Blog

  • Cunning in West Asia and an Operation on Behalf of the United States: The Turkish Government’s Recent Relations with Pakistan, Egypt, and Saudi Arabia

    By Sefa Yürükel

    The steps taken by Turkey in West Asia recently are the product of a strategic cunning concealed behind the government’s “multidimensional foreign policy” rhetoric. Joint military exercises and defense industry cooperation with Pakistan, the surprisingly rapid thawing of years long diplomatic ice with Egypt, economic integration and joint fund mechanisms with Saudi Arabia. This triple pillar, though decorated with the rhetoric of regional peace and stability, is in reality an operational alignment orchestrated from Washington and locked directly onto opposition to Russia and Iran. Russia, China, and Iran are not only watching this activity carefully but are transforming each move into countermeasures through their joint defense and intelligence mechanisms. This article analyzes how the relations in question constitute an operation carried out on behalf of the United States and how the rising powers of Asia are in a position to foil this game.

    The Pakistan Alliance: The Afghanistan and Central Asia Pincer

    Turkey Pakistan relations are deepening rapidly under the banner of the defense industry. MİLGEM corvettes, exports of Bayraktar TB2 and AKINCI UAVs, joint exercises. This picture is too strategic and hasty to be explained by the bonds of brotherhood between the two countries. The real objective is to establish a corridor of influence stretching through Pakistan into Afghanistan and Central Asia. Filling the vacuum left in post Taliban Afghanistan and gaining observation and intervention capability along the critical routes of China’s Belt and Road constitutes the essence of this alliance. Although the United States appears to have militarily withdrawn from Afghanistan, it has not completely abandoned the region. The Turkey Pakistan duo is being positioned as Washington’s indirect intervention apparatus in the region. This situation directly targets Russia and China, which have been increasing their effectiveness in Central Asia, and is a direct challenge to the security architecture of the two powers under the umbrella of the Shanghai Cooperation Organisation. Russia and China clearly see this Atlanticist operation hidden behind Turkey’s “brother country” rhetoric in Central Asia and are strengthening their own military and economic engagements accordingly.

    The Egypt Opening: A Front Against Russia in the Mediterranean and Eastern Mediterranean

    The renewed diplomatic traffic between Turkey and Egypt is an operation to corner Russia in the Eastern Mediterranean equation. In recent years, Egypt had deepened its military cooperation with Russia, directed its arms purchases to Moscow, and given tacit approval to Russia’s military presence in Libya. Turkey’s reconciliation with Egypt is the implementation of a scenario desired by Washington: adding Egypt to the US axis encirclement line that began with Greece, Southern Cyprus, and Israel in the Eastern Mediterranean. While ostensibly consolidating its claims in the Aegean and Eastern Mediterranean by agreeing with Egypt, the government is committing behind the scenes to rolling back Russia’s military influence in the region. This situation is an open threat to Russia’s presence in Tartus and Tobruk. Moscow is evaluating the Ankara Cairo rapprochement in this context and is further consolidating its presence in Libya.

    Economic Integration with Saudi Arabia: The Strategy to Financially Strangle Iran

    The rapid normalization with Saudi Arabia is not merely an improvement in personal relations with Crown Prince Salman but is part of the financial war waged by the United States against Iran. In the face of its chronic foreign exchange crisis in recent years, Turkey has become dependent on the flow of foreign currency from Saudi Arabia. This dependency leaves Ankara’s foreign policy maneuverability at the mercy of Riyadh and consequently Washington. While Saudi Arabia is taking steps toward normalization with Iran in the Gulf, ensuring that Turkey remains in an anti Iran bloc is of vital importance to the United States. By opening its doors to Saudi capital, the government is trying to keep its economy afloat on one hand, while on the other becoming an active element of the economic sanctions and isolation policy conducted against Iran. Iran assesses this economic integration as a threat to its national security and is responding by diversifying its energy and trade channels with Turkey.

    The Careful Monitoring and Countermeasures of Russia, China, and Iran

    Russia, China, and Iran are not merely watching the Turkish government’s triple cunning; they are simultaneously activating their own countermeasures. Russia is balancing Turkey’s influence attempts in Central Asia within the framework of the Shanghai Cooperation Organisation and the Collective Security Treaty Organization, increasing its military presence in the Eastern Mediterranean, and narrowing Turkey’s operational space in northern Syria. China is drawing the Turkey Pakistan axis under its own economic umbrella by deepening its Belt and Road investments in Pakistan, thereby preventing this axis from remaining solely military and intelligence based. Iran, for its part, is encircling Turkey through its proxy forces and energy diplomacy in the region, damming Ankara’s strategic depth ambitions by fortifying its influence in Iraq and Syria.

    A Doomed Cunning

    The relations established by the Turkish government with Pakistan, Egypt, and Saudi Arabia are nothing more than cunning marketed under the rhetoric of regional leadership and strategic autonomy, yet at their core serving the United States’ operational architecture against Russia and Iran. This cunning is built on a shallow calculation that fails to account for the flow of history and the deep dynamics of the region. Russia, China, and Iran are reading this game clearly and responding to every move. The Turkish government will pay a heavy price in the long run for positioning itself as the United States’ subcontractor in the region, and each day it prefers to be the cunning figurant of the Atlantic rather than establishing genuine and balanced relations with its neighbors, it darkens its own regional future. The real winners in West Asia will be the powers that define their own interests independently and correctly read the rise of Asia.

    Bibliography

    Presidency of Defense Industries, Turkey Pakistan Defense Industry Cooperation Agreements and Joint Exercise Documents, Official Statements, 2023-2024.
    Ministry of Foreign Affairs, Joint Statement on the Reestablishment of Turkey Egypt Diplomatic Relations, 2024.
    Ministry of Trade, Turkey Saudi Arabia Economic Partnership and Fund Agreements, Official Gazette Publications, 2023.
    SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute), Trends in International Arms Transfers: Turkey’s Growing Role in Middle East and South Asia, 2024 Report.
    Andrew Korybko, Hybrid Wars: The Indirect Adaptive Approach to Regime Change, Institute for Strategic Studies, 2015. (Geopolitical analysis of the Turkey Pakistan military alliance.)
    War on the Rocks / Foreign Policy, Turkey’s Role in the Eastern Mediterranean: Balancing or Bandwagoning? Current Analyses, 2024.
    Carnegie Middle East Center, Recalibrating Alliances: Turkey, Egypt and the New Eastern Mediterranean Geopolitics, 2024.
    ORSAM (Center for Middle Eastern Studies), Turkey Gulf Relations and Their Impact on Iran, 2023-2024 Reports.
    Al-Monitor / Amwaj.media, Iran’s Response to Turkey’s Expanding Influence in West Asia, 2024 Original News and Analyses.
    Shanghai Cooperation Organisation, Official Declarations on Central Asian Security Architecture and Military Cooperation of Member States, 2023-2024.
    The Diplomat / South China Morning Post, China’s Strategic Calculations in Pakistan Amid Turkey’s Rising Military Profile, 2024.
    Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation, Statements on Military Presence and Security Assessments in the Eastern Mediterranean, 2024.

    Sefa Yürükel
    Danish ethnographer and social anthropologist (MA)
    Aarhus University, 1997
    Independent Researcher
    Fields of Research: International Politics, Public International Law, Geopolitics, Sociology, Psychology, Cultural Studies, Systems and Structures.

  • Batı Asya’da Kurnazlık ve ABD Adına Operasyon: Türkiye İktidarının Pakistan, Mısır ve Suudi Arabistan’la Son Dönem İlişkileri

    Batı Asya’da Kurnazlık ve ABD Adına Operasyon: Türkiye İktidarının Pakistan, Mısır ve Suudi Arabistan’la Son Dönem İlişkileri

    Türkiye’nin Batı Asya’da son dönemde attığı adımlar, iktidarın “çok boyutlu dış politika” söyleminin ardına gizlenmiş stratejik bir kurnazlığın ürünüdür. Pakistan’la ortak askeri tatbikat ve savunma sanayi iş birliği, Mısır’la yıllar süren diplomatik buzların şaşırtıcı hızla çözülmesi, Suudi Arabistan’la ekonomik entegrasyon ve ortak fon mekanizmaları… Bu üçlü sacayağı, bölgesel barış ve istikrar söylemleriyle süslense de, gerçekte Washington’dan yönetilen ve doğrudan Rusya ile İran karşıtlığına kilitlenmiş bir operasyonel dizilimdir. Rusya, Çin ve İran bu hareketliliği yalnızca dikkatle izlemekle kalmamakta, her bir adımı ortak savunma ve istihbarat mekanizmalarıyla karşı hamlelere dönüştürmektedir. Bu yazı, söz konusu ilişkilerin ABD adına yürütülen bir operasyon olduğunu ve Asya’nın yükselen güçlerinin bu oyunu boşa çıkaracak konumda bulunduğunu tahlil etmektedir.

    Pakistan İttifakı: Afganistan ve Orta Asya Kıskacı

    Türkiye-Pakistan ilişkileri, savunma sanayi başlığı altında hızla derinleşiyor. MİLGEM korvetleri, Bayraktar TB2 ve AKINCI İHA ihracatları, ortak tatbikatlar… Bu tablo, iki ülkenin kardeşlik hukukuyla açıklanamayacak kadar stratejik ve acelecidir. Gerçek hedef, Pakistan üzerinden Afganistan ve Orta Asya’ya uzanan bir nüfuz koridoru tesis etmektir. Taliban sonrası Afganistan’da boşalan alanı doldurmak, Çin’in Kuşak ve Yol’unun kritik güzergâhlarında gözlem ve müdahale kabiliyeti kazanmak, bu ittifakın özünü oluşturur. ABD, Afganistan’dan askeri olarak çekilmiş görünse de, bölgeyi tamamen terk etmiş değildir. Türkiye ve Pakistan ikilisi, Washington’un bölgeye dolaylı müdahale aygıtı olarak konumlandırılmaktadır. Bu durum, Orta Asya’da etkinliğini artıran Rusya ve Çin’i doğrudan hedef almakta, iki gücün Şanghay İşbirliği Örgütü çatısı altındaki güvenlik mimarisine doğrudan bir meydan okumadır. Rusya ve Çin, Türkiye’nin Orta Asya’daki “kardeş ülke” söyleminin ardında yatan bu Atlantikçi operasyonu net biçimde görmekte, kendi askeri ve ekonomik angajmanlarını buna göre güçlendirmektedir.

    Mısır Açılımı: Akdeniz ve Doğu Akdeniz’de Rusya’ya Karşı Cephe

    Türkiye ile Mısır arasında yeniden başlayan diplomatik trafik, Doğu Akdeniz denkleminde Rusya’yı köşeye sıkıştırma operasyonudur. Mısır, son yıllarda Rusya ile askeri iş birliğini derinleştirmiş, silah alımlarını Moskova’ya yöneltmiş ve Libya’da Rusya’nın askeri varlığına zımni onay vermişti. Türkiye’nin Mısır’la barışması, Washington’un istediği bir senaryonun hayata geçirilmesidir: Doğu Akdeniz’de Yunanistan, Güney Kıbrıs ve İsrail ile başlayan ABD eksenli kuşatma hattına Mısır’ın da eklenmesi. İktidar, Ege ve Doğu Akdeniz’deki hak iddialarını Mısır’la anlaşarak sözde tahkim ederken, perde arkasında Rusya’nın bölgedeki askeri nüfuzunu geriletme taahhüdü vermektedir. Bu durum, Rusya’nın Tartus ve Tobruk’taki varlığına karşı açık bir tehdittir. Moskova, Ankara-Kahire yakınlaşmasını bu bağlamda değerlendirmekte ve Libya’daki varlığını daha da pekiştirmektedir.

    Suudi Arabistan’la Ekonomik Entegrasyon: İran’ı Finansal Boğma Stratejisi

    Suudi Arabistan’la yaşanan hızlı normalleşme, yalnızca Veliaht Prens Selman’la kişisel ilişkilerin düzelmesi değil, ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü finansal savaşın bir parçasıdır. Türkiye, son yıllarda kronikleşen döviz krizi karşısında Suudi Arabistan’dan gelen döviz akışına bağımlı hale gelmiştir. Bu bağımlılık, Ankara’nın dış politika manevra kabiliyetini Riyad’ın ve dolayısıyla Washington’un insafına terk etmektedir. Suudi Arabistan, Körfez’de İran’la normalleşme adımları atarken, Türkiye’nin İran karşıtı bir blokta kalmasını sağlamak ABD için hayati önemdedir. İktidar, Suudi sermayesine kapılarını açarak bir yandan ekonomisini ayakta tutmaya çalışırken, diğer yandan İran’a karşı yürütülen ekonomik yaptırım ve izolasyon politikasının aktif bir unsuru haline gelmektedir. İran, bu ekonomik entegrasyonu kendi ulusal güvenliğine yönelik bir tehdit olarak değerlendirmekte ve Türkiye ile enerji ve ticaret kanallarını çeşitlendirerek karşılık vermektedir.

    Rusya, Çin ve İran’ın Dikkatli Takibi ve Karşı Hamleleri

    Rusya, Çin ve İran, Türkiye iktidarının bu üçlü kurnazlığını yalnızca izlemekle yetinmemekte, eş zamanlı olarak kendi karşı hamlelerini devreye sokmaktadır. Rusya, Türkiye’nin Orta Asya’daki nüfuz girişimlerini Şanghay İşbirliği Örgütü ve Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü çerçevesinde dengelemekte, Doğu Akdeniz’de askeri varlığını artırmakta ve Suriye’nin kuzeyinde Türkiye’nin operasyonel alanını daraltmaktadır. Çin, Pakistan’daki Kuşak ve Yol yatırımlarını derinleştirerek Türkiye-Pakistan eksenini kendi ekonomik şemsiyesi altına çekmekte, böylece bu eksenin yalnızca askeri ve istihbarat boyutlu kalmasına izin vermemektedir. İran ise bölgedeki vekil güçleri ve enerji diplomasisi üzerinden Türkiye’yi çevrelemekte, Irak ve Suriye’deki nüfuzunu tahkim ederek Ankara’nın stratejik derinlik heveslerine set çekmektedir.

    Mahkûm Kurnazlık

    Türkiye iktidarının Pakistan, Mısır ve Suudi Arabistan’la kurduğu ilişkiler, bölgesel liderlik ve stratejik özerklik söylemleriyle pazarlanan, ancak özünde ABD’nin Rusya ve İran karşıtı operasyonel mimarisine hizmet eden bir kurnazlıktan ibarettir. Bu kurnazlık, tarihin akışını ve bölgenin derin dinamiklerini hesaba katmayan sığ bir hesap üzerine kuruludur. Rusya, Çin ve İran, bu oyunu net biçimde okumakta ve her adıma karşılık vermektedir. Türkiye iktidarı, ABD’nin bölgedeki taşeronu olarak konumlanmanın bedelini uzun vadede ağır ödeyecek, komşularıyla sahici ve dengeli ilişkiler kurmak yerine Atlantik’in kurnaz figüranı olmayı tercih ettiği her gün Türkiye’nin bölgesel geleceğini karartmaktadır. Batı Asya’da gerçek kazananlar, kendi çıkarlarını bağımsız biçimde tanımlayan ve Asya’nın yükselişini doğru okuyan güçler olacaktır.

    Kaynakça

    · Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı, Türkiye-Pakistan Savunma Sanayii İş Birliği Anlaşmaları ve Ortak Tatbikat Belgeleri, Resmî Açıklamalar, 2023-2024.
    · Dışişleri Bakanlığı, Türkiye-Mısır Diplomatik İlişkilerin Yeniden Tesisi Hakkında Ortak Açıklama, 2024.
    · Ticaret Bakanlığı, Türkiye-Suudi Arabistan Ekonomik Ortaklık ve Fon Anlaşmaları, Resmî Gazete Yayınları, 2023.
    · SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute), Trends in International Arms Transfers: Turkey’s Growing Role in Middle East and South Asia, 2024 Raporu.
    · Andrew Korybko, Hybrid Wars: The Indirect Adaptive Approach to Regime Change, Institute for Strategic Studies, 2015. (Türkiye-Pakistan askeri ittifakının jeopolitik analizi.)
    · War on the Rocks / Foreign Policy, Turkey’s Role in the Eastern Mediterranean: Balancing or Bandwagoning? Güncel Analizler, 2024.
    · Carnegie Middle East Center, Recalibrating Alliances: Turkey, Egypt and the New Eastern Mediterranean Geopolitics, 2024.
    · ORSAM (Ortadoğu Araştırmaları Merkezi), Türkiye-Körfez İlişkileri ve İran’a Etkileri, 2023-2024 Raporları.
    · Al-Monitor / Amwaj.media, Iran’s Response to Turkey’s Expanding Influence in West Asia, 2024 Özgün Haber ve Analizleri.
    · Şanghay İşbirliği Örgütü, Orta Asya Güvenlik Mimarisi ve Üye Devletlerin Askeri İş Birliğine İlişkin Resmî Deklarasyonlar, 2023-2024.
    · The Diplomat / South China Morning Post, China’s Strategic Calculations in Pakistan Amid Turkey’s Rising Military Profile, 2024.
    · Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı, Doğu Akdeniz’de Askeri Varlık ve Güvenlik Değerlendirmeleri Hakkında Açıklamalar, 2024.

  • Boşa Kürek Çekmek: ABD’nin Yeni Uydu ve NATO Şubeleri Hezeyanı ile Asya’nın Yükselişi Karşısında Kaybetmeye Mahkûm İktidar

    Boşa Kürek Çekmek: ABD’nin Yeni Uydu ve NATO Şubeleri Hezeyanı ile Asya’nın Yükselişi Karşısında Kaybetmeye Mahkûm İktidar

    Dünya jeopolitiği, son dönemde yeni bir kırılmanın eşiğinde. Artık sadece Doğu-Batı ekseninde değil, küresel Kuzey-Güney hattında da derinleşen bir güç mücadelesine tanıklık ediyoruz. Bu mücadelenin son perdesinde ise Amerika Birleşik Devletleri’nin, askeri varlığını ve istihbarat ağını tahkim etmek için başlattığı iki hamle öne çıkıyor: Uzay tabanlı yeni bir uydu istihbarat ağı ve İslam coğrafyası, Afrika, Latin Amerika ile Asya’da tesis edilmek istenen bir dizi yeni NATO şubesi. Ne var ki, tarihin akış yönünü ve yükselen Asya’nın karşı konulamaz momentumunu görmezden gelen bu strateji, en hafif tabirle boşa kürek çekmektir. Daha vahimi ise Türkiye’deki iktidara bu kurguda bir rol verilmesi, iktidarın da 40 günlük İran füze krizinde ABD’ye güvenerek sergilediği densizlikle kendini bu senaryoya mahkûm etmesidir. Bu yazı, söz konusu gelişmeleri tahlil etmekte ve Asya’nın yükselişi karşısında bu türden bir maceracılığın kaçınılmaz olarak hezeyana uğrayacağını ve kaybedeceğini ortaya koymaktadır.

    Yeni Uydu Projesi: Küresel Gözetleme Kapanı

    ABD’nin geliştirdiği yeni nesil uydu sistemleri, sadece iletişim ve navigasyon değil, aynı zamanda hipersonik füze takibi, siber saldırıların uzaydan koordinasyonu ve en kritiği, İran gibi “hedef ülkelerin” füze bataryalarının anlık verilerini toplama (data-bağlama) üzerine kurulu. Projenin özü, düşman hatlardaki her türlü mobil rampayı ve ateşleme dizgesini gerçek zamanlı izleyip, bu verileri kara ve deniz unsurlarıyla paylaşarak bir “uzaydan kalkan” oluşturmak. Bu, Soğuk Savaş’ın Yıldız Savaşları hezeyanını andırsa da, teknolojik olarak daha rafine bir tuzak. Ancak bu tuzak, ABD’nin kendi müttefiklerini de içine çeken bir güven illüzyonu yaratıyor. Zira bu uydu ağı, bağımlılık yaratan bir sistem: Veriyi yalnızca ABD sağlıyor, şifreleri yalnızca Pentagon çözüyor. Bu ağa dâhil olan ülkeler, istihbarat egemenliklerini Washington’a tamamen ipotek etmiş oluyor.

    NATO’nun Şubeleşme Fantezisi: İslam, Afrika, Latin Amerika ve Asya

    Buna paralel olarak, NATO’nun İslam coğrafyası, Afrika, Latin Amerika ve Asya’da yeni şubeler açma planı, ittifakın aslında bir “küresel jandarma” formatına bürünme çabasıdır. Irak ve Afganistan işgallerinden ders almayan Atlantikçi akıl, şimdi de bölgesel direnç merkezlerini kendi içinde eritmek için “NATO’nun yerel partnerleri” söylemiyle sahaya iniyor. Afrika’da Sahel kuşağında, Latin Amerika’da BRICS’in yükseldiği bir ortamda, Asya’da ise Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) etki alanında böylesi bir genişlemenin karşılık bulması mümkün değildir. Bu adımlar, ABD’nin çok kutuplu gerçekliği bir türlü kabullenemediğinin ve eski imparatorluk refleksleriyle hareket ettiğinin somut kanıtıdır. Tarih, zorla kurulan ittifakların yerel dinamikler karşısında nasıl çözüldüğünü fazlasıyla yazmıştır. “İslam NATO’su” diye sunulan yapı, İslam dünyasının ekseriyeti tarafından yeni bir sömürge mekanizması olarak görülüp reddedilecektir.

    Türkiye İktidarına Verilen Rol ve 40 Günlük İran Füze Krizinde Data-Bağlama Densizliği

    İşte tam bu noktada, Türkiye’deki iktidara biçilen rol devreye giriyor. Sızdırılan bilgilere ve bölgesel gözlemlere göre, NATO’nun özellikle İslam coğrafyası şubesinde Türkiye’ye bir “model ülke”, hatta “eşbaşkan” misyonu teklif edildiği konuşuluyor. Bu, iktidarın son yıllarda Batı ile yaşadığı tüm söylem krizlerine rağmen, kendisini hâlâ Atlantik sisteminin vazgeçilmez bir unsuru olarak konumlandırma arzusunun bir yansıması. Ne var ki bu arzu, bölgesel gerçeklerle ve Türkiye’nin çıkarlarıyla taban tabana zıt.

