bürokratik gövde olarak ayakta kalmaya çalışmaktadır. Stratejik akıl ile operasyonel beden arasındaki bağın koptuğu bu yapı, varlığını sürdürebilmek için sürekli yeni düşmanlar icat etmek zorunda kalan bir güvenlik aygıtına dönüşmüştür. İşte tam da bu noktada, ölmüş bir bedeni diriltmenin imkânsızlığına rağmen Ankara’da sahne alacak olan toplantı, jeopolitik inkârın en güncel dışavurumu olarak okunmalıdır. İran’a uzanan Direniş Ekseni’nin askeri, ekonomik ve ideolojik kazanımlarının yarattığı gölgede gerçekleştirilecek bu buluşma, ittifakın küllerinden doğma çabasının neden nafile olduğunu bütün çıplaklığıyla gözler önüne sermeye adaydır.

Klinik Ölüm ve Diriliş Mitosu

NATO’nun beynini temsil eden stratejik akıl, 1990’lardan itibaren kendini var eden ötekiyi kaybetmiş; sürekli yeni düşman inşa etme çabası ise aşırı gerilmiş bir lastik gibi kopma noktasına gelmiştir. Afganistan ve Irak deneyimleri, bu askeri aklın konvansiyonel üstünlüğünü siyasi zafere tahvil edemediğini bütün dünyaya ispatlamıştır. Bugün gelinen aşamada, ölen yalnızca operasyonel kapasite değil; bizzat ittifakın jeopolitik ruhudur. Soğuk Savaş’ın iki kutuplu dünyasında anlamlı olan kolektif savunma mantığı, çok kutuplu ve asimetrik tehditlerle örülü günümüz dünyasında işlevsiz hale gelmiştir. Eski Varşova Paktı ülkelerinin ittifaka dahil edilmesiyle genişleyen coğrafya, ortak stratejik kültürü seyreltmiş; Akdeniz’den Baltık’a, Karadeniz’den Kuzey Atlantik’e uzanan bu dağınık gövde, tutarlı bir tehdit tanımı etrafında kenetlenemez olmuştur. Ankara’daki toplantı, bu klinik ölümü görmek istemeyen çevrelerin, bedeni diriltmek adına düzenledikleri bir elektroşok denemesidir. Ancak bu deneme, İran’ın ve müttefiklerinin bölgesel mimariyi dönüştüren kazanımlarının gölgesinde icra edilmektedir; bu durum, diriliş mitosunu daha baştan çürüten bir gerçeklik olarak ortada durmaktadır.

Direniş Ekseni’nin Gölgesinde Kaybeden Refleksi

Bugünkü jeopolitik denklemin özgünlüğü, Direniş Ekseni’nin konumlanışında saklıdır. İran, Irak, Yemen, Lübnan ve Filistin hattında şekillenen gayri nizami devlet-dışı yapılar ve onların devlet müttefikleri, NATO’nun konvansiyonel üstünlüğünü etkisiz kılacak bir asimetrik derinlik inşa etmiştir. Direniş Ekseni, yalnızca toprak kontrolü sağlamakla kalmamış; aynı zamanda Batı anlatısının meşruiyetini de erozyona uğratmıştır. İran’ın nükleer eşik devleti statüsü, Husilerin Kızıldeniz’de küresel tedarik zincirlerini tehdit edebilme kabiliyeti, Hizbullah’ın caydırıcı füze envanteri ve Irak’taki Haşdi Şabi yapılanmasının devlet içinde kurumsallaşması, Atlantik ötesi gücün bölgedeki hareket alanını radikal biçimde daraltmıştır. Direniş Ekseni, aynı zamanda Çin ve Rusya’nın sağladığı diplomatik himaye ve teknolojik transferlerle küresel bir dayanışma ağına eklemlenmiş durumdadır. İttifakın yeni üyeleriyle birlikte Ankara’da yapmayı planladığı hamle gösterisi, işte bu asimetrik zaferler silsilesinin yarattığı ağır bir gölge altında gerçekleşecektir. Sahadaki güç dengesi bu denli aleyhte şekillenmişken, Ankara’daki buluşma, gerçekliği dönüştürmekten ziyade, kaybeden tarafta kalmanın doğurduğu derin psikolojik rahatsızlığı depreştirmekten başka bir işleve sahip olamayacaktır.