    Kırk gün boyunca İran’ın balistik füze denemeleri sırasında, ABD’nin uydu verilerine güvenerek İran füzelerini “data-bağlama” (veri izleme ve hedefleme) sürecine dâhil olunduğu iddiaları, iktidarın tehlikeli bir oyuna soyunduğunu gösteriyor. ABD’nin sağladığı anlık uydu verileri üzerinden İran’ın askeri hareketliliğini izlemek ve bu bilgileri NATO şemsiyesi altında paylaşmak, Türkiye’yi doğrudan İran ile askeri bir gerilimin eşiğine getirebilecek, komşusuyla kadim ilişkilerini dinamitleyecek bir densizliktir. Bu, ABD’ye güvenerek yapılan stratejik bir akıl tutulmasıdır. Zira ABD, tarih boyunca hiçbir müttefikine gerçek anlamda güvenlik garantisi vermemiş, aksine her krizde müttefikini ileri karakol olarak kullanmıştır. İran gibi bölgesel bir gücü, üstelik de Asya’nın yükselen güçleriyle (Rusya ve Çin) stratejik ortaklık kuran bir ülkeyi hedef alan bu tür istihbarat paylaşımları, Türkiye’yi bir çatışmanın tam ortasına çekme potansiyeli taşır.

    Asya’nın Yükselişi Karşısında Hezeyan ve Mahkûmiyet

    Meselenin özü şudur: Dünyanın ağırlık merkezi, geri döndürülemez biçimde Atlantik’ten Asya-Pasifik’e kaymıştır. Çin’in Kuşak ve Yol İnisiyatifi, Rusya’nın enerji koridorları, Hindistan’ın teknoloji atılımı, Şanghay İşbirliği Örgütü’nün güvenlik mimarisi ve genişleyen BRICS+ platformu, yepyeni bir ekonomik ve siyasi ekosistem yaratmıştır. Bu yükseliş, sadece ekonomik verilerle değil, aynı zamanda kurumsal yapılarla da tahkim ediliyor: Asya Altyapı Yatırım Bankası, BRICS’in Yeni Kalkınma Bankası, ikili ticarette ulusal paraların kullanımı, SWIFT alternatifi ödeme sistemleri… Artık hiçbir bölgesel kriz, Asya’nın yükselen güçlerinden bağımsız okunamaz. İran, bu denklemin kritik bir bileşenidir; hem ŞİÖ’nün tam üyesidir hem de Çin’in Kuşak ve Yol güzergâhında kilit kavşak noktasıdır.

    ABD’nin uydu verilerine ve NATO şemsiyesine güvenerek İran’a karşı cephe alan bir Türkiye iktidarı, işte bu devasa Asya yükselişini ıskalamış, tarihin rüzgârına karşı pozisyon almış demektir. Bu, stratejik körlükten öte, bir hezeyan halidir. Kendi bölgesinde denge kurabilecek, komşularıyla sıfır sorun ilkesini hayata geçirebilecek bir ülke konumundayken, Türkiye’yi Atlantik’in küresel jandarmalığına yedeklemek, iktidarın hem seçmenine anlattığı “yerli ve milli” söylemiyle çelişmekte hem de ülkeyi geri dönüşü zor bir bağımlılık zincirine vurmaktadır.

    Tarih, imparatorlukların ve ittifakların boşa kürek çektiği anlarla doludur. ABD’nin yeni uydu projesi ve NATO’nun İslam, Afrika, Latin Amerika ve Asya şubeleri kurma hevesi, çok kutuplu dünyanın dinamikleri tarafından er ya da geç boğulmaya mahkûmdur. Bu mahkûmiyetin ortakları ise enkazın altında kalmaya adaydır. Türkiye iktidarı, kırk günlük İran füze krizinde ABD’nin data-bağlama operasyonuna güvenerek yaptığı densizlikle, kendisini bu enkazın tam altına yerleştirmiştir. Oysa Asya’nın yükselişi, hem ekonomik hem de siyasi olarak insanlığın geleceğine yön veren ana akıntıdır. Bu akıntıya karşı duranlar değil, onunla birlikte hareket edenler kazanacaktır. İktidar, ya bu gerçeği idrak edip rotasını komşularıyla iş birliğine, bölgesel denge siyasetine ve Asya’nın yükselen kurumsal mimarisine çevirecek ya da ABD’nin kaybetmeye mahkûm hezeyanlarının figüranı olarak tarihin çöplüğünde yerini alacaktır. Seçim, iktidarın kendisine aittir; lakin bedelini tüm millet ödemektedir.

    Kaynakça
    · Space Development Agency (SDA), Proliferated Warfighter Space Architecture (PWSA) – Tracking Layer, Resmî Teknik Doküman.
    · CSIS (Center for Strategic and International Studies), Space-Based Missile Warning: An Analysis of Next-Generation Architectures, 2023 Raporu.
    · Breaking Defense / SpaceNews, SDA’s Tranche 1 Tracking Layer Satellites başlıklı haber ve analizler.
    · NATO, NATO 2030: United for a New Era, Reflection Group Raporu, 2020.
    · NATO, Partners Across the Globe Programı Resmî Açıklamaları ve Ortaklık Belgeleri.
    · Mahmood Mamdani, Good Muslim, Bad Muslim: America, the Cold War, and the Roots of Terror (Türkçesi: İyi Müslüman, Kötü Müslüman: Amerika, Soğuk Savaş ve Terörün Kökleri), 2004.
    · USAK / ORSAM, Türkiye-İran İlişkileri ve Bölgesel İstihbarat İşbirliği üzerine rapor ve analizler.
    · The New York Times / The Washington Post, Iran Missile Program Satellite Imagery ve US Intelligence Sharing başlıklı soruşturma haberleri (2023-2024).
    · Amwaj.media / Al-Monitor, İran iç siyaseti, askeri doktrini ve füze programına dair özgün haber ve analizler.
    · Parag Khanna, The Future Is Asian: Commerce, Conflict, and Culture in the 21st Century (Türkçesi: Asya’nın Yükselişi: Küresel Güç Dengeleri ve 21. Yüzyılın Yeni Haritası), 2019.
    · BRICS Zirveleri, 2023 Johannesburg Zirvesi Sonuç Bildirisi ve 2024 Kazan Zirvesi Sonuç Bildirisi.
    · Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), İran’ın tam üyelik sürecine ilişkin resmî deklarasyon ve belgeler.
    · Foreign Affairs / Uluslararası İlişkiler Dergisi, Turkey’s NATO Membership and Strategic Autonomy konulu güncel makaleler.
    · İlhan Uzgel – Cenk Saraçoğlu ve benzeri eleştirel akademisyenlerin, Türkiye dış politikasının tarihsel materyalist eleştirisi üzerine çalışmaları.

  • Flogging a Dead Horse: The Delusion of America’s New Satellite and NATO Branches and the Government Doomed to Lose in the Face of Asia’s Rise

    By Sefa Yürükel

    Global geopolitics stands on the brink of a new fracture. We are witnessing a deepening power struggle not only on the East West axis but also along the global North South divide. In the latest act of this struggle, two moves initiated by the United States to fortify its military presence and intelligence network stand out: a new space based satellite intelligence web and a series of new NATO branches intended to be established across the Islamic world, Africa, Latin America, and Asia. Yet this strategy, which ignores the direction of history’s flow and the unstoppable momentum of a rising Asia, is, to put it mildly, flogging a dead horse. What is worse is that the government in Turkey has been assigned a role in this scheme, and by trusting the United States during the forty day Iranian missile crisis and committing such impertinence, it has doomed itself to this scenario. This article analyzes these developments and demonstrates that such adventurism will inevitably suffer delirium and defeat in the face of Asia’s rise.

    The New Satellite Project: A Global Surveillance Trap

    The new generation satellite systems developed by the United States are built not only for communication and navigation but also for hypersonic missile tracking, the coordination of cyber attacks from space, and most critically, the collection of real time data from the missile batteries of “target countries” like Iran, known as data linking. The essence of the project is to create a “shield from space” by monitoring every mobile ramp and launch system behind enemy lines in real time and sharing this data with land and naval forces. While reminiscent of the Cold War’s Star Wars delusion, this is a technologically more refined trap. However, this trap creates an illusion of trust that entraps America’s own allies, because this satellite network is a system that fosters dependency: only the United States provides the data, and only the Pentagon deciphers the codes. Countries that join this network completely mortgage their intelligence sovereignty to Washington.

    NATO’s Branching Fantasy: Islam, Africa, Latin America, and Asia

    Parallel to this, NATO’s plan to open new branches in the Islamic world, Africa, Latin America, and Asia represents the alliance’s effort to morph into a “global gendarme” format. The Atlanticist mindset, having learned nothing from the invasions of Iraq and Afghanistan, is now taking to the field with the rhetoric of “NATO’s local partners” in order to dissolve centers of regional resistance from within. In the Sahel belt of Africa, in a Latin America where BRICS is rising, and in Asia, under the sphere of influence of the Shanghai Cooperation Organisation (SCO), such an expansion has no chance of finding a foothold. These steps are concrete proof that the United States cannot accept the multipolar reality and is acting on old imperial reflexes. History has written extensively on how forcibly established alliances dissolve in the face of local dynamics. The structure presented as an “Islamic NATO” will be perceived by the vast majority of the Islamic world as a new colonial mechanism and will be rejected.

    The Role Assigned to the Turkish Government and the Impertinence of Data Linking During the Forty Day Iranian Missile Crisis

    It is precisely at this point that the role assigned to the Turkish government comes into play. According to leaked information and regional observations, it is rumored that Turkey has been offered a mission as a “model country” or even a “co chair” within NATO’s branch for the Islamic world. This reflects the government’s desire to still position itself as an indispensable element of the Atlantic system, despite all the rhetorical crises it has experienced with the West in recent years. Yet this desire is diametrically opposed to regional realities and Turkey’s interests.

    The claims that Turkey participated in the “data linking” (data monitoring and targeting) process of Iranian missiles by relying on U.S. satellite data during forty days of Iranian ballistic missile tests show that the government is venturing into a dangerous game. Monitoring Iran’s military movements through real time satellite data provided by the United States and sharing this information under the NATO umbrella is an impertinence that could bring Turkey to the brink of military tension with Iran and dynamite its longstanding relationship with its neighbor. This is a strategic lapse of reason committed by trusting the United States, because throughout history, the United States has never provided a genuine security guarantee to any of its allies; on the contrary, it has used its allies as forward outposts in every crisis. Such intelligence sharing, targeting a regional power like Iran, which also holds strategic partnerships with the rising powers of Asia (Russia and China), carries the potential to drag Turkey into the very middle of a conflict.

    Delusion and Doom in the Face of Asia’s Rise

    The core of the matter is this: the world’s center of gravity has irreversibly shifted from the Atlantic to the Asia Pacific. China’s Belt and Road Initiative, Russia’s energy corridors, India’s technological leap, the security architecture of the Shanghai Cooperation Organisation, and the expanding BRICS+ platform have created a brand new economic and political ecosystem. This rise is fortified not only by economic data but also by institutional structures: the Asian Infrastructure Investment Bank, the BRICS New Development Bank, the use of national currencies in bilateral trade, SWIFT alternative payment systems… No regional crisis can now be read independently of Asia’s rising powers. Iran is a critical component of this equation; it is a full member of the SCO and a key junction on China’s Belt and Road route.

    A Turkish government that takes a stance against Iran by relying on U.S. satellite data and the NATO umbrella has missed this colossal Asian rise and has taken a position against the winds of history. This is more than strategic blindness; it is a state of delirium. While in a position where it could establish balance in its own region and bring the principle of zero problems with neighbors to life, subordinating Turkey to the Atlantic’s global gendarme role contradicts the government’s own “domestic and national” rhetoric and binds the country in a dependency chain from which return is difficult.

    History is full of moments when empires and alliances flogged a dead horse. The United States’ new satellite project and NATO’s ambition to establish branches in the Islamic world, Africa, Latin America, and Asia are doomed to be drowned sooner or later by the dynamics of the multipolar world, and the partners in this doom are candidates to be left under the wreckage. By trusting the United States’ data linking operation during the forty day Iranian missile crisis and committing such impertinence, the Turkish government has placed itself directly beneath this wreckage. However, Asia’s rise is the main current directing the future of humanity, both economically and politically. Not those who stand against this current, but those who move with it will win. The government will either grasp this reality and shift its course towards cooperation with its neighbors, a policy of regional balance, and the rising institutional architecture of Asia, or it will take its place as a figurant in America’s delusions doomed to defeat, on the scrapheap of history. The choice belongs to the government itself; however, the entire nation pays the price.

    Bibliography
    Space Development Agency (SDA), Proliferated Warfighter Space Architecture (PWSA) Tracking Layer, Official Technical Document.
    CSIS (Center for Strategic and International Studies), Space Based Missile Warning: An Analysis of Next Generation Architectures, 2023 Report.
    Breaking Defense / SpaceNews, News and analyses titled SDA’s Tranche 1 Tracking Layer Satellites.
    NATO, NATO 2030: United for a New Era, Reflection Group Report, 2020.
    NATO, Official Statements and Partnership Documents of the Partners Across the Globe Program.
    Mahmood Mamdani, Good Muslim, Bad Muslim: America, the Cold War, and the Roots of Terror, 2004.
    USAK / ORSAM, Reports and analyses on Turkey Iran Relations and Regional Intelligence Cooperation.
    The New York Times / The Washington Post, Investigative reports titled Iran Missile Program Satellite Imagery and US Intelligence Sharing (2023 2024).
    Amwaj.media / Al Monitor, Original news and analyses on Iran’s domestic politics, military doctrine, and missile program.
    Parag Khanna, The Future Is Asian: Commerce, Conflict, and Culture in the 21st Century, 2019.
    BRICS Summits, 2023 Johannesburg Summit Final Declaration and 2024 Kazan Summit Final Declaration.
    Shanghai Cooperation Organisation (SCO), Official declarations and documents regarding Iran’s full membership process.
    Foreign Affairs / International Relations Journals, Contemporary articles on Turkey’s NATO Membership and Strategic Autonomy.
    Works of critical academics such as İlhan Uzgel and Cenk Saraçoğlu on the historical materialist critique of Turkish foreign policy.

    Sefa Yürükel
    Danish ethnographer and social anthropologist (MA)
    Aarhus University, 1997
    Independent Researcher
    Fields of Research: International Politics, Public International Law, Geopolitics, Sociology, Psychology, Cultural Studies, Systems and Structures.

  • NATO Türkiye’de Darbe Yaptı, Terör Örgütlerini Destekledi, Gladyo’yu Kullandı, Türk Milletinin Kanını Mandacı Uşakları ile Birlikte Döktü ve Türk Düşmanı Faaliyet Yürütüp Komşuları ile Düşman Etti

    NATO Türkiye’de Darbe Yaptı, Terör Örgütlerini Destekledi, Gladyo’yu Kullandı, Türk Milletinin Kanını Mandacı Uşakları ile Birlikte Döktü ve Türk Düşmanı Faaliyet Yürütüp Komşuları ile Düşman Etti

    Kuzey Atlantik İttifakı, kurulduğu 1949 yılından itibaren kamuoyuna ortak savunma ve demokratik değerlerin bekçisi olarak takdim edilmiştir. Ancak bu parlak vitrinin arkasında, özellikle Türkiye özelinde, son derece karanlık bir operasyonel sicil yatmaktadır. NATO’nun Türkiye’deki varlığı, egemen bir devletin güvenliğine katkı sunmaktan ziyade, ülkenin iç işlerine müdahale eden, siyasi rejimini hedef alan, terörü himaye eden ve Türk milletinin kanını akıtan yapısal bir tahakküm aracına dönüşmüştür. Soğuk Savaş döneminde inşa edilen Gladio benzeri gizli yapılanmalar, NATO’nun Türkiye’deki görünmez eli olarak faaliyet göstermiş; demokratik yollarla iktidara gelmiş hükümetlerin devrilmesinde, faili meçhul cinayetlerin işlenmesinde ve toplumsal kaosun körüklenmesinde merkezi rol oynamıştır. Eş zamanlı olarak, PKK başta olmak üzere Türkiye’yi hedef alan terör örgütlerine sağlanan lojistik, finansal ve siyasi destek, ittifakın gerçek yüzünü göstermektedir. Bütün bu süreçlerin nihai amacı, Türkiye’yi zayıf, bağımlı ve bölgesel olarak yalnızlaşmış bir ülke olarak tutmak olmuştur.

    NATO Destekli Darbe Girişimleri ve Siyasi Mühendislik

    Türkiye’nin çok partili hayata geçişinden itibaren maruz kaldığı askeri darbeler ve darbe girişimleri, büyük ölçüde Atlantik ötesi planlamanın izlerini taşımaktadır. 27 Mayıs 1960 darbesi, ne kadar özgürlük ve demokrasi adı altında yapılsada nihayetinde Türkiye’nin bağımsız dış politika arayışlarını cezalandıran ( Menderes’in- Sovyetler ile ilişki arayışı) ve NATO merkezli güvenlik bürokrasisini tahkim eden bir müdahale olarak kayıtlara geçmiştir. 12 Mart 1971 muhtırası ve 12 Eylül 1980 darbesi ise, Soğuk Savaş’ın sertleştiği dönemlerde Türkiye’nin Atlantik ekseninden kaymasını engellemek için devreye sokulmuş siyasi mühendislik operasyonlarıdır. 15 Temmuz 2016 darbe girişimi, bu zincirin en güncel halkası olarak, NATO’nun karargâh ve komuta kademelerinde yuvalanmış unsurların Türk demokrasisine kastettiği bir ihanet olarak tarihe geçmiştir. Bütün bu müdahalelerin ortak paydası, iktidarı devrilen hükümetlerin millî ve bağımsız politika hatlarını benimsemiş olmasıdır. NATO, Türkiye’de demokrasiyi korumak şöyle dursun, on yıllar boyunca demokrasinin en büyük düşmanı olan darbeci zihniyeti himaye etmiş, eğitmiş ve gerektiğinde sahaya sürmüştür.

    Gladyo Yapılanması ve Faili Meçhullerin Anatomisi

    NATO’nun Soğuk Savaş boyunca Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde kurduğu “stay-behind” gizli ordularının Türkiye ayağı, derin devlet olarak bilinen ve sayısız faili meçhul cinayete imza atan yapılanmanın omurgasını oluşturmuştur. Kontrgerilla adıyla bilinen bu oluşum, NATO’nun komünizme karşı yürüttüğü psikolojik savaşın bir parçası olarak kurgulanmış, ancak zamanla milliyetçi, muhafazakâr, solcu, sağcı, Kemalist, devrimci, ülkücü, Alevi, sunni fark etmeksizin Türkiye’ye ve Türk milletine sadık bütün kesimleri hedef alan bir terör aygıtına dönüşmüştür. 1970’li yıllarda yaşanan toplumsal kaos, katliamlar ve provokasyonlar, bu NATO bağlantılı yapının eseridir. Kahramanmaraş, Çorum, Sivas, Malatya ve daha nice şehirde Türk milletinin evlatları, mandacı uşaklarıyla iş birliği içindeki bu karanlık şebekenin kışkırttığı olaylarda hayatlarını kaybetmiştir. Mumcu, Üçok, Kışlalı, Bitlis, Kozinoğlu, Yazıcıoğlu, Aksoy, Emeç, İpekçi …1977 -1 Mayısı vb gibi olaylar ve katliamlar, Gladyo’nun Türkiye’deki faaliyetleri, ittifak dayanışmasının ve ortak savunma idealinin değil, Türk milletine yönelik sistematik bir yıldırma, bölme ve teslim alma stratejisinin tezahürüdür. Bu stratejinin ardındaki temel saik, Türkiye’nin bölgesel bir güç olarak yükselmesini engellemek ve ülkeyi NATO’nun çizdiği sınırlar içinde tutmaktır.

    Terör Örgütlerine Verilen Destek ve Kanlı Sonuçlar

    NATO’nun Türkiye’ye yönelik en ağır ihaneti, bölücü terör örgütü PKK ve uzantılarına sağlanan dolaylı ve dolaysız destek olmuştur. İttifakın kimi Avrupalı üyeleri, on yıllar boyunca PKK’nın finansman, propaganda, eleman devşirme ve lojistik faaliyetlerine göz yummakla kalmamış, aktif biçimde kolaylaştırıcılık yapmıştır. Suriye’nin kuzeyinde PKK’nın türevi olan PYD ve YPG yapılanmalarına verilen açık askeri ve siyasi destek, NATO’nun terörle mücadele söyleminin tamamen aldatmaca olduğunu kanıtlamıştır. NATO mensubu ülkelerin terör örgütüne sağladığı silahlar, eğitimler ve istihbarat desteği, binlerce Türk vatandaşının, askerinin, polisinin ve masum sivilin ölümünde doğrudan pay sahibidir. Türk milletinin vergileriyle finanse edilen NATO altyapısı, aynı milletin evlatlarını katleden bir terör örgütünün dolaylı olarak ayakta kalmasına hizmet etmiştir. Bu ihanet, sıradan bir diplomatik uyuşmazlık değil, müttefik maskesi altında yürütülen kanlı bir düşmanlık halidir. Türk milletinin döktüğü her damla kanda, bu desteği veren NATO odaklarının sorumluluğu bulunmaktadır.

    Komşularla Düşman Etme ve Bölgesel Yalnızlaştırma Stratejisi

    NATO üyeliği, Türkiye’yi yalnızca içeride zayıflatmakla kalmamış, aynı zamanda dış politikada da tarihsel derinliği ve coğrafi avantajlarıyla çelişen bir yalnızlaşmaya sürüklemiştir. İttifakın tehdit tanımları, Türkiye’yi komşularıyla organik bağları olan bir bölgesel güç olmaktan çıkarıp, Batı’nın Doğu’ya karşı ileri karakolu haline getirmiştir. Soğuk Savaş boyunca Sovyetler Birliği ile, sonrasında ise İran, Irak, Suriye ve Rusya ile ilişkiler, NATO’nun belirlediği düşmanlık eksenleri üzerinden şekillenmiş; Türkiye’nin millî çıkarları ittifakın stratejik tercihlerine feda edilmiştir. Yunanistan ile yaşanan gerilimlerde NATO, eşit mesafede durmak yerine çoğu zaman Atina’nın yanında saf tutmuş; Kıbrıs meselesinde Türk tezlerini desteklemek bir yana, Türkiye’ye ambargo uygulamaktan çekinmemiştir. Komşularla sıfır sorun politikası gibi bağımsız diplomatik açılımlar, NATO merkezli güvenlik bürokrasisi tarafından kuşkuyla karşılanmış ve zaman zaman sabote edilmiştir. Bugün gelinen noktada, Türkiye’nin bölgesindeki yalnızlığı büyük ölçüde NATO’nun dayattığı bu sıfır toplamlı ve düşmanca stratejik kültürün eseridir.