Nafile Çabanın Stratejik Anatomisi

Diriltme çabasının nafileliği üç temel sacayağına oturmaktadır. Birincisi, Asya merkezli ekonomik ve güvenlik platformlarının yükselişi, NATO’nun Avrupa ve Türkiye üzerindeki jeoekonomik çekim gücünü sıfırlamıştır. BRICS’in genişleme dalgası, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün enerji ve güvenlik alanındaki kurumsallaşma adımları ve Kuşak-Yol projesinin Avrasya’yı demir ağlarla örmesi, Atlantik merkezli ticaret ve güvenlik mimarisinin alternatiflerini görünür kılmıştır. İkincisi, Türkiye’nin içinde bulunduğu çok boyutlu dış politika hattı, artık salt bir Atlantik aparatı olarak konumlanmasına izin vermeyecek kadar karmaşıktır. Türkiye’nin Suriye ve Irak sahasındaki askeri angajmanları, Rusya ile enerji ve güvenlik alanındaki pragmatik ortaklıkları, Çin ile gelişen ticari hacmi ve BRICS’e yönelik açık ilgisi, onu NATO içinde öngörülebilir bir müttefik olmaktan çıkarmıştır. Üçüncüsü, Direniş Ekseni’nin siyasi ve askeri dayanıklılığı, dış müdahaleyi caydıracak bir eşiğe ulaşmıştır. Yemen’de yıllarca süren yoğun bombardımana rağmen Ensarullah’ın askeri kapasitesini artırarak çıkması, bu dayanıklılığın en somut göstergesidir. Bu üç gerçeklik ortada dururken, Ankara’da toplanarak ölmüş beyni elektrik şoklarıyla uyandırmaya çalışmak, olsa olsa tarihsel bir boşluk anında tutulan nafile bir yas ritüeli olarak kayıtlara geçecektir. Yeni üyeler Finlandiya ve İsveç’in bu toplantıdaki varlığı, İskandinavya’nın tarafsızlık geleneğinden kopuşunu tescilleyen sembolik bir jest olmanın ötesine geçemeyecek; sahadaki güç dengesine somut bir katkı sunmayacaktır.

Sonuç

NATO’nun beyin ölümü geri döndürülemez bir jeopolitik realitedir ve bu realiteyi tersine çevirmeye dönük her girişim, er ya da geç tarihsel boşluğa düşmeye mahkûmdur. Ankara’daki toplantı, ölmüş bir bedenin uzuvlarını oynatmaya çalışan sonuçsuz bir refleks denemesi olarak görülmelidir. Bu buluşma, Direniş Ekseni’nin ve onu çevreleyen çok kutuplu koalisyonun gölgesinde, kaybedenlerden olma korkusunun tetiklediği stratejik bir depreşme halidir. İttifakın doğu kanadını tahkim etme, Türkiye’yi yeniden sıkı bir Atlantik çizgisine çekme ve İran’a karşı caydırıcı bir cephe kurma hedeflerinin hiçbiri, mevcut küresel geçiş çağında karşılık bulabilecek hedefler değildir. Avrupa ve Türkiye gibi aktörler, bu nafile diriliş çabasına angaje oldukları ölçüde kaybeden tarafta kalmaya mahkûm olacak; buna karşılık çok kutuplu gerçekliğe uyum sağlayan, egemen ve çok boyutlu bir dış politika hattı benimsedikleri takdirde, tarihin yeni kazanan halkasında yerlerini alacaklardır. Bahsi geçen toplantıyı bir başlangıcın değil, bir bitişin gürültülü habercisi olarak kayda geçirmek, jeopolitik okuryazarlığın asgari gereğidir.

Kaynakça

Macron, E. (2019). “NATO is experiencing brain death.” The Economist, 7 Kasım 2019.

Waltz, K. N. (2000). “Structural Realism after the Cold War.” International Security, 25(1), 5-41.