    Sonuç

    NATO, Türkiye için bir güvenlik şemsiyesi değil, egemenliğine kastetmiş bir darbe aygıtı, milletinin kanını akıtan bir terör sponsoru, Gladyo eliyle faili meçhuller işleyen bir karanlık şebeke ve bölgesinde yalnızlaştıran bir düşmanlık mimarıdır. İttifakın Türkiye’deki sicili, dostluk ve müttefiklik söylemleriyle asla örtüşmeyen, yoğun bir ihanet ve düşmanlık kaydıdır. Darbe girişimlerinden terör örgütlerine verilen desteğe, faili meçhul cinayetlerden komşularla kurgulanan suni gerilimlere kadar uzanan bu karanlık miras, Türk milletinin hafızasına kazınmıştır. Artık bu bağımlılık ve ihanet zincirini kırmak, NATO’dan çıkarak tam bağımsız bir güvenlik ve dış politika hattı inşa etmek tarihi bir mecburiyettir. Türk milletinin döktüğü kanın hesabı sorulmalı, bu hesap verilmeden hiçbir sözde müttefiklik ilişkisi meşru kabul edilmemelidir. Bağımsız Türkiye, kendi güvenliğini kendi aklı, kendi silahı ve kendi evlatlarıyla sağlayacak güce ve kararlılığa fazlasıyla sahiptir.

    Kaynakça

    Ganser, D. (2005). NATO’s Secret Armies: Operation Gladio and Terrorism in Western Europe. Londra: Frank Cass.

    Birand, M. A. (1984). 12 Eylül: Saat 04.00. İstanbul: Karacan Yayınları.

    Özdağ, Ü. (2008). PKK ve Terör: Cumhuriyetin Yılmaz Bekçileri. Ankara: Kripto Kitaplar.

    Jacoby, T. (2008). Understanding Conflict and Violence: Theoretical and Interdisciplinary Approaches. Londra: Routledge.

    Bodansky, Y. (1999). Bin Laden: The Man Who Declared War on America. New York: Forum.

    Kurubaş, E. (2004). Soğuk Savaş Sonrası Türk-Amerikan İlişkileri. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

    Ümit, A. (2017). “15 Temmuz Darbe Girişiminin Uluslararası Boyutları.” Güvenlik Stratejileri Dergisi, 13(26), 85-112.

    Balcı, A. (2013). Türk Dış Politikası: İlkeler, Aktörler ve Uygulamalar. İstanbul: Alfa Yayınları.

  • NATO Staged Coups in Turkey, Supported Terrorist Organizations, Used Gladio, Spilled the Blood of the Turkish Nation Together with Its Mandate Puppets, and Carried Out Anti Turkish Activities Making It an Enemy of Its Neighbors

    By Sefa Yürükel

    Since its establishment in 1949, the North Atlantic Alliance has presented itself to the public as the guardian of collective defense and democratic values. Yet behind this shining facade lies an extremely dark operational record, particularly in the case of Turkey. NATO’s presence in Turkey has turned into a structural instrument of domination that interferes in the country’s internal affairs, targets its political regime, harbors terrorism, and sheds the blood of the Turkish nation, rather than contributing to the security of a sovereign state. The Gladio type clandestine structures built during the Cold War functioned as NATO’s invisible hand in Turkey; they played a central role in overthrowing democratically elected governments, carrying out unsolved murders, and fueling social chaos. Simultaneously, the logistical, financial, and political support provided to terrorist organizations targeting Turkey, especially the PKK, reveals the true face of the alliance. The ultimate aim of all these processes has been to keep Turkey weak, dependent, and regionally isolated.

    NATO Backed Coup Attempts and Political Engineering

    The military coups and coup attempts Turkey has endured since transitioning to a multiparty system largely bear the traces of transatlantic planning. The May 27, 1960 coup is recorded as an intervention that punished Turkey’s search for an independent foreign policy and fortified the NATO centered security bureaucracy. The March 12, 1971 memorandum and the September 12, 1980 coup were political engineering operations deployed to prevent Turkey from drifting away from the Atlantic axis during periods when the Cold War intensified. The July 15, 2016 coup attempt, as the most recent link in this chain, went down in history as a betrayal in which elements nested within NATO’s headquarters and command echelons sought to destroy Turkish democracy. The common denominator of all these interventions is that the overthrown governments had adopted national and independent policy lines. Far from protecting democracy in Turkey, for decades NATO has sheltered, trained, and when necessary deployed the coup mentality that is the greatest enemy of democracy.

    The Anatomy of the Gladio Structure and Unsolved Murders

    The Turkish leg of the stay behind secret armies that NATO established in various European countries throughout the Cold War formed the backbone of the structure known as the deep state, which has been responsible for countless unsolved murders. This formation, known as the Counter Guerrilla, was designed as part of NATO’s psychological war against communism. Over time, however, it strayed from its objective and turned into a terrorist apparatus that targeted all segments loyal to Turkey and the Turkish nation, regardless of whether they were nationalist, conservative, leftist, rightist, Kemalist, revolutionary, idealist, Alevi, or Sunni. The social chaos, massacres, and provocations of the 1970s were the work of this NATO linked structure. In Kahramanmaraş, Çorum, Sivas, Malatya, and many other cities, the children of the Turkish nation lost their lives in incidents incited by this dark network operating in cooperation with mandate puppets. Gladio’s activities in Turkey are not a manifestation of alliance solidarity and the ideal of collective defense, but of a systematic strategy aimed at intimidating, dividing, and subjugating the Turkish nation. The primary motive behind this strategy is to prevent Turkey from rising as a regional power and to keep the country within the boundaries drawn by NATO.

    Support for Terrorist Organizations and Its Bloody Consequences

    NATO’s gravest betrayal of Turkey has been the indirect and direct support provided to the separatist terrorist organization PKK and its extensions. For decades, certain European members of the alliance have not only turned a blind eye to the PKK’s financing, propaganda, recruitment, and logistical activities but have also actively facilitated them. The overt military and political support given to the PYD and YPG, derivatives of the PKK in northern Syria, has proven that NATO’s counterterrorism rhetoric is a complete deception. The weapons, training, and intelligence support provided to the terrorist organization by NATO member countries bear direct responsibility for the deaths of thousands of Turkish citizens, soldiers, police officers, and innocent civilians. The NATO infrastructure financed by the taxes of the Turkish nation has indirectly served to sustain a terrorist organization that butchers the children of that very same nation. This betrayal is not an ordinary diplomatic disagreement; it is a bloody hostility waged under the mask of an ally. For every drop of blood shed by the Turkish nation, the NATO circles providing this support bear responsibility.

    The Strategy of Making Turkey an Enemy of Its Neighbors and Regional Isolation

    NATO membership has not only weakened Turkey internally but has also driven it into an isolation in foreign policy that contradicts its historical depth and geographical advantages. The alliance’s threat definitions transformed Turkey from a regional power with organic ties to its neighbors into the West’s forward outpost against the East. Throughout the Cold War, relations with the Soviet Union, and subsequently with Iran, Iraq, Syria, and Russia, were shaped along the axes of enmity determined by NATO; Turkey’s national interests were sacrificed to the strategic preferences of the alliance. In tensions with Greece, NATO often sided with Athens rather than maintaining an equidistant stance, and on the Cyprus issue, far from supporting Turkish theses, it did not hesitate to impose an embargo on Turkey. Independent diplomatic initiatives, such as the zero problems with neighbors policy, were viewed with suspicion and occasionally sabotaged by the NATO centered security bureaucracy. At the point reached today, Turkey’s loneliness in its region is largely the product of this zero sum and hostile strategic culture imposed by NATO.

    Conclusion

    For Turkey, NATO is not a security umbrella but a coup apparatus that has sought to destroy its sovereignty, a terrorism sponsor that sheds the blood of its nation, a dark network that commits unsolved murders through Gladio, and an architect of hostility that isolates it in its region. The alliance’s record in Turkey is a dense register of betrayal and enmity that can never be reconciled with discourses of friendship and alliance. This dark legacy, stretching from coup attempts to support for terrorist organizations and from unsolved murders to artificial tensions fabricated with neighbors, is engraved in the memory of the Turkish nation. Breaking this chain of dependency and betrayal and building a fully independent security and foreign policy line by leaving NATO is now a historical obligation. The account for the blood shed by the Turkish nation must be called to account, and no so called alliance relationship should be considered legitimate until that account is rendered. An independent Turkey possesses more than enough strength and determination to ensure its own security with its own mind, its own weapons, and its own children.

    References

    Ganser, D. (2005). NATO’s Secret Armies: Operation Gladio and Terrorism in Western Europe. London: Frank Cass.

    Birand, M. A. (1984). 12 September: 04.00 AM. Istanbul: Karacan Yayınları.

    Özdağ, Ü. (2008). The PKK and Terror: The Unwearying Guardians of the Republic. Ankara: Kripto Kitaplar.

    Jacoby, T. (2008). Understanding Conflict and Violence: Theoretical and Interdisciplinary Approaches. London: Routledge.

    Bodansky, Y. (1999). Bin Laden: The Man Who Declared War on America. New York: Forum.

    Kurubaş, E. (2004). Turkish American Relations After the Cold War. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

    Ümit, A. (2017). “The International Dimensions of the July 15 Coup Attempt.” Security Strategies Journal, 13(26), 85-112.

    Balcı, A. (2013). Turkish Foreign Policy: Principles, Actors and Practices. Istanbul: Alfa Yayınları.

    Sefa Yürükel
    Danish ethnographer and social anthropologist (MA)
    Aarhus University, 1997
    Independent Researcher
    Fields of Research: International Politics, Public International Law, Geopolitics, Sociology, Psychology, Cultural Studies, Systems and Structures.

  • Takla attırılmış bir plan: Holguín Planı

    Takla attırılmış bir plan: Holguín Planı
    Doç. Dr. Yurdagül Atun

    BM Genel Sekreteri Kişisel Temsilcisi Maria Ángela Holguin’in Temmuz sonu, Ağustos başı taraflara sunmaya hazırlandığı stratejik planın içeriği iki kurucu devletli ve sınırlı ortak yetkili “gevşek çözüm” olarak nitelendiriliyor.
    Maraş, Güzelyurt ve Mesarya bölgesinin Rumlara iadesi karşılığında tanınmanın da gündeme gelebileceği iddia edilen plana göre Türkiye’nin garantörlüğü kalkacak, Kıbrıslı Türkleri NATO koruyacak!
    Planın uygulanması için 2-3 yıllık geçiş süreci tartışılıyor. Bu dönemde ilk toprak iadeleri (özellikle Maraş), Türk tarafının istediği 3D (doğrudan ticaret, doğrudan temas, doğrudan uçuşlar) aşamalı olarak hayata geçirilecek.
    Tanınma dedik diye hemen elleri ovuşturmayalım. Bu planda tanınmanın T’si bile yok. Yeni plan, Annan Planının, Crans Montana’nın ve daha önce yapılan görüşmelerde ortaya konan Rum taleplerinin takla attırılmış hali. Ki başlığa “tanınma” havucu koyarak diğer önemli maddeleri geçiştiren algı mühendislerine çok geçmeden Rum Başkan Nicos Christodulides’den cevap geldi bile.
    Rum Ulusal Konseyi’ne bilgi veren Rum Başkan Nicos Christodulides, Kıbrıs sorunun çözümü ile ilgili olarak ‘kırmızı çizgiler’i olduğunu, esas niyetin AB’yi de sürecin içerisine çekmek istediği, Kıbrıs Türklerinin süreçteki en önemli motivasyonunun AB vatandaşlığı olduğunu söyledi.
    Peki Rumların kırmızı çizgileri nelermiş;
    -Kıbrıs Cumhuriyeti devam edecek.
    -Tek vatandaşlık, tek kişilik, tek egemenlik olacak.
    -AB’nin 4 temel özgürlüğü olacak.
    – Güvenlik ve garantiler kalkacak.
    -Anlaşma Avrupa Birliği müktesebatıyla tam uyumlu olacak.
    Rum Meclis Başkanı Annita Demetriou Türkiye’nin Kıbrıs’ta iki devlet talebinden vazgeçmesi gerektiğini, Türkiye AB ilişkilerinin buna bağlı olduğunu, DIKO Başkanı Nikolas Papadopoulos da Avrupa’nın Türkiye’ye baskı yapacağı savundu.
    Yani görüldüğü üzere tanınma manınma yok. Rumların istediği şekilde hazırlanan bir plan daha önümüze konacak ve tıpkı Annan Planında olduğu gibi, “evet derseniz, yarın AB’ye gireceksiniz, Türkiye’nin de AB yolunda önü açılacak” yalanıyla fikir önderleri algı operasyonlarına başlayacak. Sonrasında kimse “ya bize öyle dediniz, biz de onay verdik, evet dedik ama siz size itaat eden tarafı cezalandırdınız, tam tersi davranan tarafı ödüllendirdiniz. Madem bildiğinizi okuyacak ve Rumların çıkarlarını savunacaktınız, niye bizi bu kadar uğraştırdınız” demediği ve Kıbrıs Türk halkının hafızasının nisyanla malul olduğunu bildikleri için dalga geçmeye devam edecekler.
    Peki ne olur?
    Rahat olun, hiçbir şey olmaz. Rumlar adanın sahiplerinin kendileri olduğuna inançla Kıbrıs Türklerinin hiçbir hakkı olmadığını düşünüyor ve onlara verilecek en ufak hakka bile karşı çıkıyor. İçimiz rahat, daha önceki planlar gibi bu plan hayata geçirilecek olursa buna da onay vermezler. 1948 Kıbrıs Danışma Meclisi önerileri (Consultative Assembly), 1955 Harding Planı, 1956 Radcliffe Anayasası, 1958 Macmillan Planı, 1959-60 Zürih-Londra Anlaşmaları, 1964 Acheson Planı, 1972’de Rauf Denktaş-Glafkos Klerides görüşmeleri, 1975 iki toplumlu (bicommunal) görüşmeler, 1978 Anglo-Amerikan-Kanada Planı (ABC Planı), 1981 Waldheim modeli, 1983-85 Cuelliar belgeleri, 1992 Gali fikirler dizisi, 2004 Annan Planı, Crans Montana ve aralarda yapılan bir çok görüşmede ortaya konan öneriler… Bilindiği üzere Rumlar her zaman her planı ellerinin tersiyle iter zira tek bir düşünceye odaklanmışlardır: Kıbrıs bizim, biz tanınan bir devletiz, Türkler bu tanınan devletin içinde olmak istiyorlarsa taviz vermek zorundalar, biz bir şeye mecbur değiliz!
    “Biz yoldaşlar yıl sonuna varmadan bu sorunu çözeceğiz” diyen, Rumların maksimalist taleplerini görmezden gelip, uzlaşılamamanın suçunu rahmeti kurucu liderimiz Rauf Raif Denktaş’a yükleyen çok hevesli başkanların bile sonunda havlu atmaları, Rumların gerçek niyetini kavramalarından.
    Durumun özeti şu ki; Kıbrıs Rum tarafı, asla Kıbrıslı Türklerle eşitlik zemininde yetki paylaşımı istemiyor. Niyet adanın tümüne sahip olmak ve çeşitli algı oyunlarıyla, AB desteğiyle, KKTC’yi Anavatan Türkiye’den kopararak sağladığı büyük güvenceden mahrum etmeye çalışmak. Zaten Türklerin azınlık haklarından daha fazlasına sahip olamayacaklarını defalarca dile getirdiler, getiriyorlar. Bu konudaki aracılar da ya konuyu bilmediklerinden, ya derslerine Rumların notlarıyla çalıştıklarından, ya da tamamen batı çıkarları doğrultusunda Kıbrıs sorununun 1974’de başladığını varsayıp, mevcut duruma göre bir şeyler ortaya koyuyorlar. Niyetleri gerçekten bir sorun çözmek mi, yoksa Rum taleplerine aracılık etmek mi siz karar verin.
    Rumlar 1959’da imza attıklarında da, 60 Cumhuriyeti kurulduğunda da Türkleri eşit görmediler, hiçbir zaman haklarını -söz verseler de- teslim etmediler, Türklere hizmet götürmediler, Enosis ülküsünden vazgeçmediler, kendilerini hep üstün ırk olarak gördüler, ekonomik olarak nefes aldırmadıkları Türkleri “lokmacı, şamişici, hamamcı” diye aşağıladılar. Doktora tezimde yer alan gazete taramalarından birkaç örnek vereyim ki, Rumların hiçbir anlaşmaya sadık kalmadıkları iyi anlaşılsın.
    Nacak gazetesinde 11 Mart 1960’da yayımlanan (ortaklık cumhuriyeti imzaları atılmıştı) Türk Köylerine Zulüm başlıklı yazıda “Zeytinlikten iki mil kadar uzakta olan (Mitsero) Rum köyü ile köyümüz arasındaki yolun tamiri için gön derilen Rum memur, köyümüz toprağına geldiğinde geri dönmüş ve yarım millik mesafeyi tamir etmemiştir. Halbuki köyümüze gelen yolun o kısmı daha fazla tamire muhtaçtı. Mitsero toprağında maden çıkaran Yunan Maden Şirketi, köyümüz toprağından da, faydalandığı halde tek bir köylümüzü işletmiyor.” deniyor.
    1 Nisan 1960 tarihli Nacak gazetesinde, Zürih Antlaşmasının en mühim esası olan yüzde 70-30 memur meselesinin hâlâ çıkmazda olduğu ve Rumların bu anlaşmaya uymadıkları belirtiliyor.
    Yine 29 Nisan 1960 tarihli Nacak gazetesinde yer alan bir haber, EOKA’nın isim değiştirerek EDMA adı altında yeni bir örgüt kurduğunu, bu örgütün de Ledra sokağında Enosis çağrısı yaparak “henüz başlıyoruz” başlıklı bir bildiri dağıttığını duyuruyor. EDMA’nın dağıttığı bu tarihi vesikada “Faaliyetimiz durmayacaktır. Hıyanete vuracak ve halkın ve Anavatanın menfaatlerini koruyacağız. Muvaffak olmak için bütün inanç ve cesarete malik bulunuyoruz. Mücadele devam ediyor.” sözleri yer alıyor.
    Mayıs 1960 tarihli Nea Gazetesinde Rum gençlerinin Yunanistan’da silâh talimi gördüğü açıklanıyor.
    18 Mayıs 1960 tarihli Alithia’da “Kabul edilemez” başlıklı bir yazıda, yüzde 70:30 nispetleri konusunda şöyle diyor Rum başyazar: “Açık söyleyeceğiz: Türklerin şimdi de son olarak bizi tırpanlamakta oldukları 70:30 yüzdelik nispetleri esas itibariyle haksızdır ve kabul edilemez. Haksızdır, çünkü hiçbir memleketin yüzde 17 nispetinde nüfusa malik azınlığı çoğunluğun zararına âmme hizmetlerinde yüzde 30 ve 40 hakkına malik değildir. Kabul edilemez, zira halkımıza empoze edilmiş olan bir paçavrada (1960 anlaşmaları kastediliyor) dahil olmasına ve nüfus nispetinin yüzde 17’yi teşkil etmeleri nedeniyle Türkler bir paçavrayı siper alarak bu haksız ve mantıksız şartın derhal tatbikini olsun istemesinler ve tahammülümüzün âzamisi olan Başpiskoposun tedrici tatbik teklifini kabul etsinler.”
    Görüldüğü üzere Rumlar hiçbir zaman Kıbrıs Türklerini yönetime dahil etmemişler, 1960 Cumhuriyeti imzalarını kerhen attıklarını her defasında dile getirmişler, azınlık haklarından fazlasını vermeyeceklerini söylemişler, Türklere bir gıdım hak veren her anlaşmayı da ellerinin tersiyle itmişlerdir. Bugün de yarın da önümüze sunulan anlaşma metni, Kıbrıs Türklerinin devlet verip, azınlık haklarına sahip olmasını içerecektir ki dünyada böyle bir örnek yok.
    Yazım uzun oldu farkındayım ancak bu konuların bilinmesi, kayıtlara geçmesi gerekiyordu. Türkiye’yi Akdeniz’den koparma ve Akdeniz’in bize kıyıda yüzmek için bırakacakları küçük bir kısmı hariç tümünü AB’ye katma hayalleri ise başlı başına bir yazı konusu. NATO güvencesi, AB garantisi gibi konulara hiç giremedim, size dünyadaki en korkunç katliamların Kıbrıs başta olmak üzere BM’nin gözü önünde yaşandığını söyleyeyim.

    Doç. Dr. Yurdagül Atun – K K T C / TURKİSHFORUM – ABDULLAH TÜRER YENER

  • “Dependent Governance Structures in the Islamic World”: The Anatomy of Dependency, Iran’s Differentiated Position and the Search for Strategic Autonomy

    By Sefa Yürükel

    Discussions on the political structuring of the “Islamic world,” particularly since the second half of the twentieth century, have intensified around dependency relations, hegemonic struggles, and the hierarchical nature of the international system. When examining the foreign policy choices, security architectures, and economic orientations of states where the Muslim population constitutes the majority, the observation that almost all actors, except the Islamic Republic of Iran, have developed deeply entrenched ties with the United States has become a frequent finding in academic literature. This finding points not merely to a superficial political alignment but to military, financial, and ideological dependency mechanisms that directly affect the survival of regimes. The fact that governments in most parts of Islamic geography act in harmony with Washington centered strategic interests should be evaluated as a combination of historical continuities, structural constraints, and transformations at the elite level.

    The origins of this dependency relationship lie in post colonial state building processes, the polarizing dynamics of the Cold War, and the core periphery structure of the modern capitalist world system. Islamic countries in the Middle East, North Africa, Southeast Asia, and Sub Saharan Africa have continued to be the stage for global power struggles since the moment they gained independence; the ruling elites of these countries adopted recourse to the patronage of great powers as a rational strategy to consolidate their own power. Iran’s remaining outside this general trend can be explained by the paradigmatic rupture created by the 1979 Islamic Revolution and the subsequent institutional transformation. After the revolution, the Tehran administration adopted a radical course aimed at breaking the dependency chain by making anti imperialist discourse a fundamental pillar of state ideology.