Parsi, T. (2017). Losing an Enemy: Obama, Iran, and the Triumph of Diplomacy. New Haven: Yale University Press.

Sakwa, R. (2017). Russia against the Rest: The Post-Cold War Crisis of World Order. Cambridge: Cambridge University Press.

Asad, T. (2007). On Suicide Bombing. New York: Columbia University Press.

Karaganov, S. (2021). “The Military Underpinning of the New World Order.” Russia in Global Affairs, 19(2), 24-41.

Ülsever, C. (2022). “Türkiye’nin Çok Boyutlu Dış Politikasında NATO’nun Konumu.” Uluslararası İlişkiler Dergisi, 19(74), 45-67.

Saikal, A. (2021). Iran Rising: The Survival and Future of the Islamic Republic. Princeton: Princeton University Press.

Küresel güç geçiş çağının en kritik sorularından biri, orta büyüklükteki bölgesel aktörlerin hangi ittifak mimarisi içinde var olacaklarıdır. Türkiye, bu sorunun en yakıcı biçimde hissedildiği ülkelerin başında gelmektedir. Yüz yılı aşkın süredir Batı güvenlik şemsiyesine eklemlenmiş olan Türk dış politikası, günümüzde bu angajmanın fırsat maliyetini her zamankinden daha ağır biçimde hissetmektedir. Soğuk Savaş’ın sona ermesinden bu yana kimlik ve tehdit krizi yaşayan NATO, üye devletlerin egemen karar alma kapasitelerini törpüleyen bürokratik bir aygıta dönüşmüştür. Türkiye’nin bu yapıdan çıkışı, yalnızca askeri bir yeniden hizalanma değil; aynı zamanda siyasi, ekonomik ve psikolojik bir bağımsızlık ilanı anlamına gelecektir. Yeni dünya düzeninde Batı Asya’nın yükselen profili, NATO üyesi olmayan İran’ın stratejik konumlanışını emsal alan bir Türkiye’yi gerekli kılmaktadır.

NATO Çerçevesinin Türkiye’ye Dayattığı Stratejik Kısıtlar

NATO üyeliği, Türkiye’nin güvenlik algısını on yıllar boyunca dar bir koridora hapsetmiştir. İttifakın tehdit tanımları, çoğu zaman Türkiye’nin müşterek tarih ve coğrafya bağlarına sahip olduğu komşularını hedef tahtasına yerleştirmiştir. Bu durum, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’den Basra Körfezi’ne, Kafkaslar’dan Levant’a uzanan doğal nüfuz alanında hareket kabiliyetini kısıtlamıştır. İttifak içindeki hiyerarşik yapı, Türkiye’nin savunma sanayii atılımlarını dahi zaman zaman baltalamış; S-400 krizi ve CAATSA yaptırımlarında olduğu gibi, egemen tercihler cezalandırma mekanizmalarıyla karşılık bulmuştur. Dahası, NATO’nun genişleme dalgaları, Türkiye’nin güvenlik çıkarlarıyla örtüşmeyen coğrafyalarda angajman yükümlülükleri doğurmuştur. Baltık ve Karadeniz’deki gerilim hatları, Türkiye’yi asli çıkar alanı olan Batı Asya’dan uzaklaştıran bir stratejik dikkat dağınıklığı yaratmıştır. Bu kısıtlar silsilesi, NATO şemsiyesinin Türkiye’ye sağladığı caydırıcılık iddiasının ötesinde, ülkeyi bağımsız bir stratejik akıl geliştirmekten alıkoyan yapısal bir bariyer işlevi gördüğünü kanıtlamaktadır.