    One of the most important factors determining the nature of political regimes in Islamic countries is the manner of their integration into the international system. It is observed that even in states possessing strategic energy resources such as oil and natural gas, decision making processes are largely shaped by Washington’s geopolitical calculations. The Gulf monarchies, such as Saudi Arabia, the United Arab Emirates, Qatar, Kuwait, and Bahrain, have built their military security on American bases and weapons supply chains. In North Africa, countries like Egypt, Jordan, and Morocco maintain regime stability thanks to financial aid and political support from the USA. This picture reveals that almost the entire Islamic world faces serious constraints regarding its sovereignty capacity.

    When contemplating the strategies required for transforming existing dependency structures, grasping the multidimensional nature of the problem is imperative. Interlocking dependency relations at military, economic, political, and ideological levels can only be overcome through a holistic and long term transformation program. The Iranian experience at this point offers both an inspiring example and a cautionary model in terms of its costs. The Iranian route, shaped under the discourse of exporting the revolution, regional proxy wars, and international sanctions, demonstrates how heavy the price of breaking free from dependency can be. Nevertheless, it also proves that an alternative conception of sovereignty is within the realm of possibility.

    The discussion presented below examines the historical roots of dependent governance structures in Islamic countries, the economic and military mechanisms, elite structuring, Iran’s distinctive position, and ultimately the parameters of the search for strategic autonomy. Under each heading, a different dimension of the issue is analyzed in depth; the interaction between historical continuities, structural constraints, and actor preferences is scrutinized. The aim is not merely to describe the current situation but also to draw an intellectual map of the possibilities of liberation and autonomy that lie before the Islamic world.

    Historical Roots and the Colonial Legacy

    The political structures of modern Islamic states are a direct product of the process by which Western imperialism dismembered and reshaped Islamic geography in the late nineteenth and early twentieth centuries. With the collapse of the Ottoman Empire, the weakening of the Qajar dynasty in Iran, and the dissolution of the Mughal Empire, almost the entire Islamic world came under the direct or indirect control of British, French, Dutch, and Russian colonial empires. The artificial borders drawn by the Sykes Picot Agreement ignored ethnic and sectarian fault lines, creating the infrastructure for the dynamics of instability and conflict that extend to the present day. The mandate administrations and protectorate regimes established during this period served as a critical laboratory for cultivating local collaborative elites and constructing dependent state apparatuses.

    The colonial powers acted with great skill in manipulating traditional sources of legitimacy while governing Islamic lands, using tribal leaders, religious authorities, and the commercial bourgeoisie in line with their own interests. The preservation of the monarchy under British protection in Egypt, French cooperation with local sultans and beys in North Africa, and the Dutch incorporation of the traditional aristocracy into the colonial apparatus in Indonesia are manifestations of the same dependency logic in different geographies. These practices led even the nationalist cadres who came to power in the post independence period to inherit colonial mentality patterns and institutional structures. Indeed, even radical nationalist regimes in countries like Algeria, Libya, and Iraq could not fully transform the bureaucratic mechanisms and political economic dependency relations shaped during the colonial period.

    Although the wave of decolonization following the Second World War brought formal sovereignty to Islamic countries, economic and political independence remained largely on paper. The newly independent states were trapped in monetary areas centered on the former metropole, such as the French Franc zone or the Sterling area; infrastructure investments, trade routes, and raw material flows were designed according to the needs of Western Europe. The foundations of international financial institutions were also laid precisely in this period; the World Bank and the International Monetary Fund integrated Islamic countries into the global capitalist system as dependent clients through structural adjustment programs. This asymmetric integration process largely dashed the hopes of development and prosperity promised by the post independence era.

    Perhaps the most destructive dimension of the colonial legacy is the profound erosion of the legitimacy basis of politics and state governance in Islamic societies. While traditional Islamic governance concepts contained participatory and accountable mechanisms shaped around institutions such as the circle of justice, shura, hisbah, and waqf, colonial administrations either completely eliminated these institutions or hollowed them out, turning them into instruments of authoritarian rule. The nationalization of waqf lands, the bureaucratization of the ulama, and the narrowing of the scope of sharia law should be recorded as the principal interventions that erased the organic institutional memory of Islamic societies. This historical trauma is of vital importance in understanding the governance crises and legitimacy deficits in contemporary Islamic countries.

    In the post colonial period, Islamic countries inherited three fundamental mechanisms that sustain or deepen dependency relations: distribution coalitions based on rentier economies, military bureaucratic elites integrated with external powers, and repressive apparatuses ensuring social control. The oil monarchy in Saudi Arabia, the military republic in Egypt, and the bureaucratic tutelage regime in Pakistan, despite having different appearances, are essentially different manifestations of the same dependency logic. All of these regimes owe their internal legitimacy not to social consent but to external patronage and force based control mechanisms. Iran’s ability to break this chain in 1979 was possible precisely because it simultaneously targeted these three mechanisms and was able to substitute new sources of legitimacy in their place.

    The most important lesson revealed by historical experience is that dependency structures do not tend to dissolve on their own. The post colonial institutional architecture has turned into an equilibrium where interest groups are reproduced and dependency becomes institutionalized. Shaking this equilibrium is only possible through strong social mobilization, an alternative ideological framework, and a strategic reading of the international conjuncture. The uniqueness of the Iranian Islamic Revolution lies in its ability to bring these three elements together at the same historical moment. The reasons why similar attempts in other Islamic countries have failed or were never even attempted will be examined in detail under subsequent headings.

    The Cold War Period, Alliance Systems and Patronage Relations

    The bipolar international system that took shape after the Second World War forced Islamic countries to make strategic choices, and these choices largely resulted in the institutionalization of dependency relations. Within the framework of its strategy to contain the Soviet Union, the United States defined Islamic geography as a critical geopolitical belt and established an alliance chain extending from Turkey to Pakistan and from Iran to Saudi Arabia. This security architecture, woven together by the Baghdad Pact, CENTO, and bilateral defense agreements, subordinated the foreign policy and security choices of participating countries to Washington’s strategic calculations. Throughout the Cold War, the discourse of the Soviet “threat” served as a convenient tool to legitimize the repressive practices of authoritarian regimes in Islamic countries and to guarantee American support.

    The approach of American foreign policy towards the Islamic world during the Cold War rested on three main pillars: control of strategic energy resources, prevention of Soviet influence, and ensuring Israel’s security. The simultaneous realization of these three objectives necessitated support for status quo oriented, pro Western regimes in the region that were insensitive to social demands. Indeed, the CIA backed coup that overthrew the Mosaddegh government in Iran in 1953 should be considered the symbolic beginning of the liquidation of democratic nationalism in the Islamic world and the consolidation of dependent authoritarian regimes. This coup demonstrated in all its starkness the extent to which Washington could disregard the popular will and constitutional legitimacy in Islamic countries.

    Although the rise of populist nationalist currents such as Nasserism and Baathism in the Arab world led to tactical changes in American strategy, the objective of consolidating dependency relations essentially remained unchanged. Gamal Abdel Nasser’s initial rapprochement with the Soviet Union in Egypt prompted Washington to strengthen its other allies in the region; particularly Saudi Arabia and the Pahlavi monarchy in Iran were promoted as the regional gendarmes of American strategy. In accordance with the “twin pillars” policy formulated during the Nixon era, Iran and Saudi Arabia were positioned as the two allies undertaking the guardianship of American interests in the Persian Gulf. This policy led to astronomical levels of military spending in both countries and the diversion of societal resources towards armament.

    The end of the Cold War, far from diminishing American influence over Islamic countries, on the contrary, allowed Washington to intervene more directly in the region as an unrivaled hegemon. With the disappearance of the Soviet threat, Islamic movements were constructed as the new other; the demonization of Iran and the Gulf War launched upon Saddam Hussein’s invasion of Kuwait paved the way for the permanent stationing of the American military presence in the region. The deployment of American troops on Saudi Arabian soil drew the ire of radical Islamic circles, particularly Osama bin Laden, and this situation became one of the catalysts for the process that would later lead to the September 11 attacks.

    The most important benefit that alliance systems provide for ruling elites in Islamic countries is the opportunity to compensate for the lack of internal legitimacy with external support. Many regimes, from the Hashemite Kingdom of Jordan to the Moroccan monarchy, from the Gulf emirates to the Egyptian military administration, owe their power not to social consent but to the patronage relationship they have established with Washington. This asymmetric dependency directly affects not only foreign policy choices but also domestic political arrangements, economic reform programs, and even cultural transformation projects. In return for American aid and security guarantees, these regimes fulfill obligations such as normalization with Israel, allocation of military bases, harmonization of energy policies, and suppression of Islamic movements.

    The most concrete contemporary reflection of the alliance structures shaped during the Cold War is the wave of Arab Israeli “normalization” that gained momentum with the Abraham Accords process. The establishment of diplomatic relations by the United Arab Emirates, Bahrain, Sudan, and Morocco with Israel reveals the extent to which these countries’ foreign policy autonomy is limited. Despite the central position that the Palestinian issue has occupied in the Islamic world for decades, the regimes in question have preferred integration into Washington’s geopolitical agenda over the discourse of Islamic solidarity. This preference demonstrates that dependency relations carry not only a material but also a normative dimension; the value systems and hierarchies of priorities of governments in Islamic countries are also shaped by dependency structures.

    Oil Economy, Rent Dependency and Economic Subordination

    In the vast majority of Islamic countries, the material basis of political dependency is formed by the political economic structure based on oil and natural gas rent. The process of discovering and exploiting hydrocarbon resources was carried out under the control of Western energy companies from the outset; this led producer countries to become dependent on international markets and technology transfer. Giant structures such as ARAMCO in Saudi Arabia, the Kuwait Oil Company in Kuwait, and the Anglo Persian Oil Company in Iran were managed by Western shareholders for many years; the share of host countries from oil revenues remained extremely limited. Despite nationalization waves, technological dependency in the energy sector and Western control over global market mechanisms largely persisted.

    The political consequences of rentier economies have been decisive on the governance structures of the Islamic world. State revenues not based on taxation sever the accountability link between rulers and ruled; citizens’ demands for political participation are suppressed through welfare distribution and patronage networks. Contrary to the principle of “no taxation without representation,” an understanding of “no representation without taxation” has become institutionalized in the Gulf monarchies. Thanks to oil revenues, the state provides material resources to society while curtailing political rights; this serves as a social contract that enables the maintenance of authoritarian stability. The relative stability of the Gulf countries during the Arab Spring points precisely to the effectiveness of this rent distribution mechanism.

    The petrodollar cycle constitutes one of the most concrete and least discussed dimensions of the dependency relationship between Islamic countries and the United States of America. In accordance with the informal agreement established between Saudi Arabia and Washington in the 1970s, pricing oil exports in dollars and investing the resulting revenues in US Treasury bonds consolidated the dollar’s status as the global reserve currency; in return, the US provided a military security guarantee to the Saudi monarchy. This symbiotic relationship has led to the integration of Gulf capital into the global financial system via Wall Street and the erosion of the financial sovereignty of Islamic countries. A large portion of oil revenues is invested in Western financial institutions, and as a result, the resources of the Islamic world are used to finance Western economies.

    The arms trade stands out as one of the most striking manifestations of economic dependency. Gulf countries such as Saudi Arabia, the United Arab Emirates, Qatar, and Kuwait are among the world’s largest arms importers, and the overwhelming majority of these purchases are made from the American, British, and French defense industries. Multibillion dollar arms deals not only deepen military dependency but also serve the function of purchasing influence and securing political support in the eyes of Western decision makers. The maintenance, spare parts, and training requirements of weapons systems chain these countries to Western suppliers for decades and carry the risk of this chain being used as a geopolitical lever in the event of any crisis.

    Another dimension of economic subordination is the systematic weakening of the agricultural and industrial sectors in Islamic countries and the rendering of food security dependent on foreign sources. Monoculture agricultural practices that began in the colonial period continued after independence; agricultural policies focused on export crops such as cotton, tea, coffee, and peanuts increased dependency on imports for basic foodstuffs. Egypt becoming one of the world’s largest buyers of wheat imports, and Algeria and Saudi Arabia attempting to secure food security through land leasing, are current manifestations of this structural fragility. Food dependency keeps a constant channel open for political blackmail and manipulation, leaving Islamic countries extremely vulnerable in times of international crisis.

    The credit relationships entered into with international financial institutions and structural adjustment programs should be addressed under a separate heading in the deepening of economic subordination. Countries such as Egypt, Pakistan, Tunisia, and Jordan continually sign stand by agreements with the IMF to finance chronic foreign trade deficits; the neoliberal reforms imposed in return, such as privatization, deregulation, and cuts to public spending, weaken state capacity and fuel social discontent. Numerous examples, from the infitah policy implemented in Egypt during the Anwar Sadat era to Pakistan’s IMF programs after Zia ul Haq, reveal how this vicious cycle traps Islamic countries in a constant spiral of dependency.

    Military Integration and Security Dependency

    The backbone of the relations between regimes in Islamic countries and the United States of America is formed by military cooperation and security dependency. This dependency has become institutionalized through arms supply, military training programs, joint exercises, intelligence sharing, and, in its most concrete form, the presence of American military bases. The Al Udeid Air Base in Qatar, the Fifth Fleet headquarters in Bahrain, the Al Dhafra Base in the United Arab Emirates, and deployments in Kuwait are the fundamental elements of Washington’s permanent military architecture in the Persian Gulf. Incirlik Base in Turkey, air bases in Jordan, and logistics facilities in Pakistan are other links completing this picture. These bases function as forward posts that erode the sovereignty of host countries and allow for Washington’s direct intervention in times of crisis.

    Military education and doctrine transfer is a less visible but at least as effective dimension of security dependency as military bases. Within the scope of the International Military Education and Training Program conducted by the United States, officer cadres of Islamic countries are trained at American war academies; this process serves to embed a pro American mentality and institutional culture among military elites. The predominance of officers who received American training in the upper command echelons of the armies of Turkey, Pakistan, Egypt, Indonesia, and Saudi Arabia is striking. These officers tend to align not only their military doctrine and tactics but also their political preferences and threat perceptions with Washington’s geopolitical perspective.

    Intelligence cooperation is another critical mechanism integrating Islamic countries into Washington’s security architecture. The deep partnership between the CIA and NSA and local intelligence services directly affects the internal security policies and regional strategies of these countries. Egypt’s General Intelligence Service, Saudi Arabia’s General Intelligence Presidency, Turkey’s MIT, Jordan’s General Intelligence Directorate, and Pakistan’s Inter Services Intelligence are among the institutions with the closest relations with the American intelligence community. These relations, spanning a wide spectrum from monitoring and suppressing Islamic movements to balancing regional rivals, have a quality that narrows the sovereignty space of host countries and increases Washington’s operational capabilities.

    The air defense systems, early warning radars, and missile defense architectures of the Gulf countries operate in a fully integrated manner with American technology and personnel. Patriot and THAAD batteries, as one of the most visible elements of the American military presence in the Gulf, symbolize these countries’ defenselessness against threats that may come from Iran and their dependency on Washington. The ineffectiveness of American defense systems during the UAV attack on Saudi ARAMCO facilities in 2019 laid bare in all its starkness the strategic vulnerability and asymmetric costs of this dependency. Despite this, the Gulf monarchies choose the path of further deepening their security ties with Washington instead of turning to alternative suppliers or developing their own defense capabilities.

    The situation of Turkey, a NATO member, exemplifies a different dimension of military integration. Forming the alliance’s southeastern flank during the Cold War, Turkey developed a deep dependency relationship through American military aid and nuclear weapons deployments. The tensions experienced after the 2016 coup attempt and the S 400 air defense system crisis demonstrate how painful and costly efforts to partially break free from this dependency can be. Washington’s steps, such as removing Turkey from the F 35 program and CAATSA sanctions, prove that military dependency creates a kind of strategic hostage situation and that allies wishing to escape this situation have to pay heavy prices.

    One of the most dangerous consequences of security dependency is that armies in Islamic countries increasingly become alienated from their own societies and orient towards regime guardianship rather than national defense. The perpetuation of the rule of the “Sunni minority” regime over the “Shia majority” in Bahrain through the army and security forces, the Egyptian military’s manipulation of the political process to preserve its vast presence in the economy, and the military bureaucracy’s constant overshadowing of civilian governments in Pakistan are different manifestations of this pathological situation. While the primary duty of armies, external defense, is pushed to the background; functions such as internal security, regime protection, and even economic rent sharing come to the fore. This transformation ensures the emergence of the kind of military apparatuses desired by Washington: ones that do not answer to society and are dependent on external powers.

    Iran’s Differentiated Position and Analysis of the Revolutionary Model

    The Islamic Republic of Iran stands out as a radically different example within the general dependency landscape of the Islamic world. The 1979 Revolution not only eliminated the Pahlavi monarchy, the most important pillar of American influence in Iran, but also laid the foundations of a new political model, institutional architecture, and ideological orientation. The constitutional order shaped around the doctrine of velayat e faqih, by bringing together Islamic legitimacy and republican representation, developed an authentic form of governance that constitutes an alternative to Western democracy models and secular authoritarian regimes. The state of enmity with the US, which began with the hostage crisis immediately after the revolution, became the founding element of Tehran’s foreign policy and made the process of breaking away from dependency relations irreversible.

    The most important dynamic behind Iran’s breaking of the dependency chain is the mass character of the revolution and its basis of social legitimacy. The millions of people who filled the streets of Iran in 1979 rose up not only against the Shah’s regime but also against the American imperialism behind it. This mass mobilization enabled the new regime to consolidate its power without needing external support, but by directly targeting external support mechanisms. The revolutionary cadres led by Khomeini were able to implement radical steps such as purging the army, establishing the Revolutionary Guards, Islamizing the judiciary, and nationalization policies in the economy thanks to broad social support. Coups or top down reform attempts in other Islamic countries failed to transform dependency relations because they lacked a similar basis of social legitimacy.

    To understand Iran’s uniqueness, one needs to look closely at the institutional consequences of the revolution. The Army of the Guardians of the Islamic Revolution was designed not merely as a military force but also as the ideological guardian of the revolution, an economic actor, and a center of political influence. The Basij militia force under the Guards fulfills the functions of social mobilization and internal control; the Quds Force serves as the fundamental instrument of regional influence projection. These institutional innovations allowed Iran to build a security architecture that both prevents the re emergence of dependent elites internally and enables it to gain strategic depth externally. However, the expanding control of the Guards over the economy and their weight in the political process have also led over time to the emergence of a new type of elite dependency and corruption networks in Iran.

    In the economic sphere, the resistance economy strategy pursued by Iran constitutes the most difficult and least successful dimension of the effort to break free from dependency. Developed under international sanctions, this strategy includes a combination of import substitution, promotion of domestic production, the quest for scientific and technological autonomy, and financial mechanisms to circumvent sanctions. Iran’s missile program, its advances in nuclear technology, and the distance it has covered in unmanned aerial vehicle production prove that military industrial autonomy is possible. However, in the civilian economy, chronic problems such as inflation, unemployment, corruption, and inefficiency persist; this situation stands out as the most significant factor eroding the regime’s social support. The Mahsa Amini protests and periodically erupting economically based social movements reveal the limits of the resistance economy and the fatigue it creates among the people.

    Iran’s regional strategy constitutes the geopolitical dimension of the goal of breaking free from dependency. Strategic partnerships established with Hezbollah in Lebanon, the Houthis in Yemen, Hashd al Shaabi groups in Iraq, and Hamas and Islamic Jihad in Palestine are instruments Tehran resorts to in order to balance American influence and expand its own sphere of influence. This informal alliance system, referred to as the axis of resistance, allows Iran to compensate for its conventional military deficiencies through asymmetric methods and to keep Washington’s allies in the region under constant threat. However, the cost of this strategy is also quite high: billions of dollars spent on proxy wars are deducted from the people’s welfare; the fueling of sectarian tensions deepens the divisions within the Islamic world.

    The Iranian model shows that breaking free from dependency is possible, but it is an extremely costly and risky path. A revolutionary rupture can only succeed through a combination of strong social mobilization, charismatic leadership, an alternative ideological framework, and a suitable international conjuncture. Iran’s ability to survive for over forty years stems from its ability to maintain a certain combination of these elements. Nevertheless, internal social discontent, the corrosive effect of economic sanctions, and the risk of escalation of regional tensions raise serious question marks regarding the sustainability of the model. The Iranian experience is both inspiring and cautionary for the rest of the Islamic world; breaking free from dependency is possible, but the price of this path is heavy, and each society needs to develop a strategy suitable to its own specific conditions.

    Elite Structuring, Authoritarian Consolidation and the Reproduction of Dependency

    The composition of ruling elites in Islamic countries and the mechanisms of their reproduction constitute one of the most critical factors ensuring the continuity of dependency relations. The nationalist, monarchic, or military origin elites who came to power in the post independence period preferred to consolidate their own power within the institutional structures shaped during the colonial period and the externally dependent political economic order, rather than transforming them. This preference has, over time, led to the emergence of an elite class that transforms dependency itself into a source of benefit. This class, educated in Western educational institutions, integrated with transnational financial networks, and adopting luxury consumption patterns, becomes increasingly alienated from its own societies and derives its legitimacy not from the social base but from its external connections and repressive apparatuses.

    The domination of military bureaucratic elites over the political process is a phenomenon observed in almost the entire Islamic world. The eras of Hosni Mubarak and Abdel Fattah el Sisi in Egypt, Kenan Evren in Turkey, Zia ul Haq and Pervez Musharraf in Pakistan, the Suharto regime in Indonesia, the military tutelage system in Algeria, and the post 1960 coup tradition in Turkey demonstrate how the army, by narrowing the political space and sidelining civilian alternatives, consolidates dependency structures. Military elites preserve their institutional autonomy and political influence using the weapons, training, and financial resources they obtain from Western allies; this cycle serves to divert national resources towards military expenditures instead of productive investments and to deepen dependency.