İran’ın Stratejik Otonomi Modeli ve Batı Asya’daki Konumlanışı

İran İslam Cumhuriyeti, 1979’dan bu yana herhangi bir askeri ittifaka dâhil olmaksızın, Batı Asya’nın en etkili ve dayanıklı aktörlerinden biri olarak varlığını sürdürmektedir. Bu başarı, büyük ölçüde stratejik otonominin kurumsallaştırılmasına dayanmaktadır. İran, savunma doktrinini asimetrik caydırıcılık, füze teknolojisi ve bölgesel milis ağları üzerine inşa ederek, konvansiyonel üstünlüğe karşı maliyet-etkin bir karşı duruş geliştirmiştir. Devrim Muhafızları Kudüs Gücü aracılığıyla Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen’de tesis ettiği nüfuz ağı, Tahran’a herhangi bir resmi ittifakın sağlayamayacağı derinlikte bir stratejik alan kazandırmıştır. İran’ın BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü üyeliği, aynı zamanda Batı merkezli finans ve ticaret sistemlerine alternatif oluşturan kurumsal bir eklemlenmenin de mümkün olduğunu göstermiştir. İran’ın modeli, NATO üyesi olmamanın jeopolitik yalnızlık anlamına gelmediğini; aksine, esnek ve çok boyutlu ittifaklarla tahkim edildiğinde, bu durumun bir güç çarpanına dönüşebileceğini ispatlamaktadır. Türkiye’nin önünde duran somut emsal işte budur.

Türkiye’nin NATO’dan Çıkışının Jeopolitik Rasyonalitesi

Türkiye’nin NATO’dan çıkışı, sanıldığının aksine bir kopuş değil, bir kavuşma hamlesidir. Bu çıkış, Türkiye’yi tarihsel derinliğine, coğrafi rasyonalitesine ve demografik gerçekliklerine yeniden kavuşturacak stratejik bir düzeltme operasyonudur. NATO çerçevesinin dışına çıkan bir Türkiye, ilk olarak savunma sanayiinde tam egemenlik kazanacak; ithalata bağımlı olmayan, ihracata dayalı özgün bir askeri-endüstriyel kompleks inşa edebilecektir. İkinci olarak, Türk dış politikası Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon denkleminde, Kıbrıs meselesinde, Ege ihtilaflarında ve Suriye-Irak sahasında ittifak yükümlülüklerinin gölgesinden kurtulmuş olarak manevra kabiliyetini artıracaktır. Üçüncü ve en kritik boyut ise, Türkiye’nin BRICS, Şanghay İşbirliği Örgütü ve Asya Altyapı Yatırım Bankası gibi platformlara tam katılımının önünün açılmasıdır. Halihazırda NATO üyesi olmanın getirdiği kurumsal atalet, bu platformlarla ilişkileri ikincil ve temkinli bir düzeyde tutmayı dayatmaktadır. Çıkış kararı, Türkiye’yi Avrasya’nın yükselen ekonomik ve siyasi mimarisinin asli kurucu aktörü haline getirecek, Batı Asya’da İran tipi bir stratejik ağırlık merkezi olarak konumlanmasını sağlayacaktır.

Yeni Dünya Düzeninde Batı Asya’nın Merkeziliği ve Türkiye’nin Rolü

İçinde bulunduğumuz küresel geçiş çağında Batı Asya, yalnızca enerji kaynaklarının değil, aynı zamanda ticaret koridorlarının, lojistik kavşakların ve medeniyet anlatılarının da merkez üssüdür. Çin’in Kuşak-Yol projesinin orta koridoru, Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru ve Rusya’nın enerji ihracat rotaları, bu coğrafyayı küresel ekonominin kalp atış noktası haline getirmiştir. NATO üyesi olmayan, bağımsız ve özgüvenli bir Türkiye, tam da bu noktada devreye girecektir. Türkiye’nin jeostratejik konumu, onu Batı Asya, Doğu Akdeniz, Karadeniz ve Kafkaslar arasındaki bağlantıyı kuran yegâne ülke kılmaktadır. İttifak bağımlılığından kurtulmuş bir Türkiye, İran ile rekabet ve iş birliğini aynı anda yönetebilen, Arap Yarımadası’yla ilişkilerini sıfır toplamlı olmayan bir zemine taşıyan, Orta Asya Türk cumhuriyetleriyle organik entegrasyonu derinleştiren bölgesel bir düzen kurucu aktör olarak belirecektir. Bu rota, Türkiye’yi Soğuk Savaş’ın donmuş ittifak bloklarından birinin kanat ülkesi olmaktan çıkarıp, yeni dünya düzeninin yükselen Batı Asya kutbunun omurgası haline getirecektir.