    Dynastic structures in the Gulf monarchies represent a different form of elite dependency. The Al Saud family, the Al Nahyan, Al Maktoum, Al Sabah, and Al Thani dynasties, using their monopoly over the distribution of oil rent, have succeeded in binding extended family networks, tribal connections, and business circles around the regime. In this patrimonial system, there is a direct relationship between the survival of the dynasty and the country’s dependency choices in foreign policy. The assumption that dynastic regimes cannot survive without American security guarantees makes these countries’ relations with Washington a strategic necessity. Power struggles among crown princes and reform attempts cannot change this fundamental structural reality; on the contrary, they make the need for external support even more visible.

    At the ideological level, the integration of ruling elites in Islamic countries with Western value systems and lifestyles forms the cultural and psychological basis of dependency. Frantz Fanon’s diagnosis of “black skin, white masks” in colonial societies is also largely valid for the ruling classes of the contemporary Islamic world. These elites, educated at Western universities, speaking English and French better than their native languages, and spending their vacations in London, Paris, and New York, are alienated from the religious and cultural values of their own people; they have often developed a mentality that despises these values. This cultural alienation leads to the formation of an elite consciousness that internalizes and does not question dependency relations; it undermines the intellectual foundations of an authentic quest for development and sovereignty.

    One of the most dangerous consequences of dependent elite structuring is the systematic erosion of state capacity and institutional decay. Corruption, nepotism, and the abandonment of the merit principle have rendered state apparatuses dysfunctional in large parts of the Islamic world; while the quality of public services declines, citizens’ trust in the state has eroded. The governance indicators of the World Bank and the corruption indices of Transparency International reveal that the vast majority of Islamic countries exhibit a highly negative performance in these areas. Institutional decay creates a vicious cycle that deepens dependency; weak and corrupt state apparatuses need external support more to close the legitimacy gap, and this support further reinforces dependency.

    In the face of this picture, what needs to be done is to develop mechanisms that will enable elite transformation in Islamic countries. The construction of a public sphere that allows for the cultivation of alternative elites through political parties, civil society organizations, independent media, and academic institutions is a prerequisite for breaking the dependency cycle. However, in none of the partial and different examples has a radical rupture similar to that in Iran occurred; instead, attempts have been made to expand the maneuvering space within the existing international system. For elite transformation to deepen and become permanent, a holistic strategy is required that targets the transformation of all institutional fields, not just the ballot box, from the education system to the economy, from the media to the judiciary.

    Search for Solutions and the Parameters of Strategic Autonomy

    The strategies to be developed for an exit from the dependency spiral in which the Islamic world finds itself must grasp the multidimensional nature of the issue and be based on a long term transformation vision beyond short term tactical moves. The interlocking character of military, economic, political, and ideological dependency mechanisms demonstrates that improvement in any one area cannot be permanent unless supported by transformations in other areas. This situation constitutes the greatest intellectual and political challenge facing Islamic countries: how can a holistic strategic autonomy program that simultaneously targets all dimensions of dependency be formulated and implemented.

    Economic independence is the most fundamental and most difficult dimension of strategic autonomy. Islamic countries need to carry out structural reforms that will enable the transition from a rentier economy to a production economy; they need to build self sufficiency capacity in agriculture, industry, and technology. This transformation necessitates not only macroeconomic policy changes but also a mental transformation. The progress made by Malaysia and Indonesia in the areas of “food and finance,” Turkey’s breakthroughs in the defense industry, and the technological capabilities Iran has developed under sanctions demonstrate that a production oriented transformation is within the realm of possibility. A common market established within the body of the Organization of Islamic Cooperation, preferential trade agreements, and the strengthening of Islamic development banking can form the institutional infrastructure of economic independence.

    The search for strategic autonomy in the military and security field constitutes one of the greatest dilemmas of Islamic countries. The existing security architectures are largely dependent on the American military presence, intelligence networks, and weapons supply chains. To break free from this dependency, “Islamic countries” need to develop a security cooperation mechanism among themselves, carry out joint defense industry projects, and increase domestic production capacity in critical technologies. Turkey’s advancement in unmanned aerial vehicle technology and its export of these systems to various Islamic countries, Pakistan’s nuclear deterrence capability, and Iran’s missile program prove that different dimensions of military autonomy are possible. However, geopolitical rivalries and lack of trust among Islamic countries continue to exist as the greatest obstacle to the construction of a common security architecture.

    The issue of political legitimacy lies at the center of the strategy for liberation from dependency. Regimes that do not rely on social consent and base their power on external patronage and repressive apparatuses cannot be expected to embark on a quest for strategic autonomy. Therefore, the establishment of participatory, accountable, and just governance mechanisms in “Islamic countries” is the indispensable condition for breaking the dependency chain.

    Ideological and cultural independence is one of the most neglected yet most vital dimensions of the strategic autonomy program. The revival of the institutions of knowledge and culture that have been systematically eroded since the colonial period; the purification of education systems from the manipulative aspects of West centered “knowledge” hierarchies; and the strengthening of the intellectual and artistic production capacity in “Islamic countries” are imperative for the establishment of cultural self confidence. In this context, expanding student and academic exchange programs among “Islamic countries,” establishing joint research centers, encouraging translation activities, and deepening cooperation in the media field can contribute to overcoming ideological dependency. The success of international broadcasters such as Al Jazeera and TRT demonstrates the capacity of the “Islamic world” to produce alternative narratives in the global media ecosystem.

    Regional integration and solidarity within the “Islamic world” stand out as one of the most powerful instruments for breaking the dependency chain. Existing institutional structures such as the fifty seven member Organization of Islamic Cooperation, the D 8 Developing Eight, the Economic Cooperation Organization, and the Islamic Development Bank perform far below their potential. Increasing the effectiveness of these structures requires resolving political disputes among member states and coming together around common interests. Recent positive developments such as the Iran Saudi Arabia normalization, the Turkey Egypt rapprochement, and the end of the embargo on Qatar indicate that a favorable ground for regional reconciliation and integration is taking shape. Increasing the share of trade among “Islamic countries” within total foreign trade from the current level of around ten percent to higher levels would be the most concrete indicator of economic independence.

    The adoption of a multi dimensional and balanced strategy in the field of foreign policy can accelerate the process of liberation from dependency. Just as Islamic countries were forced to choose between Washington or Moscow during the Cold War, today the great power rivalry between Beijing and Washington offers strategic maneuvering space to the Islamic world. China’s Belt and Road Initiative, Russia’s return to the Middle East, and India’s increasing regional weight present alternative economic and strategic partnerships that can balance the dependency of Islamic countries on the West. However, it is of vital importance that this balancing strategy aims for genuine strategic autonomy rather than substituting one dependency relationship with another. The relations Iran has developed with China and Russia contain important lessons on how to manage this fine line.

    In the final analysis, the liberation of the “Islamic world” from the dependency spiral requires a long term, multidimensional, and patient transformation strategy. The success of this strategy depends on the simultaneous mobilization of political will, social mobilization, intellectual depth, and institutional innovation capacity. The over forty year experience of the Islamic Republic of Iran shows that breaking away from dependency is possible, but that it is a painful process requiring heavy prices to be paid. Other Islamic countries need to learn lessons from Iran’s experience and develop strategic autonomy models that are suitable for their own specific conditions, less costly, and more inclusive.

    Awareness raising and mobilization activities to be carried out at the social level are indispensable for the sustainability of the strategic autonomy program. Through civil society organizations, professional associations, universities, madrasa circles, and media platforms, awareness should be raised about the cost of dependency structures to society and an alternative vision of sovereignty should be promoted. The adoption of Islamic finance at the grassroots level in Malaysia and the spirit of national solidarity developed against embargoes in Iran should be recorded as successful examples of social mobilization. The ultimate goal is the construction of a self confident and resilient social structure that grasps that dependency is not only a political and economic issue but also a matter of mentality and consciousness.

    Bibliography

    Abrahamian, E. (2008). A History of Modern Iran. Cambridge University Press.

    Acharya, A. (2014). The End of American World Order. Polity Press.

    Al Rasheed, M. (2010). A History of Saudi Arabia. Cambridge University Press.

    Amin, S. (1976). Unequal Development: An Essay on the Social Formations of Peripheral Capitalism. Monthly Review Press.

    Atasoy, Y. (2009). Islam’s Marriage with Neoliberalism: State Transformation in Turkey. Palgrave Macmillan.

    Ayubi, N. (1995). Over stating the Arab State: Politics and Society in the Middle East. I.B. Tauris.

    Bayat, A. (2017). Revolution without Revolutionaries: Making Sense of the Arab Spring. Stanford University Press.

    Beblawi, H. and Luciani, G. (1987). The Rentier State. Croom Helm.

    Bishara, A. (2022). On Salafism: Concepts and Contexts. Stanford University Press.

    Bromley, S. (1994). Rethinking Middle East Politics. University of Texas Press.

    Brownlee, J. (2007). Authoritarianism in an Age of Democratization. Cambridge University Press.

    Dabashi, H. (2006). Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran. Transaction Publishers.

    Esposito, J. L. and Voll, J. O. (1996). Islam and Democracy. Oxford University Press.

    Fanon, F. (1961). Les Damnés de la Terre. François Maspero.

    Gerges, F. A. (2018). Making the Arab World: Nasser, Qutb, and the Clash That Shaped the Middle East. Princeton University Press.

    Halliday, F. (2005). The Middle East in International Relations: Power, Politics and Ideology. Cambridge University Press.

    Hinnebusch, R. (2003). The International Politics of the Middle East. Manchester University Press.

    Hudson, M. C. (1977). Arab Politics: The Search for Legitimacy. Yale University Press.

    Kamrava, M. (2013). Qatar: Small State, Big Politics. Cornell University Press.

    Keddie, N. R. (2003). Modern Iran: Roots and Results of Revolution. Yale University Press.

    Kepel, G. (2002). Jihad: The Trail of Political Islam. Harvard University Press.

    Lust, E. (2014). The Middle East. CQ Press.

    Mamdani, M. (2004). Good Muslim, Bad Muslim: America, the Cold War, and the Roots of Terror. Pantheon Books.

    Mitchell, T. (1991). Colonising Egypt. University of California Press.

    Nasr, V. (2006). The Shia Revival: How Conflicts within Islam Will Shape the Future. W.W. Norton.

    Owen, R. (2004). State, Power and Politics in the Making of the Modern Middle East. Routledge.

    Roy, O. (1994). The Failure of Political Islam. Harvard University Press.

    Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.

    Skocpol, T. (1982). Rentier State and Shi’a Islam in the Iranian Revolution. Theory and Society, 11(3), 265-283.

    Takeyh, R. (2009). Guardians of the Revolution: Iran and the World in the Age of the Ayatollahs. Oxford University Press.

    Ulrichsen, K. C. (2016). The Gulf States in International Political Economy. Palgrave Macmillan.

    Wallerstein, I. (1974). The Modern World System I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World Economy in the Sixteenth Century. Academic Press.

    Yapp, M. E. (1996). The Near East since the First World War: A History to 1995. Longman.

    Zubaida, S. (2009). Islam, the People and the State: Political Ideas and Movements in the Middle East. I.B. Tauris.”

    Sefa Yürükel
    Danish ethnographer and social anthropologist (MA)
    Aarhus University, 1997
    Independent Researcher
    Fields of Research: International Politics, Public International Law, Geopolitics, Sociology, Psychology, Cultural Studies, Systems and Structures.

  • “İslam Dünyasında” Bağımlı Yönetim Yapıları: Bağımlılığın Anatomisi, İran’ın Farklılaşan Konumu ve Stratejik Özerklik Arayışı

    “İslam Dünyasında” Bağımlı Yönetim Yapıları: Bağımlılığın Anatomisi, İran’ın Farklılaşan Konumu ve Stratejik Özerklik Arayışı

    “İslam dünyasının” siyasi yapılanması üzerine yürütülen tartışmalar, bilhassa yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren, bağımlılık ilişkileri, hegemonya mücadeleleri ve uluslararası sistemin hiyerarşik doğası ekseninde yoğunlaşmıştır. Müslüman nüfusun çoğunlukta bulunduğu devletlerin dış politika tercihleri, güvenlik mimarileri ve ekonomik yönelimleri incelendiğinde, İran İslam Cumhuriyeti haricindeki hemen bütün aktörlerin Amerika Birleşik Devletleri ile derinlemesine kenetlenmiş bağlar geliştirdiği yönündeki gözlem, akademik literatürde sıklıkla karşılaşılan bir tespit haline gelmiştir. Bu tespit, yalnızca yüzeysel bir siyasi hizalanmaya değil; rejimlerin bekasını doğrudan etkileyen askeri, mali ve ideolojik bağımlılık mekanizmalarına işaret etmektedir. İslam coğrafyasının büyük bölümünde yönetimlerin Washington merkezli stratejik çıkarlarla uyumlu hareket etmesi, tarihsel süreklilikler, yapısal zorlamalar ve elit düzeyindeki dönüşümlerin bir bileşkesi olarak değerlendirilmelidir.

    Söz konusu bağımlılık ilişkisinin kökenleri, sömürgecilik sonrası devlet inşası süreçlerine, Soğuk Savaş’ın kutuplaştırıcı dinamiklerine ve modern kapitalist dünya sisteminin merkez-çevre yapılanmasına dayanmaktadır. Ortadoğu, Kuzey Afrika, Güneydoğu Asya ve Sahraaltı Afrika’daki İslam ülkeleri, bağımsızlıklarını kazandıkları andan itibaren küresel güç mücadelesinin sahnesi olmaya devam etmiş; bu ülkelerin yönetici seçkinleri, kendi iktidarlarını konsolide etmek uğruna büyük güçlerin hamiliğine başvurmayı rasyonel bir strateji olarak benimsemiştir. İran’ın bu genel eğilimin dışında kalması ise, 1979 İslam Devrimi’nin yarattığı paradigmatik kırılmayla ve bunu takip eden kurumsal dönüşümle izah edilebilir. Devrim sonrası Tahran yönetimi, anti-emperyalist söylemi devlet ideolojisinin temel direği haline getirerek, bağımlılık zincirini kırmaya yönelik radikal bir rota izlemiştir.

    İslam ülkelerindeki siyasi rejimlerin niteliğini belirleyen en önemli etkenlerden biri, bu ülkelerin uluslararası sisteme eklemlenme biçimleridir. Petrol ve doğalgaz gibi stratejik enerji kaynaklarına sahip olan devletlerde dahi karar alma süreçlerinin büyük ölçüde Washington’un jeopolitik hesapları tarafından şekillendirildiği görülmektedir. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Kuveyt ve Bahreyn gibi Körfez monarşileri, askeri güvenliklerini Amerikan üsleri ve silah tedarik zincirleri üzerine inşa etmiş durumdadır. Kuzey Afrika’da Mısır, Ürdün ve Fas gibi ülkeler ise, rejim istikrarını ABD’den gelen mali yardımlar ve siyasi destek sayesinde sürdürebilmektedir. Bu tablo, İslam dünyasının neredeyse tamamının egemenlik kapasitesi bakımından ciddi kısıtlamalarla karşı karşıya bulunduğunu ortaya koymaktadır.

    Mevcut bağımlılık yapılarının dönüştürülmesi için gereken stratejiler üzerine düşünürken, öncelikle sorunun çok boyutlu mahiyetinin kavranması zorunludur. Askeri, ekonomik, siyasi ve ideolojik düzlemlerde iç içe geçmiş bağımlılık ilişkileri, ancak bütüncül ve uzun vadeli bir dönüşüm programıyla aşılabilir. İran deneyimi, bu noktada hem ilham verici bir örnek hem de maliyetleri bakımından uyarıcı bir model sunmaktadır. Devrim ihracı söylemi, bölgesel vekâlet savaşları ve uluslararası yaptırımlar altında şekillenen İran rotası, bağımlılıktan kurtulmanın bedelinin ne denli ağır olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, alternatif bir egemenlik anlayışının imkân dahilinde olduğunu da kanıtlamaktadır.

    Aşağıda sunulan tartışma, İslam ülkelerindeki bağımlı yönetim yapılarının tarihsel kökenlerinden başlayarak, ekonomik ve askeri mekanizmaları, elit yapılanmasını, İran’ın ayırt edici konumunu ve nihai olarak stratejik özerklik arayışının parametrelerini incelemektedir. Her bir başlık altında meselenin farklı bir boyutu derinlemesine ele alınmakta; tarihsel süreklilikler, yapısal zorlamalar ve aktör tercihleri arasındaki etkileşim tahlil edilmektedir. Gaye, sadece mevcut durumun betimlenmesi değil, aynı zamanda İslam dünyasının önünde duran kurtuluş ve özerklik imkânlarının entelektüel bir haritasını çıkarmaktır.

    Tarihsel Kökenler ve Sömürgecilik Mirası

    Modern İslam devletlerinin siyasi yapıları, on dokuzuncu yüzyıl sonu ile yirminci yüzyıl başında Batı emperyalizminin İslam coğrafyasını parçalayarak yeniden şekillendirmesi sürecinin doğrudan bir ürünüdür. Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşü, İran’da Kaçar hanedanının zayıflaması ve Babür İmparatorluğu’nun dağılmasıyla birlikte, İslam dünyasının neredeyse tamamı İngiliz, Fransız, Hollanda ve Rus sömürge imparatorluklarının doğrudan veya dolaylı denetimi altına girmiştir. Sykes-Picot Anlaşması ile çizilen suni sınırlar, etnik ve mezhepsel fay hatlarını görmezden gelerek, günümüze kadar uzanan istikrarsızlık ve çatışma dinamiklerinin altyapısını oluşturmuştur. Bu dönemde kurulan manda yönetimleri ve protektora rejimleri, yerel işbirlikçi elitlerin yetiştirilmesi ve bağımlı devlet aygıtlarının inşası bakımından kritik bir laboratuvar işlevi görmüştür.

    Sömürgeci güçler, İslam topraklarını yönetirken geleneksel meşruiyet kaynaklarını manipüle etmekte son derece maharetli davranmış; kabile liderlerini, dini otoriteleri ve ticaret burjuvazisini kendi çıkarları doğrultusunda kullanmıştır. Mısır’da İngiliz himayesi altında monarşinin muhafaza edilmesi, Fransızların Kuzey Afrika’da yerel sultan ve beylerle işbirliği yapması, Hollanda’nın Endonezya’da geleneksel aristokrasiyi sömürge aygıtının parçası haline getirmesi, aynı bağımlılık mantığının farklı coğrafyalardaki tezahürleridir. Bu pratikler, bağımsızlık sonrası dönemde iktidara gelen milliyetçi kadroların bile sömürgeci zihniyet kalıplarını ve kurumsal yapıları devralmasına yol açmıştır. Nitekim Cezayir, Libya ve Irak gibi ülkelerde radikal milliyetçi rejimler dahi, sömürge döneminde şekillenen bürokratik mekanizmaları ve ekonomi-politik bağımlılık ilişkilerini tam anlamıyla dönüştürememiştir.

    İkinci Dünya Savaşı’nı takip eden dekolonizasyon dalgası, İslam ülkelerine biçimsel egemenlik kazandırmış olsa da, ekonomik ve siyasi bağımsızlık büyük ölçüde kağıt üzerinde kalmıştır. Yeni bağımsız olan devletler, Fransız Frankı bölgesi veya Sterlin bölgesi gibi eski metropol merkezli parasal alanlara hapsolmuş; altyapı yatırımları, ticaret rotaları ve hammadde akışları Batı Avrupa’nın ihtiyaçlarına göre dizayn edilmiştir. Uluslararası finans kuruluşlarının temelleri de tam bu dönemde atılmış; Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu, yapısal uyum programları aracılığıyla İslam ülkelerini küresel kapitalist sisteme bağımlı müşteriler olarak entegre etmiştir. Bu asimetrik bütünleşme süreci, bağımsızlık sonrası dönemin vaat ettiği kalkınma ve refah umutlarını büyük ölçüde boşa çıkarmıştır.

    Sömürgecilik mirasının belki de en tahrip edici boyutu, İslam toplumlarında siyasetin ve devlet yönetiminin meşruiyet zemininin köklü biçimde aşındırılmasıdır. Geleneksel İslami yönetim anlayışları, adalet dairesi, şura, hisbe ve vakıf gibi kurumlar etrafında şekillenmiş katılımcı ve hesap verebilir mekanizmalar barındırırken; sömürge idareleri, bu kurumları ya tamamen ortadan kaldırmış ya da içini boşaltarak otoriter yönetimlerin aracı haline getirmiştir. Vakıf arazilerinin devletleştirilmesi, ulemanın bürokratikleştirilmesi ve şer’i hukukun kapsamının daraltılması, İslam toplumlarının organik kurumsal hafızasını silen başlıca müdahaleler olarak kaydedilmelidir. Bu tarihsel travma, günümüz İslam ülkelerindeki yönetim krizlerinin ve meşruiyet açığının anlaşılmasında hayati öneme sahiptir.

    Sömürge sonrası dönemde İslam ülkeleri, bağımlılık ilişkilerini sürdüren veya derinleştiren üç temel mekanizmayı miras almıştır: rant ekonomilerine dayalı bölüşüm koalisyonları, dış güçlerle eklemlenmiş askeri-bürokratik elitler ve toplumsal denetimi sağlayan baskı aygıtları. Suudi Arabistan’daki petrol monarşisi, Mısır’daki askeri cumhuriyet ve Pakistan’daki bürokratik vesayet rejimi, farklı görünümlere sahip olmakla birlikte, özünde aynı bağımlılık mantığının farklı tezahürleridir. Bu rejimlerin tamamı, iç meşruiyetlerini toplumsal rızadan ziyade dış himaye ve zora dayalı denetim mekanizmalarına borçludur. İran’ın 1979’da bu zinciri kırabilmesi, tam da bu üç mekanizmayı eş zamanlı olarak hedef alması ve onların yerine yeni meşruiyet kaynakları ikame edebilmesi sayesinde mümkün olmuştur.

    Tarihsel tecrübenin ortaya koyduğu en önemli ders, bağımlılık yapılarının kendiliğinden çözülme eğilimi göstermediğidir. Sömürgecilik sonrası kurumsal mimari, çıkar gruplarının yeniden üretildiği ve bağımlılığın kurumsallaştığı bir denge haline dönüşmüştür. Bu dengeyi sarsmak, ancak güçlü bir toplumsal mobilizasyon, alternatif bir ideolojik çerçeve ve uluslararası konjonktürün stratejik biçimde okunmasıyla mümkün olabilir. İran İslam Devrimi’nin özgünlüğü, bu üç unsuru aynı tarihsel anda bir araya getirebilmesinde yatmaktadır. Diğer İslam ülkelerinde benzer girişimlerin başarısız olmasının veya hiç teşebbüs edilememesinin sebepleri, müteakip başlıklarda ayrıntılı olarak incelenecektir.

    Soğuk Savaş Dönemi, İttifak Sistemleri ve Patronaj İlişkileri

    İkinci Dünya Savaşı’nın ardından şekillenen iki kutuplu uluslararası sistem, İslam ülkelerini stratejik tercihler yapmaya zorlamış ve bu tercihler büyük ölçüde bağımlılık ilişkilerinin kurumsallaşmasıyla sonuçlanmıştır. Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği’ni çevreleme stratejisi çerçevesinde, İslam coğrafyasını kritik bir jeopolitik kuşak olarak tanımlamış; Türkiye’den Pakistan’a, İran’dan Suudi Arabistan’a uzanan bir ittifak zinciri tesis etmiştir. Bağdat Paktı, CENTO ve ikili savunma anlaşmalarıyla örülen bu güvenlik mimarisi, katılımcı ülkelerin dış politika ve güvenlik tercihlerini Washington’un stratejik hesaplarına tabi kılmıştır. Soğuk Savaş boyunca Sovyet “tehdidi” söylemi, İslam ülkelerindeki otoriter rejimlerin baskıcı uygulamalarını meşrulaştıran ve Amerikan desteğini garanti altına alan kullanışlı bir araç işlevi görmüştür.

    Amerikan dış politikasının İslam dünyasına yönelik yaklaşımı, Soğuk Savaş döneminde üç temel sacayağı üzerine oturmuştur: stratejik enerji kaynaklarının denetimi, Sovyet nüfuzunun engellenmesi ve İsrail’in güvenliğinin teminat altına alınması. Bu üç hedefin aynı anda gerçekleştirilebilmesi, bölgede statükocu, Batı yanlısı ve toplumsal taleplere duyarsız rejimlerin desteklenmesini gerektirmiştir. Nitekim 1953’te İran’da Musaddık hükümetinin CIA destekli bir darbeyle devrilmesi, İslam dünyasında demokratik milliyetçiliğin tasfiyesinin ve bağımlı otoriter rejimlerin tahkiminin sembolik başlangıcı olarak kabul edilmelidir. Bu darbe, Washington’un İslam ülkelerindeki halk iradesini ve anayasal meşruiyeti ne denli umursamaz biçimde çiğneyebileceğini bütün çıplaklığıyla göstermiştir.

    Arap dünyasında Nasırcılık ve Baasçılık gibi popülist milliyetçi akımların yükselişi, Amerikan stratejisinde taktiksel değişikliklere yol açsa da, özünde bağımlılık ilişkilerinin tahkim edilmesi hedefi değişmeden kalmıştır. Mısır’da Cemal Abdülnasır’ın başlangıçta Sovyetler Birliği’ne yakınlaşması, Washington’u bölgedeki diğer müttefiklerini güçlendirmeye sevk etmiş; bilhassa Suudi Arabistan ve İran’daki Pehlevi monarşisi, Amerikan stratejisinin bölgesel jandarmaları olarak öne çıkarılmıştır. Richard Nixon döneminde formüle edilen “çifte sütun” politikası uyarınca, İran ve Suudi Arabistan, Basra Körfezi’nde Amerikan çıkarlarının bekçiliğini üstlenen iki müttefik olarak konumlandırılmıştır. Bu politika, her iki ülkede de askeri harcamaların astronomik seviyelere ulaşmasına ve toplumsal kaynakların silahlanmaya aktarılmasına yol açmıştır.

    Soğuk Savaş’ın sona ermesi, İslam ülkeleri üzerindeki Amerikan nüfuzunun azalması bir yana, tam tersine Washington’un rakipsiz bir hegemon olarak bölgeye daha doğrudan müdahil olmasına imkân tanımıştır. Sovyet tehdidinin ortadan kalkmasıyla birlikte, İslami hareketler yeni öteki olarak inşa edilmiş; İran’ın şeytanlaştırılması ve Saddam Hüseyin’in Kuveyt’i işgali üzerine başlatılan Körfez Savaşı, Amerikan askeri varlığının bölgede kalıcı biçimde yerleşmesine zemin hazırlamıştır. Suudi Arabistan topraklarına Amerikan askerlerinin konuşlandırılması, Usame bin Ladin başta olmak üzere radikal İslami çevrelerin tepkisini çekmiş ve bu durum, ileride 11 Eylül saldırılarına uzanan sürecin katalizörlerinden biri olmuştur.

    İttifak sistemlerinin İslam ülkelerindeki yönetici elitler açısından sağladığı en önemli fayda, iç meşruiyet eksikliğini dış destekle telafi etme imkânıdır. Ürdün Haşimi Krallığı’ndan Fas monarşisine, Körfez emirliklerinden Mısır askeri yönetimine kadar pek çok rejim, iktidarlarını toplumsal rızadan ziyade Washington ile kurdukları patronaj ilişkisine borçludur. Bu asimetrik bağımlılık, yalnızca dış politika tercihlerini değil, aynı zamanda iç politika düzenlemelerini, ekonomik reform programlarını ve hatta kültürel dönüşüm projelerini de doğrudan etkilemektedir. Amerikan yardımları ve güvenlik garantileri karşılığında, bu rejimler İsrail ile normalleşme, askeri üs tahsisi, enerji politikalarının uyumlu hale getirilmesi ve İslami hareketlerin bastırılması gibi yükümlülükleri yerine getirmektedir.

    Soğuk Savaş döneminde şekillenen ittifak yapılarının günümüzdeki en somut yansıması, İbrahim Anlaşmaları süreciyle ivme kazanan Arap-İsrail “normalleşme” dalgasıdır. Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn, Sudan ve Fas’ın İsrail ile diplomatik ilişki kurması, bu ülkelerin dış politika özerkliğinin ne ölçüde sınırlı olduğunu gözler önüne sermektedir. Filistin meselesinin İslam dünyasında on yıllar boyunca taşıdığı merkezi konuma rağmen, anılan rejimler Washington’un jeopolitik gündemine eklemlenmeyi, İslami dayanışma söylemine tercih etmiş durumdadır. Bu tercih, bağımlılık ilişkilerinin sadece maddi değil, aynı zamanda normatif bir boyut taşıdığını; İslam ülkelerindeki yönetimlerin değer sistemlerinin ve öncelik hiyerarşilerinin de bağımlılık yapıları tarafından şekillendirildiğini göstermektedir.

    Petrol Ekonomisi, Rant Bağımlılığı ve Ekonomik Tabiiyet

    İslam ülkelerinin büyük çoğunluğunda siyasi bağımlılığın maddi temelini, petrol ve doğalgaz rantına dayalı ekonomi-politik yapı oluşturmaktadır. Hidrokarbon kaynaklarının keşfi ve işletilmesi süreci, başından itibaren Batılı enerji şirketlerinin denetiminde gerçekleşmiş; bu durum, üretici ülkelerin uluslararası piyasalara ve teknoloji transferine bağımlı hale gelmesine yol açmıştır. Suudi Arabistan’daki ARAMCO, Kuveyt’teki Kuwait Oil Company ve İran’daki Anglo-Persian Oil Company gibi devasa yapılar, uzun yıllar boyunca Batılı hissedarlar tarafından yönetilmiş; ev sahibi ülkelerin petrol gelirlerinden aldıkları pay son derece sınırlı kalmıştır. Millileştirme dalgalarına rağmen, enerji sektöründeki teknolojik bağımlılık ve küresel piyasa mekanizmaları üzerindeki Batı denetimi büyük ölçüde sürmüştür.

    Rant ekonomilerinin siyasi sonuçları, İslam dünyasının yönetim yapıları üzerinde belirleyici olmuştur. Vergilendirmeye dayanmayan devlet gelirleri, yönetenler ile yönetilenler arasındaki hesap verebilirlik bağını koparmakta; vatandaşların siyasi katılım talepleri, refah dağıtımı ve patronaj ağları aracılığıyla bastırılmaktadır. “Temsilsiz vergilendirme olmaz” ilkesinin tam tersi biçimde, Körfez monarşilerinde “vergilendirme olmadan temsil olmaz” anlayışı kurumsallaşmış durumdadır. Petrol gelirleri sayesinde devlet, topluma maddi kaynak aktarırken siyasi hakları kısmakta; bu da otoriter istikrarın sürdürülmesini mümkün kılan bir toplumsal sözleşme işlevi görmektedir. Arap Baharı sırasında Körfez ülkelerinin göreli istikrarı, tam da bu rant dağıtım mekanizmasının etkinliğine işaret etmektedir.

    Petrodolar döngüsü, İslam ülkeleri ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki bağımlılık ilişkisinin en somut ve en az tartışılan boyutlarından birini teşkil etmektedir. 1970’lerde Suudi Arabistan ile Washington arasında tesis edilen gayri resmi anlaşma uyarınca, petrol ihracatının dolar üzerinden fiyatlandırılması ve elde edilen gelirlerin Amerikan hazine tahvillerine yatırılması, doların küresel rezerv para statüsünü tahkim etmiş; buna karşılık ABD, Suudi monarşisine askeri güvenlik garantisi sağlamıştır. Bu simbiyotik ilişki, Körfez sermayesinin Wall Street üzerinden küresel finans sistemine eklemlenmesine ve İslam ülkelerinin mali egemenliğinin aşınmasına yol açmıştır. Petrol gelirlerinin büyük bölümü, Batılı finans kuruluşlarında değerlendirilmekte ve neticede İslam dünyasının kaynakları Batı ekonomilerinin finansmanında kullanılmaktadır.

    Silah ticareti, ekonomik bağımlılığın en çarpıcı tezahürlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Kuveyt gibi Körfez ülkeleri, dünyanın en büyük silah ithalatçıları arasında yer almakta ve bu alımların ezici çoğunluğu Amerikan, İngiliz ve Fransız savunma sanayiinden gerçekleştirilmektedir. Milyarlarca dolarlık silah anlaşmaları, yalnızca askeri bağımlılığı derinleştirmekle kalmamakta; aynı zamanda Batılı karar alıcılar nezdinde nüfuz satın alma ve siyasi destek sağlama işlevi de görmektedir. Silah sistemlerinin bakım, yedek parça ve eğitim gereksinimleri, bu ülkeleri on yıllar boyunca Batılı tedarikçilere zincirlemekte ve herhangi bir kriz anında bu zincirin bir jeopolitik koz olarak kullanılması riskini beraberinde getirmektedir.

    Ekonomik tabiiyetin bir diğer boyutu, İslam ülkelerindeki tarım ve sanayi sektörlerinin sistematik biçimde zayıflatılması ve gıda güvenliğinin dışa bağımlı hale getirilmesidir. Sömürge döneminde başlayan monokültür tarım uygulamaları, bağımsızlık sonrasında da devam etmiş; pamuk, çay, kahve ve yer fıstığı gibi ihraç ürünlerine odaklanan tarım politikaları, temel gıda maddelerinde ithalata bağımlılığı artırmıştır. Mısır’ın buğday ithalatında dünyanın en büyük alıcılarından biri haline gelmesi, Cezayir ve Suudi Arabistan’ın gıda güvenliğini toprak kiralama yoluyla sağlamaya çalışması, bu yapısal kırılganlığın güncel tezahürleridir. Gıda bağımlılığı, siyasi şantaj ve manipülasyon için sürekli bir kanal açık tutmakta; İslam ülkelerini uluslararası kriz anlarında son derece savunmasız bırakmaktadır.

    Uluslararası finans kuruluşlarıyla girilen kredi ilişkileri ve yapısal uyum programları, ekonomik tabiiyetin derinleşmesinde ayrı bir başlık olarak ele alınmalıdır. Mısır, Pakistan, Tunus ve Ürdün gibi ülkeler, kronik dış ticaret açıklarını finanse etmek için IMF ile sürekli stand-by anlaşmaları imzalamakta; bu anlaşmalar karşılığında dayatılan özelleştirme, deregülasyon ve kamu harcamalarının kısılması gibi neoliberal reformlar, devlet kapasitesini zayıflatmakta ve toplumsal hoşnutsuzluğu körüklemektedir. Enver Sedat döneminde Mısır’ın uyguladığı infitah politikasından, Ziya ül Hak sonrası Pakistan’ın IMF programlarına kadar pek çok örnek, bu kısır döngünün İslam ülkelerini nasıl sürekli bir bağımlılık sarmalına hapsettiğini gözler önüne sermektedir.

    Askeri Entegrasyon ve Güvenlik Bağımlılığı

    İslam ülkelerindeki rejimlerin Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkilerinin omurgasını, askeri işbirliği ve güvenlik bağımlılığı oluşturmaktadır. Bu bağımlılık, silah tedariki, askeri eğitim programları, ortak tatbikatlar, istihbarat paylaşımı ve en somut biçimiyle Amerikan askeri üslerinin varlığı üzerinden kurumsallaşmış durumdadır. Katar’daki El-Udeyd Hava Üssü, Bahreyn’deki Beşinci Filo karargâhı, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki El-Dhafra Üssü ve Kuveyt’teki konuşlanmalar, Washington’un Basra Körfezi’ndeki kalıcı askeri mimarisinin temel unsurlarıdır. Türkiye’deki İncirlik Üssü, Ürdün’deki hava üsleri ve Pakistan’daki lojistik tesisler bu tabloyu tamamlayan diğer halkalardır. Bu üsler, ev sahibi ülkelerin egemenliğini aşındıran ve kriz anlarında Washington’un doğrudan müdahalesine imkân tanıyan ileri karakollar işlevi görmektedir.

    Askeri eğitim ve doktrin aktarımı, güvenlik bağımlılığının daha az görünür fakat en az askeri üsler kadar etkili bir boyutudur. Amerika Birleşik Devletleri tarafından yürütülen Uluslararası Askeri Eğitim ve Öğretim Programı kapsamında, İslam ülkelerinin subay kadroları Amerikan harp akademilerinde eğitilmekte; bu süreç, askeri elitler arasında Amerikan yanlısı bir zihniyetin ve kurumsal kültürün yerleşmesine hizmet etmektedir. Türkiye, Pakistan, Mısır, Endonezya ve Suudi Arabistan ordularının üst düzey komuta kademelerinde Amerikan eğitimi almış subayların ağırlığı dikkat çekicidir. Bu subaylar, yalnızca askeri doktrin ve taktikleri değil, aynı zamanda siyasi tercihleri ve tehdit algılamalarını da Washington’un jeopolitik perspektifiyle uyumlu hale getirme eğilimindedir.

    İstihbarat işbirliği, İslam ülkelerini Washington’un güvenlik mimarisine eklemleyen bir diğer kritik mekanizmadır. CIA ve NSA ile yerel istihbarat servisleri arasındaki derinlemesine ortaklık, bu ülkelerin iç güvenlik politikalarını ve bölgesel stratejilerini doğrudan etkilemektedir. Mısır’daki Genel İstihbarat Servisi, Suudi Arabistan’daki İstihbarat Başkanlığı, Türkiye ‘de MİT, Ürdün’deki Genel İstihbarat Müdürlüğü ve Pakistan’daki Servisler Arası İstihbarat, Amerikan istihbarat topluluğuyla en sıkı ilişki içinde olan kurumlar arasında yer almaktadır. Bu ilişkiler, İslami hareketlerin izlenmesi ve bastırılmasından, bölgesel rakiplerin dengelenmesine kadar geniş bir yelpazede, ev sahibi ülkelerin egemenlik alanını daraltan ve Washington’un operasyonel kabiliyetlerini artıran bir nitelik taşımaktadır.

    Körfez ülkelerinin hava savunma sistemleri, erken uyarı radarları ve füze savunma mimarileri, tamamen Amerikan teknolojisi ve personeliyle entegre biçimde çalışmaktadır. Patriot ve THAAD bataryaları, Körfez’deki Amerikan askeri varlığının en görünür unsurlarından biri olarak, bu ülkelerin İran’dan gelebilecek tehditlere karşı savunmasızlığını ve Washington’a olan bağımlılığını simgelemektedir. 2019’da Suudi ARAMCO tesislerine düzenlenen İHA saldırısı sırasında Amerikan savunma sistemlerinin etkisiz kalması, bu bağımlılığın stratejik kırılganlığını ve asimetrik maliyetlerini bütün çıplaklığıyla ortaya koymuştur. Buna rağmen Körfez monarşileri, alternatif tedarikçilere yönelmek veya özgün savunma kapasiteleri geliştirmek yerine, Washington ile güvenlik bağlarını daha da derinleştirme yolunu tercih etmektedir.

    NATO üyesi Türkiye’nin durumu, askeri entegrasyonun farklı bir boyutunu örneklemektedir. Soğuk Savaş döneminde ittifakın güneydoğu kanadını oluşturan Türkiye, Amerikan askeri yardımları ve nükleer silah konuşlandırmaları üzerinden derin bir bağımlılık ilişkisi geliştirmiştir. 2016 darbe girişimi sonrasında yaşanan gerilimler ve S-400 hava savunma sistemi krizi, Türkiye’nin bu bağımlılıktan kısmen sıyrılma çabalarının ne denli sancılı ve maliyetli olabileceğini göstermektedir. Washington’un F-35 programından çıkarma ve CAATSA yaptırımları gibi adımları, askeri bağımlılığın bir tür stratejik rehine durumu yarattığını; bu durumdan kurtulmak isteyen müttefiklerin ağır bedeller ödemek zorunda kaldığını kanıtlamaktadır.

    Güvenlik bağımlılığının en tehlikeli sonuçlarından biri, İslam ülkelerindeki orduların giderek kendi toplumlarına yabancılaşması ve ulusal savunma yerine rejim bekçiliğine yönelmesidir. Bahreyn’de “Sünni azınlık” rejiminin “Şii çoğunluk” üzerindeki tahakkümünün ordu ve güvenlik güçleri eliyle sürdürülmesi, Mısır’da ordunun ekonomideki devasa varlığını korumak için siyasi süreci manipüle etmesi, Pakistan’da askeri bürokrasinin sivil yönetimleri sürekli gölgede bırakması, bu patolojik durumun farklı tezahürleridir. Orduların asli görevi olan dış savunma işlevi geri plana itilirken; iç güvenlik, rejim koruması ve hatta ekonomik rant paylaşımı gibi işlevler ön plana çıkmaktadır. Bu dönüşüm, Washington’un arzuladığı türden, topluma hesap vermeyen ve dış mihraklara bağımlı askeri aygıtların ortaya çıkmasını sağlamaktadır.

    İran’ın Farklılaşan Konumu ve Devrimci Modelin Analizi

    İran İslam Cumhuriyeti, İslam dünyasının genel bağımlılık manzarası içinde radikal biçimde farklılaşan bir örnek olarak öne çıkmaktadır. 1979 Devrimi, yalnızca Pehlevi monarşisini devirerek Amerikan nüfuzunun İran’daki en önemli dayanağını ortadan kaldırmakla kalmamış; aynı zamanda yeni bir siyasi modelin, kurumsal mimarinin ve ideolojik yönelimin temellerini atmıştır. Velayet-i fakih doktrini etrafında şekillenen anayasal düzen, İslami meşruiyet ile cumhuriyetçi temsili bir araya getirerek, Batılı demokrasi modellerine ve laik otoriter rejimlere alternatif teşkil eden özgün bir yönetim formu geliştirmiştir. Devrimin hemen ardından rehin alma kriziyle başlayan ABD ile düşmanlık hali, Tahran’ın dış politikasının kurucu unsuru haline gelmiş ve bağımlılık ilişkilerinden kopuş sürecini geri dönülemez kılmıştır.

    İran’ın bağımlılık zincirini kırmasının ardındaki en önemli dinamik, devrimin kitlesel karakteri ve toplumsal meşruiyet temelidir. 1979’da İran sokaklarını dolduran milyonlarca insan, yalnızca Şah rejimine değil, aynı zamanda onun arkasındaki Amerikan emperyalizmine karşı da ayağa kalkmıştır. Bu kitlesel mobilizasyon, yeni rejimin sadece dış desteğe ihtiyaç duymadan değil, doğrudan dış destek mekanizmalarını hedef alarak iktidarını konsolide etmesine imkân tanımıştır. Humeyni liderliğindeki devrimci kadrolar, ordunun tasfiyesi, Devrim Muhafızları’nın kurulması, yargının İslamileştirilmesi ve ekonomide devletleştirme politikaları gibi radikal adımları, geniş toplumsal destek sayesinde hayata geçirebilmiştir. Diğer İslam ülkelerindeki darbeler veya yukarıdan reform girişimleri, benzer bir toplumsal meşruiyet zemininden yoksun oldukları için bağımlılık ilişkilerini dönüştürmekte başarısız olmuştur.

    İran’ın özgünlüğünü anlamak için, devrimin kurumsal sonuçlarına yakından bakmak gerekmektedir. Devrim Muhafızları Ordusu, yalnızca bir askeri güç olarak değil, aynı zamanda devrimin ideolojik bekçisi, ekonomik aktörü ve siyasi nüfuz merkezi olarak tasarlanmıştır. Muhafızlar’a bağlı Besic milis gücü, toplumsal seferberlik ve iç denetim işlevlerini yerine getirmekte; Kudüs Gücü ise bölgesel nüfuz projeksiyonunun temel aracı olarak hizmet vermektedir. Bu kurumsal yenilikler, İran’ın hem içeride bağımlı elitlerin yeniden ortaya çıkmasını engelleyen hem de dışarıda stratejik derinlik kazanmasını sağlayan bir güvenlik mimarisi inşa etmesine imkân tanımıştır. Bununla birlikte, Muhafızlar’ın ekonomi üzerindeki genişleyen denetimi ve siyasi süreçteki ağırlığı, İran’da zamanla yeni bir tür elit bağımlılığının ve yolsuzluk ağlarının ortaya çıkmasına da yol açmıştır.