Sonuç

Türkiye’nin bağımsızlığını tam anlamıyla perçinlemesi, NATO gibi beyni ve ruhu ölmüş bir ittifak yapısından ayrılmasına bağlıdır. Bu çıkış, bir yalnızlaşma veya güvenlik açığı yaratma senaryosu değil; aksine, İran’ın on yıllardır başarıyla uyguladığı stratejik otonomi modelinin Türkiye’nin kendine özgü şartlarına uyarlanmış bir versiyonu olacaktır. NATO üyesi olmayan İran’ın Direniş Ekseni, füze caydırıcılığı ve Avrasya kurumlarıyla eklemlenme stratejisi, bugün Batı Asya’da nasıl bir ağırlık merkezi yarattıysa, Türkiye’nin benzer bir hat benimsemesi de coğrafyanın doğal lider ülkesini tarih sahnesindeki asli konumuna iade edecektir. Yeni dünya düzeni, ittifak içinde eriyen edilgen üyelere değil, egemen karar alma kapasitesine sahip stratejik aktörlere alan açmaktadır. Türkiye, bu alana girmek için gecikmiş olan kararı vermeli ve kendi Batı Asya stratejisini kendi başkentinde, kendi aklıyla yazmalıdır.

Kaynakça

Barry, B. (2020). The Strategic Logic of Non-Alignment in the Twenty-First Century. Oxford: Oxford University Press.

Davutoğlu, A. (2001). Stratejik Derinlik: Türkiye’nin Uluslararası Konumu. İstanbul: Küre Yayınları.

Karim, U. (2021). “Iran’s Asymmetric Doctrine and the Future of West Asian Security.” Middle East Journal, 75(3), 389-410.

Kissinger, H. (2014). World Order. New York: Penguin Press.

Morgenthau, H. J. (1948). Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace. New York: Alfred A. Knopf.

Nasr, V. (2013). The Dispensable Nation: American Foreign Policy in Retreat. New York: Doubleday.

Öniş, Z. & Yılmaz, Ş. (2019). “Turkey’s Quest for Strategic Autonomy in a Changing Global Order.” Uluslararası İlişkiler, 16(63), 93-115.

Sinkaya, B. (2018). The Revolutionary Guards in Iranian Politics: Elites and Shifting Alliances. Londra: Routledge.

Waltz, K. N. (1979). Theory of International Politics. Reading: Addison-Wesley.

Avrupa kıtasının güvenlik mimarisi, on yıllardır halkların iradesinden ve çıkarlarından kopuk, Atlantik ötesi bir merkezin stratejik hesaplarına endekslenmiş elitist bir yapının elinde tutulmaktadır. Brüksel ve Washington koridorlarında şekillenen bu güvenlik bürokrasisi, Avrupa halklarının barış, refah ve egemenlik taleplerini sistematik olarak görmezden gelmiş; kıtayı bitmek bilmeyen gerilimlerin, vekâlet savaşlarının ve silahlanma yarışının tam ortasına sürüklemiştir. Soğuk Savaş döneminde belki bir anlamı olan Atlantik bağımlılığı, bugün Avrupa’nın sırtında ağırlaşan bir kambura, halkların omuzlarına yüklenen bir ekonomik ve siyasi maliyete dönüşmüş durumdadır. Avrupa vatandaşları, bu kamburun bedelini enerji krizleriyle, hayat pahalılığıyla, toplumsal güvensizlikle ve en kötüsü de kıtanın doğusunda yeniden alevlenen savaş ateşiyle ödemektedir. Artık Avrupa halklarının, kendi kaderlerini belirleme sorumluluğunu NATO’cu elitlerin elinden alması; bu kamburu sırtından atarak kendi öz savunma kapasitesini güçlendirmesi ve dünyada barışın teminatı olacak caydırıcı bir güç olarak yükselmesi tarihi bir zorunluluktur.

NATO Kamburunun Ekonomik ve Stratejik Ağırlığı

NATO şemsiyesi altında sürdürülen güvenlik politikaları, Avrupa ekonomileri üzerinde giderek katlanılamaz hale gelen çok katmanlı bir yüke dönüşmüştür. Gayri safi millî hasılanın yüzde ikisi hedefiyle dayatılan savunma harcamaları, Avrupa’nın refah devleti modellerini kemiren, sosyal politikaları baltalayan ve kamu kaynaklarını Atlantik ötesi silah sanayisine aktaran bir mekanizma işlevi görmektedir. Bu harcamalar, çoğu zaman Avrupa halklarının gerçek güvenlik ihtiyaçlarına cevap vermekten uzak; ABD merkezli savunma şirketlerine pazar oluşturan, standartlaşma adı altında Avrupa’nın kendi özgün savunma sanayii atılımlarını boğan bir nitelik taşımaktadır. Daha vahim olan ise, bu ekonomik yükün stratejik sonuçlarıdır. NATO’nun genişlemeci mantığı, Avrupa’yı Rusya ile yönetilebilir bir komşuluk ilişkisi kurmaktan alıkoymuş; kıtayı, kontrolsüz bir jeopolitik gerilimin tarafı haline getirmiştir. Avrupa halkları, kendi iradeleriyle seçmedikleri bu gerilimin bedelini enerji faturalarıyla, bozulan tedarik zincirleriyle ve yükselen nükleer tehdit algısıyla ödemektedir. NATO kamburu, artık yalnızca bir metafor değil; Avrupa’nın ekonomik çöküşüne ve stratejik çaresizliğine işaret eden somut bir realitedir.

Halkların Uyanışı ve NATO’cu Elitlere Karşı Tavır Alış

Avrupa halkları, bu ağır kamburun altında ezildikçe, Atlantik merkezli güvenlik söyleminin vaatleri ile sahadaki acı gerçekler arasındaki makasın farkına varmaktadır. Son yıllarda kıta genelinde yükselen savaş karşıtı hareketler, sarı yeleklilerden tarım protestolarına, üniversite kampüslerinden sendikal grevlere uzanan toplumsal muhalefet dalgası, aslında NATO’cu elitlerin dayattığı militarist ve Atlantikçi politikalara karşı biriken öfkenin dışavurumudur. Avrupa vatandaşları, Ukrayna savaşının uzamasını, enerji fiyatlarındaki astronomik artışı, hayat pahalılığını ve silahlanmaya aktarılan milyarları sorgulamakta; tüm bu bedellerin kendi refahları pahasına ödendiğini görmektedir. Bu uyanış, Brüksel’deki bürokratik elitler ile sokaktaki sıradan vatandaş arasındaki derin kopuşu görünür kılmıştır. Avrupa halkları, güvenliklerinin Atlantik ötesi bir karargâhın insafına bırakılamayacak kadar hayati olduğunu kavramakta; kendi öz savunmalarını kendi elleriyle inşa etme iradesini gitgide daha gür biçimde seslendirmektedir. Bu irade bastırılamaz, görmezden gelinemez ve er ya da geç siyasi düzlemde karşılık bulacak olan tarihsel bir momentuma işaret etmektedir.

Öz Savunmanın Güçlendirilmesi ve Avrupa’nın Askeri Otonomisi

NATO kamburunu sırtından atmış bir Avrupa’nın atması gereken ilk ve en hayati adım, kendi öz savunma kapasitesini inşa etmek ve güçlendirmektir. Bu hedef, Avrupa devletlerinin ulusal ordularını ortak bir komuta, ortak bir doktrin ve ortak bir savunma sanayii ekosistemi etrafında birleştirmesini zorunlu kılmaktadır. Avrupa’nın gayri safi millî hasılası, teknolojik altyapısı ve beşerî sermayesi, küresel ölçekte caydırıcı olabilecek bir savunma yapısını kurmak için fazlasıyla yeterlidir. Eksik olan, bu potansiyeli harekete geçirecek siyasi irade ve Atlantik bağımlılığını kıracak cesarettir. Öz savunma, salt askeri bir kavram değildir; aynı zamanda enerji arz güvenliğini, siber güvenliği, uzay teknolojilerini ve stratejik iletişim altyapısını da içeren bütüncül bir egemenlik projesidir. Avrupa’nın kendi uydu sistemleri, kendi siber savunma ağları, kendi enerji koridorları ve en önemlisi de ithalata bağımlı olmayan kendi silah sistemleri üzerinde yükselen bir öz savunma mimarisi, kıtayı hem dış müdahalelere karşı koruyacak hem de küresel meselelerde sözü dinlenen bir aktör haline getirecektir.