    Ekonomik alanda İran’ın izlediği direniş ekonomisi stratejisi, bağımlılıktan kurtulma çabasının en zorlu ve en az başarılı boyutunu oluşturmaktadır. Uluslararası yaptırımlar altında geliştirilen bu strateji, ithal ikamesi, yerli üretimin teşviki, bilimsel ve teknolojik özerklik arayışı ile yaptırım delici finansal mekanizmaların bir bileşimini içermektedir. İran’ın füze programı, nükleer teknoloji alanındaki ilerlemeleri ve insansız hava aracı üretiminde kaydettiği mesafe, askeri-endüstriyel özerkliğin mümkün olduğunu kanıtlamaktadır. Ancak sivil ekonomi alanında enflasyon, işsizlik, yolsuzluk ve verimsizlik gibi kronik sorunlar varlığını sürdürmekte; bu durum, rejimin toplumsal desteğini aşındıran en önemli faktör olarak öne çıkmaktadır. Mahsa Emini protestoları ve periyodik olarak patlak veren ekonomik temelli toplumsal hareketler, direniş ekonomisinin sınırlarını ve halk nezdinde yarattığı yorgunluğu gözler önüne sermektedir.

    İran’ın bölgesel stratejisi, bağımlılıktan kurtulma hedefinin jeopolitik boyutunu teşkil etmektedir. Lübnan’da Hizbullah, Yemen’de Husiler, Irak’ta Haşdi Şabi grupları ve Filistin’de Hamas ve İslami Cihad ile kurulan stratejik ortaklıklar, Tahran’ın Amerikan nüfuzunu dengelemek ve kendi etki alanını genişletmek için başvurduğu araçlardır. Direniş ekseni olarak adlandırılan bu gayri resmi ittifak sistemi, İran’ın konvansiyonel askeri yetersizliklerini asimetrik yöntemlerle telafi etmesine ve Washington’un bölgedeki müttefiklerini sürekli tehdit altında tutmasına imkân tanımaktadır. Bununla birlikte, bu stratejinin maliyeti de oldukça yüksektir: vekâlet savaşları için harcanan milyarlarca dolar, halkın refahından kesilmekte; mezhepsel gerilimlerin körüklenmesi, İslam dünyasındaki bölünmeleri derinleştirmektedir.

    İran modeli, bağımlılıktan kurtulmanın mümkün olduğunu, ancak son derece maliyetli ve riskli bir yol olduğunu göstermektedir. Devrimci bir kopuş, ancak güçlü toplumsal mobilizasyon, karizmatik liderlik, alternatif ideolojik çerçeve ve uygun uluslararası konjonktürün bir araya gelmesiyle başarılı olabilir. İran’ın kırk yılı aşkın süredir ayakta kalabilmesi, bu unsurların belirli bir bileşimini sürdürebilmesinden kaynaklanmaktadır. Bununla birlikte, içerideki toplumsal hoşnutsuzluk, ekonomik yaptırımların aşındırıcı etkisi ve bölgesel gerilimlerin tırmanma riski, modelin sürdürülebilirliği konusunda ciddi soru işaretleri doğurmaktadır. İran deneyimi, İslam dünyasının geri kalanı için hem ilham verici hem de uyarıcı niteliktedir; bağımlılıktan kurtulmak mümkündür, ancak bu yolun bedeli ağırdır ve her toplumun kendi özgül koşullarına uygun bir strateji geliştirmesi gerekmektedir.

    Elit Yapılanması, Otoriter Konsolidasyon ve Bağımlılığın Yeniden Üretimi

    İslam ülkelerindeki yönetici elitlerin kompozisyonu ve yeniden üretim mekanizmaları, bağımlılık ilişkilerinin sürekliliğini sağlayan en kritik faktörlerden biridir. Bağımsızlık sonrası dönemde iktidara gelen milliyetçi, monarşik veya askeri kökenli elitler, sömürge döneminde şekillenen kurumsal yapıları ve dışa bağımlı ekonomi-politik düzeni dönüştürmek yerine, bu yapılar içinde kendi iktidarlarını konsolide etmeyi tercih etmiştir. Bu tercih, zamanla bağımlılığın kendisini bir çıkar kaynağına dönüştüren bir elit sınıfının ortaya çıkmasına yol açmıştır. Batılı eğitim kurumlarında yetişen, ulusötesi finans ağlarıyla bütünleşen ve lüks tüketim kalıplarını benimseyen bu sınıf, kendi toplumlarına giderek yabancılaşmakta ve meşruiyetini toplumsal tabandan değil, dış bağlantılarından ve baskı aygıtlarından almaktadır.

    Askeri-bürokratik elitlerin siyasi süreç üzerindeki tahakkümü, İslam dünyasının neredeyse tamamında görülen bir olgudur. Mısır’da Hüsnü Mübarek ve Abdülfettah Sisi dönemleri, Türkiye’ de Kenan Evren , Pakistan’da Ziya ül Hak ve Pervez Müşerref yönetimleri, Endonezya’da Suharto rejimi, Cezayir’de askeri vesayet sistemi ve Türkiye’de 1960 sonrası darbe geleneği, ordunun siyasi alanı daraltarak ve sivil alternatifleri devre dışı bırakarak bağımlılık yapılarını nasıl tahkim ettiğini göstermektedir. Askeri elitler, Batılı müttefiklerden sağladıkları silah, eğitim ve mali kaynakları kullanarak kendi kurumsal özerkliklerini ve siyasi nüfuzlarını korumakta; bu döngü, ülke kaynaklarının üretken yatırımlar yerine askeri harcamalara aktarılmasına ve bağımlılığın derinleşmesine hizmet etmektedir.

    Körfez monarşilerindeki hanedan yapılanmaları, elit bağımlılığının farklı bir biçimini temsil etmektedir. Suud ailesi, Al Nahyan, Al Maktum, Al Sabah ve Al Sani hanedanları, petrol rantının dağıtımı üzerindeki tekellerini kullanarak geniş aile ağlarını, kabile bağlantılarını ve iş çevrelerini rejim etrafında kenetlemeyi başarmıştır. Bu patrimonyal sistemde, hanedanın bekası ile ülkenin dış politikadaki bağımlılık tercihleri arasında doğrudan bir ilişki bulunmaktadır. Amerikan güvenlik garantileri olmaksızın hanedan rejimlerinin ayakta kalamayacağı varsayımı, bu ülkelerin Washington ile ilişkilerini stratejik bir zorunluluk haline getirmektedir. Veliaht prensler arasındaki iktidar mücadeleleri ve reform girişimleri, bu temel yapısal gerçekliği değiştirememekte; bilakis, dış desteğe duyulan ihtiyacı daha da görünür kılmaktadır.

    İdeolojik düzeyde, İslam ülkelerindeki yönetici elitlerin Batılı değer sistemleri ve yaşam tarzlarıyla bütünleşmesi, bağımlılığın kültürel ve psikolojik zeminini oluşturmaktadır. Frantz Fanon’un sömürge toplumlarında teşhis ettiği “siyah derili beyaz maskeler” olgusu, günümüz İslam dünyasının yönetici sınıfları için de büyük ölçüde geçerlidir. Batı üniversitelerinde eğitim görmüş, İngilizce ve Fransızcayı anadillerinden daha iyi konuşan, tatillerini Londra, Paris ve New York’ta geçiren bu elitler, kendi halklarının dini ve kültürel değerlerine yabancılaşmış; hatta çoğu zaman bu değerleri aşağılayan bir zihniyet geliştirmiştir. Bu kültürel yabancılaşma, bağımlılık ilişkilerini içselleştiren ve sorgulamayan bir elit bilincinin oluşmasına yol açmakta; otantik bir kalkınma ve egemenlik arayışının entelektüel temellerini baltalamaktadır.

    Bağımlı elit yapılanmasının en tehlikeli sonuçlarından biri, devlet kapasitesinin sistematik biçimde aşındırılması ve kurumsal çürümedir. Yolsuzluk, kayırmacılık ve liyakat ilkesinin terk edilmesi, İslam ülkelerinin büyük bölümünde devlet aygıtlarını işlevsizleştirmiş; kamu hizmetlerinin kalitesi düşerken, vatandaşların devlete olan güveni erozyona uğramıştır. Dünya Bankası’nın yönetişim göstergeleri ve Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün yolsuzluk endeksleri, İslam ülkelerinin büyük çoğunluğunun bu alanlarda son derece olumsuz bir performans sergilediğini ortaya koymaktadır. Kurumsal çürüme, bağımlılığı derinleştiren bir kısır döngü yaratmakta; zayıf ve yozlaşmış devlet aygıtları, meşruiyet açığını kapatmak için dış desteğe daha fazla ihtiyaç duymakta, bu destek ise bağımlılığı daha da perçinlemektedir.

    Bu tablo karşısında yapılması gereken, İslam ülkelerinde elit dönüşümünü sağlayacak mekanizmaların geliştirilmesidir. Siyasi partiler, sivil toplum örgütleri, bağımsız medya ve akademik kurumlar aracılığıyla alternatif elitlerin yetişmesine imkân tanıyacak bir kamusal alanın inşası, bağımlılık döngüsünün kırılmasının ön koşuludur. Bununla birlikte, kısmi başka tür bir çok örnek hiçbirinde İran’dakine benzer köklü bir kopuş gerçekleşmemiş; mevcut uluslararası sistem içinde manevra alanı genişletilmeye çalışılmıştır. Elit dönüşümünün derinleşmesi ve kalıcı hale gelmesi için, sadece seçim sandığının değil, eğitim sisteminden ekonomiye, medyadan yargıya kadar bütün kurumsal alanların dönüştürülmesini hedefleyen bütüncül bir strateji gerekmektedir.

    Çözüm Arayışları ve Stratejik Özerkliğin Parametreleri

    İslam dünyasının içinde bulunduğu bağımlılık sarmalından çıkış için geliştirilecek stratejilerin, meselenin çok boyutlu mahiyetini kavraması ve kısa vadeli taktik hamlelerin ötesinde uzun erimli bir dönüşüm vizyonuna dayanması zorunludur. Askeri, ekonomik, siyasi ve ideolojik bağımlılık mekanizmalarının iç içe geçmiş karakteri, herhangi bir alandaki iyileşmenin diğer alanlardaki dönüşümlerle desteklenmediği takdirde kalıcı olamayacağını göstermektedir. Bu durum, İslam ülkelerinin önünde duran en büyük entelektüel ve siyasi meydan okumayı teşkil etmektedir: bağımlılığın tüm boyutlarını eş zamanlı olarak hedef alan bütüncül bir stratejik özerklik programı nasıl formüle edilebilir ve hayata geçirilebilir.

    Ekonomik bağımsızlık, stratejik özerkliğin en temel ve en zorlu boyutudur. İslam ülkelerinin, rant ekonomisinden üretim ekonomisine geçişi sağlayacak yapısal reformları gerçekleştirmesi; tarım, sanayi ve teknoloji alanlarında kendi kendine yeterlilik kapasitesini inşa etmesi gerekmektedir. Bu dönüşüm, yalnızca makroekonomik politika değişikliklerini değil, aynı zamanda zihniyet dönüşümünü de zorunlu kılmaktadır. Malezya ve Endonezya’nın “ gıda ve finans” alanlarında kaydettiği ilerlemeler, Türkiye’nin savunma sanayiindeki atılımları ve İran’ın yaptırımlar altında geliştirdiği teknolojik kabiliyetler, üretim odaklı bir dönüşümün imkân dahilinde olduğunu göstermektedir. “İslam İşbirliği Teşkilatı” bünyesinde tesis edilecek bir ortak pazar, tercihli ticaret anlaşmaları ve İslami kalkınma bankacılığının güçlendirilmesi, ekonomik bağımsızlığın kurumsal altyapısını oluşturabilir.

    Askeri ve güvenlik alanında stratejik özerklik arayışı, İslam ülkelerinin en büyük açmazlarından birini teşkil etmektedir. Mevcut güvenlik mimarileri büyük ölçüde Amerikan askeri varlığına, istihbarat ağlarına ve silah tedarik zincirlerine bağımlı durumdadır. Bu bağımlılıktan kurtulmak için, “İslam ülkelerinin” kendi aralarında bir güvenlik işbirliği mekanizması geliştirmeleri, ortak savunma sanayii projeleri yürütmeleri ve kritik teknolojilerde yerli üretim kapasitesini artırmaları gerekmektedir. Türkiye’nin insansız hava aracı teknolojisinde kaydettiği ilerleme ve bu sistemleri çeşitli İslam ülkelerine ihraç etmesi, Pakistan’ın nükleer caydırıcılık kapasitesi ve İran’ın füze programı, askeri özerkliğin farklı boyutlarının mümkün olduğunu kanıtlamaktadır. Bununla birlikte, İslam ülkeleri arasındaki jeopolitik rekabetler ve güven eksikliği, ortak bir güvenlik mimarisinin inşasının önündeki en büyük engel olarak varlığını sürdürmektedir.

    Siyasi meşruiyet meselesi, bağımlılıktan kurtuluş stratejisinin merkezinde yer almaktadır. Toplumsal rızaya dayanmayan ve iktidarını dış himaye ile baskı aygıtları üzerine kuran rejimlerin, stratejik özerklik arayışına girişmeleri beklenemez. Bu nedenle, “İslam ülkelerinde “ katılımcı, hesap verebilir ve adil yönetim mekanizmalarının tesisi, bağımlılık zincirini kırmanın olmazsa olmaz koşuludur.

    İdeolojik ve kültürel bağımsızlık, stratejik özerklik programının en ihmal edilen fakat en hayati boyutlarından biridir. Sömürgecilik döneminden itibaren sistematik biçimde aşındırılan ilim ve kültür müesseselerinin yeniden canlandırılması; eğitim sistemlerinin Batı merkezli “bilgi” hiyerarşilerinin manuplatif olanlarından
    arındırılması; “İslam ülkelerindeki” fikri ve sanatsal üretim kapasitesinin güçlendirilmesi, kültürel özgüvenin tesisi için zorunludur. Bu bağlamda, “İslam ülkeleri” arasında öğrenci ve akademisyen değişim programlarının yaygınlaştırılması, ortak araştırma merkezlerinin kurulması, çeviri faaliyetlerinin teşvik edilmesi ve medya alanında işbirliğinin derinleştirilmesi, ideolojik bağımlılığın aşılmasına katkı sağlayabilir. El-Cezire ve TRT gibi uluslararası yayın kuruluşlarının başarısı, “İslam dünyasının” küresel medya ekosisteminde alternatif anlatılar üretebilme kapasitesini göstermektedir.

    Bölgesel entegrasyon ve “İslam dünyası” içi dayanışma, bağımlılık zincirini kırmanın en güçlü araçlarından biri olarak öne çıkmaktadır. Elli yedi üyeli İslam İşbirliği Teşkilatı, D-8 Gelişen Sekiz Ülke, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı ve İslam Kalkınma Bankası gibi mevcut kurumsal yapılar, potansiyellerinin çok altında bir performans sergilemektedir. Bu yapıların etkinliğinin artırılması, üye ülkeler arasındaki siyasi ihtilafların giderilmesini ve ortak çıkarlar etrafında bir araya gelinmesini gerektirmektedir. İran-Suudi Arabistan normalleşmesi, Türkiye-Mısır yakınlaşması ve Katar’a yönelik ambargonun sona ermesi gibi son dönemdeki olumlu gelişmeler, bölgesel uzlaşı ve entegrasyon için elverişli bir zeminin oluşmakta olduğunu göstermektedir. “İslam ülkeleri” arasındaki ticaretin toplam dış ticaret içindeki payının mevcut yüzde on seviyesinden daha yukarılara taşınması, ekonomik bağımsızlığın en somut göstergesi olacaktır.

    Dış politika alanında çok yönlü ve dengeli bir stratejinin benimsenmesi, bağımlılıktan kurtuluş sürecini hızlandırabilir. Soğuk Savaş döneminde İslam ülkelerinin Washington veya Moskova arasında tercih yapmaya zorlanması gibi, günümüzde de Pekin ile Washington arasındaki büyük güç rekabeti, İslam dünyasına stratejik manevra alanı sunmaktadır. Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi, Rusya’nın Ortadoğu’ya dönüşü ve Hindistan’ın artan bölgesel ağırlığı, İslam ülkelerinin Batı’ya olan bağımlılığını dengeleyebilecek alternatif ekonomik ve stratejik ortaklıklar sunmaktadır. Ancak bu dengeleme stratejisinin, bir bağımlılık ilişkisini bir diğeriyle ikame etmek yerine, gerçek bir stratejik özerkliğe yönelmesi hayati önem taşımaktadır. İran’ın Çin ve Rusya ile geliştirdiği ilişkiler, bu ince çizginin nasıl yönetilebileceğine dair önemli dersler içermektedir.

    Nihai tahlilde, “İslam dünyasının” bağımlılık sarmalından kurtuluşu, uzun vadeli, çok boyutlu ve sabırlı bir dönüşüm stratejisini gerektirmektedir. Bu stratejinin başarısı, siyasi irade, toplumsal seferberlik, entelektüel derinlik ve kurumsal yenilik kapasitesinin eş zamanlı olarak harekete geçirilmesine bağlıdır. İran İslam Cumhuriyeti’nin kırk yılı aşkın tecrübesi, bağımlılıktan kopuşun mümkün olduğunu, fakat bunun ağır bedeller ödenmesini gerektiren sancılı bir süreç olduğunu göstermektedir. Diğer İslam ülkelerinin, İran’ın tecrübesinden dersler çıkararak, kendi özgül şartlarına uygun, daha az maliyetli ve daha kapsayıcı stratejik özerklik modelleri geliştirmesi gerekmektedir.

    Toplumsal düzeyde yürütülecek bilinçlendirme ve seferberlik faaliyetleri, stratejik özerklik programının sürdürülebilirliği için vazgeçilmezdir. Sivil toplum kuruluşları, meslek örgütleri, üniversiteler, medrese çevreleri ve medya platformları aracılığıyla, bağımlılık yapılarının topluma maliyeti konusunda farkındalık oluşturulmalı ve alternatif bir egemenlik vizyonu yaygınlaştırılmalıdır. Malezya’da İslami finansın halk tabanında benimsenmesi ve İran’da ambargolara karşı geliştirilen milli dayanışma ruhu, toplumsal seferberliğin başarı örnekleri olarak kaydedilmelidir. Nihai hedef, bağımlılığın yalnızca siyasi ve ekonomik bir mesele değil, aynı zamanda bir zihniyet ve şuur meselesi olduğunu kavrayan, özgüvenli ve dirençli bir toplumsal yapının inşasıdır.

    Kaynakça

    Abrahamian, E. (2008). A History of Modern Iran. Cambridge University Press.

    Acharya, A. (2014). The End of American World Order. Polity Press.

    Al-Rasheed, M. (2010). A History of Saudi Arabia. Cambridge University Press.

    Amin, S. (1976). Unequal Development: An Essay on the Social Formations of Peripheral Capitalism. Monthly Review Press.

    Atasoy, Y. (2009). Islam’s Marriage with Neoliberalism: State Transformation in Turkey. Palgrave Macmillan.

    Ayubi, N. (1995). Over-stating the Arab State: Politics and Society in the Middle East. I.B. Tauris.

    Bayat, A. (2017). Revolution without Revolutionaries: Making Sense of the Arab Spring. Stanford University Press.

    Beblawi, H. ve Luciani, G. (1987). The Rentier State. Croom Helm.

    Bishara, A. (2022). On Salafism: Concepts and Contexts. Stanford University Press.

    Bromley, S. (1994). Rethinking Middle East Politics. University of Texas Press.

    Brownlee, J. (2007). Authoritarianism in an Age of Democratization. Cambridge University Press.

    Dabashi, H. (2006). Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran. Transaction Publishers.

    Esposito, J. L. ve Voll, J. O. (1996). Islam and Democracy. Oxford University Press.

    Fanon, F. (1961). Les Damnés de la Terre. François Maspero.

    Gerges, F. A. (2018). Making the Arab World: Nasser, Qutb, and the Clash That Shaped the Middle East. Princeton University Press.

    Halliday, F. (2005). The Middle East in International Relations: Power, Politics and Ideology. Cambridge University Press.

    Hinnebusch, R. (2003). The International Politics of the Middle East. Manchester University Press.

    Hudson, M. C. (1977). Arab Politics: The Search for Legitimacy. Yale University Press.

    Kamrava, M. (2013). Qatar: Small State, Big Politics. Cornell University Press.

    Keddie, N. R. (2003). Modern Iran: Roots and Results of Revolution. Yale University Press.

    Kepel, G. (2002). Jihad: The Trail of Political Islam. Harvard University Press.

    Lust, E. (2014). The Middle East. CQ Press.

    Mamdani, M. (2004). Good Muslim, Bad Muslim: America, the Cold War, and the Roots of Terror. Pantheon Books.

    Mitchell, T. (1991). Colonising Egypt. University of California Press.

    Nasr, V. (2006). The Shia Revival: How Conflicts within Islam Will Shape the Future. W.W. Norton.

    Owen, R. (2004). State, Power and Politics in the Making of the Modern Middle East. Routledge.

    Roy, O. (1994). The Failure of Political Islam. Harvard University Press.

    Said, E. W. (1978). Orientalism. Pantheon Books.

    Skocpol, T. (1982). Rentier State and Shi’a Islam in the Iranian Revolution. Theory and Society, 11(3), 265-283.

    Takeyh, R. (2009). Guardians of the Revolution: Iran and the World in the Age of the Ayatollahs. Oxford University Press.

    Ulrichsen, K. C. (2016). The Gulf States in International Political Economy. Palgrave Macmillan.

    Wallerstein, I. (1974). The Modern World-System I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. Academic Press.

    Yapp, M. E. (1996). The Near East since the First World War: A History to 1995. Longman.

    Zubaida, S. (2009). Islam, the People and the State: Political Ideas and Movements in the Middle East. I.B. Tauris.

  • Çöller ova olurken…

    Çöller ova olurken…

    Dünya tarımın, üretimin ve suyun ne kadar önemli olduğunu anladı. Mısır 114 km uzunluğunda dünyanın en uzun nehrini inşa ediyor. 5.25 milyar dolarlık bu proje ile 2.3 milyon dönümlük çöl arazisini Nil nehrinden gelen su ile tarım arazisine dönüştürüyor. Böylece Mısır, toplam tarım arazisini yüzde 30 arttırabiliyor.