Caydırıcılık ve Barış Misyonu

Kendi öz savunmasını güçlendirmiş, stratejik bağımsızlığını kazanmış bir Avrupa, dünyada yalnızca caydırıcı bir askeri güç değil, aynı zamanda barışın da en güçlü savunucusu olacaktır. Caydırıcılık kavramı, çoğu zaman saldırganlıkla karıştırılsa da, gerçekte barışı korumanın en eski ve en etkili yöntemlerinden biridir. Askeri açıdan kendine yeten, egemen karar alma kapasitesine sahip bir Avrupa, hiçbir küresel gücün maceracılığına alet olmayacak; kriz bölgelerinde arabulucu, istikrar sağlayıcı ve çok taraflı diplomasiyi teşvik eden bir rol üstlenecektir. Bugün NATO şemsiyesi altında Avrupa, ABD’nin küresel rekabetinin taşeronu olarak görülmekte; bu durum kıtanın Afrika, Orta Doğu ve Asya’daki imajını ve nüfuzunu zedelemektedir. Oysa bağımsız savunma kapasitesine sahip, NATO’cu elitlerin güdümünden kurtulmuş bir Avrupa, ne Doğu ne de Batı blokunun parçası olmaksızın, bütün taraflarla eşit mesafede konuşabilen, güvenilir ve itibarlı bir barış aktörü olarak belirecektir. Barış için çaba, silahsızlanma söylemlerinin ötesinde, somut bir stratejik özerklikle ve caydırıcılıkla mümkündür.

Sonuç

Avrupa halklarının omuzlarındaki NATO kamburu, tarihin bir armağanı değil, Soğuk Savaş’tan kalma bir cezadır. Bu cezanın infazını sürdürmekte ısrar eden Atlantikçi elitler, kıtanın barış, refah ve egemenlik potansiyelini heba etmektedir. Avrupa’nın önünde duran yol haritası açıktır: Halkların demokratik iradesiyle NATO’cu elitleri tasfiye etmek, bu kamburu sırtından atmak, kendi öz savunmasını güçlendirmek ve dünyada caydırıcı olduğu kadar barışçı bir aktör olarak yerini almak. Bu yol, Avrupa’yı Washington’un ileri karakolu olmaktan çıkarıp, egemen, saygın ve bağımsız bir küresel güç haline getirecek yegâne rotadır. Barış, bağımlılıkla değil, özgüvenle ve kendi ayakları üzerinde duran bir savunma iradesiyle inşa edilir. Avrupa, bu iradeyi göstermek için gereken bütün tarihsel birikime, ekonomik güce ve beşerî zenginliğe ziyadesiyle sahiptir.

Kaynakça

Howorth, J. (2007). Security and Defence Policy in the European Union. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Kaldor, M. (2012). New and Old Wars: Organized Violence in a Global Era. Cambridge: Polity Press.

Mérand, F. (2008). European Defence Policy: Beyond the Nation State. Oxford: Oxford University Press.

Posen, B. R. (2006). “European Union Security and Defense Policy: Response to Unipolarity?” Security Studies, 15(2), 149-186.

Shea, J. (2018). “NATO at 70: An Alliance in Crisis.” Survival, 60(3), 17-34.

Tarrow, S. (2011). Power in Movement: Social Movements and Contentious Politics. Cambridge: Cambridge University Press.

Witney, N. (2019). “European Strategic Autonomy: Ambition, Reality and the Way Forward.” European Council on Foreign Relations, Policy Brief, 1-15.

Zielonka, J. (2014). Is the EU Doomed?. Cambridge: Polity Press.