    Mısır Kuveyt, Cezayir, Dubai, Çin, (ürünlerinin çok lezzetli olduğu söylenen) Suudi Arabistan çölü ova olurken, Muş Ovası ile Konya ovası çöl oluyor. En güzel tarım alanları betonla kaplanmak isteniyor. Madenlere açılan bölgeler zehirlenerek çölleşiyor. Ormanlar, zeytin ağaçları kesiliyor. Zeytin yetişmeyen Romanya’da zeytinin kilosu 50 lira, geçmişte zeytin üretiminde dünyada ilk sıralarda olan Türkiye’de zeytin 200-500 lira arasında satılıyor. 

    Türkiye, son yıllarda dışa bağımlı tarım politikası sürdüren bir ülke oldu. Narenciye dalında çürürken ilaç ve çay üretimi için; portakal kabuğu, mandalina kabuğu, limon kabuğu ithal ediliyor. Bakliyatların çoğu ithal. Market raflarında sayılı da olsa yer alan yerli ürün, ithal ürüne göre pahalı satılıyor. Makarnanın buğdayı ve pirinç yerli değil; Tayland 2023 mahsulü pirinci paketleyip; Türkiye gibi bir tarım ülkesinde 2026’ya kadar satıyor.

    Bir zamanlar Çeltikçi, pirinci ile ünlü bir ilçe imiş, pirinç değirmeni olan ilçede şu an çeltiğin denesi bulunmuyor. Kanada’da mercimek yokken 1972 yılında üniversitelerinde mahsul üretim merkezi kurarak, mercimek araştırmalarına başlamış. Ürün çeşitliliği için Türkiye’den mercimek örneği almışlar. Bugün mercimek ithalatımızın yüzde 80’i Kanada’dan ithal ediliyor. 

    Karadeniz’de 161 balık türünden yarısı, 200 ticari balık tür çeşitliliği bulunan Marmara’da 

    130 balığın nesli tükendi. Popülasyonu azalan kılıç balığı yerine sunulan köpek balığı Çin’den ithal ediliyor. Kalkan Romanya’dan, ahtapot İspanya’dan, sardalya Yunanistan’dan, karides Endonezya’dan, barbun balığı Senegal’den, sinarit Batı Afrika kıyılarından, lagos Mısır’dan, uskumru Norveç’ten, kalamar Hindistan’dan, midye Şili’den geliyor. 

    1948 yılına kadar Türkiye’de fırında satılan ekmek, esmer ekmek olarak kayıtlarda geçiyor. Bu yıldan sonra GDO’lu buğday ithal etmeye başlandığından gluten, çölyak, diyabet, her türlü otoimmün hastalıkları, obezite, diyabet, alzheimer, demans, dikkat eksikliği vb. gibi nörolojik hastalar ve romatizmal hastalıkların nüfusa oranı ve sayısı artıyor.

    Türkiye’de çalışan nüfusun yaklaşık yüzde 15’i tarım sektöründe istihdam ediyor. Kayıtlı çiftçi sayısı 2 milyon civarında. Bu sayı köyden kente olan göç tersine çevrilse artar. Her köye uzman eğitimli çiftçi atansa. Çiftçiler eğitilse ve kullandıkları ilaç denetlense. Ekilen ürünlerin ihtiyaca yönelik planlanması yapılsa. Hibrit olmayan ata tohumu çoğaltılsa. GDO’lu ürünler yasaklansa. Mazot ve doğal gübre desteği arttırılsa. Pazarlama zinciri tek halkaya düşürülse. Ürün tarlada kalmaz, aracı düşük fiyattan aldığı ürünl çeşitli oynlarla dengeleri bozmaz. Üretim maliyetleri düşer, tüketici temiz gıdaya ulaşabilir olur.

  • YERLİ MİLLİ

    YERLİ MİLLİ

    APTAL-SALAK…

    Gülhane askeri TIP fakültesini…

    Kuleli askeri lisesini…

    Polis akademisini ve Adana polis okulunu kapattı…

    *** 

    Tık çıkmadı…

    ***

    Van Akdamar Kilisesi’ni…

    Heybeliada

    Ruhban okulunu…

    Sümela Manastırı’nı onardı ve hizmete açtı…

    *** 

    Alkış aldı…

    *** 

    Ülkeye 15 milyona yakın Arap ve Afrikalı sığınmacıyı doldur…

    Ülkeyi ABD’ nin uydusu durumuna..

    TSK’ni kiralık ordu haline getir…

    Mehmetçik’i kirala…

    ***

    Çık ondan sonra 

    “Bayraklar inmez

     Ezanlar dinmez

     Vatan bölünmez” diye böğür dur…

    *** 

    Tekbir getirerek “kahrolsun İsrail” diye bağır…

    Ha birde;

    “Dünya beşten büyüktür” diye üfür…

    ***

    Sonra ABD elçisi ona meşruiyetini biz veriyoruz, desin…

    Sen kimsin deme…

    Gül…

    CHP’ye saldır…

    **”

    Bir milletle ancak bu kadar güzel alay edilebilir…

    Ancak bu kadar kolay aptal salak yerine konur…

    Var mı itirazı olan; YOK…

    ***

    O zaman?

    ***

    “OY ver OYSUN…”

    ***

    Bir toplumu millet yapan en önemli unsur;

    Bireyleri birbirine bağlayan, onları ortak bir geçmişte buluşturan ve gelecekte de bir arada yaşama iradesini (milli şuur) oluşturan ortak kültür ve dil birliğidir…

    *** 

    Arap kültürü Türk kültürünün önüne geçti…

    Kadınlara bakın…

    Türkçe Arapça, Farsça, Fransızca ve İngilizce kelimelere yabancılaştırıldı…

    Reklamlara ve markalara bakın…

    *** 

    Kürtler Türkçenin anadilimiz olduğunu reddediyor…

    İmralı canisinin ve DEM’in taleplerine bakın…

    *** 

    Az veya çok katkı verdiğimiz “yabancı” ürün imalatları

    Ve montajları “YERLİ MİLLİ” sayılıyor…

    ***

    Öylesine milliyetçi bir toplumuz ki:

    İlginç bir şekilde “Milli sporcuların” bir kısmı yabancı..

    Hatta siyah tenli oldu…

    *** 

    Ver mehteri…

    *** 

    Günün sözü ve son 15 yılın özeti :

    “Biz güzel günlerin geleceğine inanan bir nesildik…

    Şimdi eski günlerini özleyen bir nesil olduk…”

    Cem Akkılıç

    *** 

    Ömrün sağlıklı ve uzun olsun CEM…

    Erdoğan ÖZGENÇ 

    İstanbul 19.06.2026 16.55

  • BASTON LİDERLER

    BASTON LİDERLER

    KURTARAMAZ…

    Bitirdi aslında…

    Evet!..

    ABD ve Hocaefendi’yle birlikte organize ettikleri 15 Temmuz çakma darbe kalkışması 

    AKP’yi de Recep Tayyip Erdoğan’ı da bitirdi…

    *** 

    Fakat çareyi baskı ve dayatmada, şiddette buldu…

    ABD’ye sırtını dayadı…

    Korku İmparatorluğu kurdu…

    ***

    O günden bu yana yanına özellikle bir hain-dönek alarak ayakta kalmaya çalışıyor…

    ***

    Kalkışma ve 17/25 Aralık gerçekleri salladı iktidarını…

    Sıkıştı…

    Kurtarıcı (baston) lazımdı?

    Şak!.. 

    Devlet Bahçeli’yi aldı yanına…

    ***

    Bugüne kadar her sorunda krizde kronik dönek MHP genel başkanı 

    Devlet Bahçeli koydu gövdesini önüne, kurtardı kendisini…

    Yalanıp duruyor…

    ***

    Son zamanlarda ise ABD Başkanı Trump kurtarıcı oldu…

    Övdükçe övüyor…

    Maddi manevi desteğin tekmili birden…

    *** 

    Ama o kadar beceriksiz liyakatsizler ki; 

    Ülkenin ekonomisinden eğitimine, yargısına, güvenliğine ne varsa berbat ettiler…

    Kokuşmayan bir tek yer kalmadı…

    ***

    Trump’ta Devlet Bahçeli’de kurtaramıyor artık kendisini…

    Ve ülke ve toplum karanlığa doğru koşuyor adeta…

    Homurdanmalar başladı…

    Sallanıyordu…

    Yeni bir kurtarıcı aramaya başladı…

    *** 

    Kontrolündeki yargı çetesi girdi devreye…

    Koltuk uğruna…

    Partisine ve seçmenlerine ihanet etmekten zerre-i miskal kadar çekinmeyen Kemal Kılıçdaroğlu’nu buldu…

    *** 

    Oysa partisine de sarayına da genç beyinler,

    genç liderler gerekiyordu…

    Buldu ama..

    Donald Trump 79 yaşında…

    Kendisi 72 yaşında..

    Devlet Bahçeli 78 yaşında..

    Kemal Kılıçdaroğlu ise 77 yaşında…

    *** 

    Hani derler ya eskilere rağbet olsaydı bit pazarına nur yağardı…

    Hepsinin bir ayağı çukurda….

    Siyaset ise akıl almaz seviyelerde dinamik ve sorunlu…

    ***

    Yani bu şartlarda Kemal Kılıçdaroğlu’da 

    Erdoğan için kurtarıcı olamaz..

    Zira; Kendisine faydası yok ki Erdoğan’a olsun…

    ***

    Onu bunu bilmem görmemek için kör olmak lazım…

    ***

    25 yıl tuhaf bakışlarından, sert ve yalan sözlerden, kibrinden, kin nefret kusmalarından;

    Bıktı bu millet, usandı…

    Yıldı…

    Düşün artık yakamızdan diye bas bas bağırıyor…

    ***

    Yeter!..

    Gençler gelsin iktidara, mesela 50 yaşındaki Özgür Özel

    Selahattin Demirtaş

    Mesela;

    Erkan Baş vesaire diyor..

    *** 

    Çekin elinizi yakalarından, düşün sırtlarından…

    Köhneleşmiş örümcekleşmiş Osmanlı kafası ile buraya kadardı…

    Bitti…

    Yiyeceğiniz kadar yediniz, züğürttünüz, Karun gibi zengin oldunuz…

    ***

    Doymadınız mı?

    *** 

    Sizinde devriniz kapanmak üzere…

    Ya çekin gidin yada gençlerin önünü açın; geç olmadan…

    A Ç I N…

    Millet patlamak üzere…

    Erdoğan ÖZGENÇ

    İstanbul 19.06.2026 12.00

  • Şehitlerimizin katillerine maaş bağlandı

    Şehitlerimizin katillerine maaş bağlandı

    Kurtuluş savaşı günlerine dönmüş olsak, Yunan, İngiliz ve Fransızlar tarafında savaşacak olan bugünki Tayyiban Yönetimi, Şehitlerimizin katillerine maaş bağladı ve “hain Meclis” de bunu onayladı!

    ULUS kimliğini, sanki veba mikrobu gibi gören ve çağ dışılığın simgesi olan DİN, Arap DiNi kimliğine dört elle sarılarak, Türkiye Cumhuriyeti ni yıkıp Tayyibistanı kuran ve Osmanlı nın yerine de, Tayyiban hanedanını getiren bu zararlı kafa ile çok karanlık günlere gidiyoruz!

    Çöküşümüzün baş mimarı ve mühendisi olan ABD, güçlü ve dirayetli bir ATATÜRK Yönetimi olsaydı, Türkiyemiz nerelerde olurdu düşündünüz mü?

    1950 den bu yana giderek artan bir ivme ile uygarlık ve çağdaşlıktan uzaklaştık ve Tayyiban imzalı (eminim onun önüne konulan en çok Türkiye zararlısı olarak saptanmış isimler) ile başımızı dik tutabilmemiz engellenmiştir.

    60 000 insanımızın katili, toprak ağalarının tahakkümü ve okul ve öğretmenlerimizin düşmanından medet uman, besleme, yönlendirme ve yalakalık etme özelliğindeki Meclis ve VATAN a değil, satılmış liyakatsiz Parti Başkanlarına bağlı ve yeminli Vekillerle de aydınlık günler görmemiz çok zor olacaktır!

    Ancak, unutulmasın ki bu Vatan haini alçaklardan bunların hesabı mutlaka sorulacaktır!

    Dr.Mustafa Ataç

    https://www.korkusuz.com.tr/sehitlerimizin-katillerine-maas-baglandi-p51244

  • ÖZEL VE EKİBİNİN YOL HARİTASI NE OLMALI

    ÖZEL VE EKİBİNİN YOL HARİTASI NE OLMALI

    Sevgili okurlarım! Ulusların tarihsel karakterleri vardır. 

    İngilizler için;“İngiliz Bıçağı gibi” benzetmesi vardır. Giderken de keser, gelirken de keser diye.

    Almanlar için; inat ve azimleri.

    Biz Türkler için ise MAZLUMUN ve MAĞDURUN yana olma özelliğimiz.

    Tarih bunun Ankara Savaşı’nda, Demirbaş Şarl’ın Ruslar tarafından istenmesi olaylarında yazar.

    Partilerin iç işleri, kendi meseleleridir. Beni ilgilendirmez. Hiçbir partinin iç işlerine burnumu sokmak ne hakkım ne de haddim değildir.

    Ülkenin gündeminde bir CHP sorunu var. Ekonomiyi, enflasyonu, maaş alamayan işçileri, 13 tavuk işletmesine atanan kayyumları, büyük yara alan hukukumuzu unutturdu.

    Herkes şunu soruyor:

    1-Ne olacak bu CHP’nin duru mu?

    2-Özgür Özel ve ekibi nasıl bir yol bulacaklar?

    Şunu da hemen belirteyim ki, CHP’nin başına bu çorabı örenler, oyunlarının geri teptiğinin farkındalar. Umduklarını bulamadıklarının şaşkınlığı ve telaşı içindeler. Butlanla koltuk sahibi olan KK ve ekibi meşruiyet kazanamadılar, partiye hâkim olamadılar.

    Özgür Özel ve ekibinin önünde bence iki seçenek var.

    1-yeni bir parti kurup yollarına devam edecekler.

    2-Kurulu bir partiyle bir kereciliğine ittifak kurup, birlikte seçime girecekler.

    Bunların dışında,” Biz baba ocağı CHP’yi terk etmeyiz” uğraşları; akıntıya kürek çekmekten, zamanı ve enerjiyi boşa harcamaktan öte zaman kaybından başka  bir şey değildir.

    KaMal bey ve ekibini oraya getirenler, CHP’yi küçültmek, parçalamak ve mümkünse seçimlere sokmama derdindeler.

    Saray medyası, bugünlerde partilerinden ayrılanların başarısızlıklarını özellikle yazıp, çizmekteler.

    Bu paralı silahşöler, bu asil milletin ruh ve karakter yapısından fersah fersah uzak olanlar.

    Bu millet asildir, bu millet erdemlidir, bu millet sağ duyuludur.

    Ve bu asil millet zamanı gelince: “Atını nallamasını da, itini bağlamasını da iyi bilir.”

    Durum bu olunca nereye baş vurulur; internete.

    İnternette şöyle bir gezindim ve bakın neler buldum.

    CHP’nin içinden çıkan Demokrat Parti (DP), hemen iktidar olmuş.

    DP’nin içinden çıkan Adalet Partisi (AP), 27 Mayıs darbecilerine ve onların engellemelerine rağmen hemen iktidar olmuş.

    12 Eylül darbecilerine ve onların acımasız menfi propagandalarına rağmen yeni kurulan Anavatan Partisi (ANAP) hemen iktidar olmuş.

    TSK’nın karşı çıkmasına, irticanın odağı olmakla suçlanmasına karşın Refah Partisi (RP) iktidar olmuş.

    CHP’nin içinden çıkan Ecevit yönetimindeki Demokratik Sol Parti (DSP) iktidar olmuş.

    Milli Görüş’ün ve RP’nin içinden çıkan Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ilk seçimde ezici bir çoğunlukla iktidar olmadı mı?

    Gelelim Özgür Özel ve ekibine:
    Bunların kuracağı ya da ortaklaşa girecekleri partinin, iktidar olmaması için hiçbir neden yoktur.

    Çünkü bu asil Türk ulusu demokrattır, mazlumun yanındadır, yeniliğe açıktır, özgürlüğe sevdalıdır. Kimilerinin “Devlet Aklı Böyle istiyor” dedikleri karanlık güçlerin aklına rağmen sağduyu, izan ve irfan sahibidir.

    Yeter ki doğru yolu gösteren birini bulsun, inansın, böyle bir adam görsün.

    Sn. Özel ve ekibine haddim olmayarak şunu söylerim; butlancıların, kısa zamanda “Olağanüstü Kurultay” yapma gibi ne bir tarihleri ne de bir niyetleri yok. Durum açık seçik bu olduğuna göre, “İlle de Baba Ocağında kalacağız, partimize sahip çıkacağız” inadı ve kısır görüşüyle zaman kaybetmenin, enerji yitirmenin, çürüyüp gitmenin anlamı da manası da yoktur.

    Sevgili Ekrem, Özgür, Mansur beyler, verin kararınızı tez vakitte ya bir parti ile birleşin ya da hemen partinizi kurun. AKP ve Sn. Erdoğan yanlış strateji ve taktik ile Ekrem İMAMOĞLU’nu yenilmez siyasi rakip yaptılar ve içeri tıkarak önlemeye çalışıyorlar, aynı yolla Özgür ÖZEL’i de dişli ve yıkılmaz siyasi rakip yapmaktalar.

    Öyle inanıyorum ki, bu asil millet oyunu görüyor ve bu oyunu bozmaya kararlı. Parti sizden olsun, destek; bu asil Türk milletinden olur ya da Sn. Musavat Dervişoğlu ile kafa kafaya verin . Sn. İmamoğlu’nun diploması iptal edildiği için aday olma şansı da kalmadı. M. Yavaş Bey’i aday gösterin. Yanınıza Z.P’yi de alın seçimlere öyle girin. Girin ki Türkiye ve CHP üzerinde hesapları olanların hesaplarını tepetaklak edin.

    Esen kalınız.

  • Amasya Genelgesi (20- 22 Haziran 1919) ve 107.yıldönümünde ülkenin genel görünümü üstüne

    Amasya Genelgesi (20- 22 Haziran 1919) ve 107.yıldönümünde ülkenin genel görünümü üstüne

    Amasya GenelgesiBağımsızlığa giden yolun başlangıcı ve yeni Türk devletinin ön sözüdür.

    107.yıldönümnde başta Atatürk olmak üzere sonsuzluğa göçmüş Bağımszılık Savaşımızn  şehit ve gazilerini saygıyla anıyor  ve başardıkları kutsal önünde saygıyla eğiliyorum. 22.6.2026 Pazartesi

    GENELGE HAKKINDA (20- 22 HAZİRAN 1919) ÖZET:

    · Genelge Mustafa Kemal(Atatürk) Paşa, Ali Fuat (Cebesoy) Paşa, Hüseyin (Gerede) ve Rauf(Orbay) Bey, Albay Refet(Bele) Bey ile Albay Kâzım, görevli memurlar Hüsrev Bey, Muzaffer anıları ve başka bir memur tarafından imzalanır; Konya’daki Cemal Paşa ve Erzurum’daki Kazım Karabekir Paşa da telgrafla onaylanır.

    · Nutuk’ta ise Atatürk’ün   Rauf ve Refet beylerin Amasya Genelgesi’ni zoraki imzaladıklarını belirtmektedir.

    MADDELERİ:

    1-Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir.( Bölgesel değil, ulusal bir mücadelenin başlayacağını ilan edilir.)

    2- İstanbul Hükümeti, üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok olmuş gibi göstermektedir. (İstanbul Hükümeti ilk kez açıkça eleştirilmiş ve yok sayılmıştır.)

    3- Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.(  “Milletin kararı” ifadesiyle ilk kez üstü kapalı olarak ulusal egemenliğe ve rejim değişikliğine işaret edilmiştir.)

    4- Milletin durumunu göz önünde tutmak ve haklarını dünyaya haykırmak için her türlü etki ve denetimden uzak, milli bir kurulun varlığı şarttır. (Temsil Heyeti’nin -Anadolu’yu temsil eden hükümet gibi- temeli bu maddeyle atılmıştır.)

    5- Anadolu’nun her bakımdan en güvenli yeri olan Sivas’ta milli bir kongre süratle toplanacaktır.( Ulusal bir kongrenin toplanma kararı ilk kez alınmıştır.)

    6- Sivas Kongresi’ne katılmak üzere her sancaktan halkın güvenini kazanmış üç delege seçilerek yola çıkarılmalıdır.( Delegelerin halk tarafından seçilmesi istenerek mücadeleye demokratik bir nitelik kazandırılmıştır.)

    7-Bu kararlar her ihtimale karşı bir milli sır olarak tutulmalı ve delegeler kimliklerini gizleyerek seyahat etmelidir. (İtilaf Devletleri’nin ve İstanbul Hükümeti’nin kongreyi engelleme girişimlerine karşı önlem alınmıştır.)

    8- Doğu illeri adına 10 Temmuz’da Erzurum’da toplanması planlanan kongrenin üyeleri, Sivas’taki genel kongreye de katılacaktır. (Bölgesel amaçlı toplanan Erzurum Kongresi’nin kararlarının ulusal boyuta taşınması amaçlanmıştır.)

    9- Askeri ve sivil örgütler hiçbir şekilde dağıtılmayacak, komuta bırakılmayacak ve başkalarına teslim edilmeyecektir. ( Mondros Ateşkes Antlaşması’na doğrudan karşı çıkılmış ve silahlı direnişin sinyali verilmiştir.)

    EK BİLGİ:

    9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a çıktıktan sonra 25 Mayıs 1919’da karargah personeliyle gittiği Havza’da 28 Mayıs 1919 yayınladığı “Havza Genelgesi”yle Türk Milletine yaptığı çağrıda:

    1-İzmir’in işgali başta olmak üzere işgalleri protesto etmek üzere “büyük” ve “heyecanlı” mitingler yapılmasını,

    2-İtilaf Devletlerine ve Babıali’ye işgalleri kınayan telgraflar gönderilmesini,

    3-Azınlıklara, Hıristiyan halka karşı saldırgan davranışlardan kaçınılması istemektedir.

    107.YILDÖNÜMÜNDE ÜLKENİN GENEL GÖRÜNÜMÜNDEN BAZI KESİTLER():

    – NATO kisvesi örtüsü altında ülke emperyalist AB(D)  işgali altındadır.

    – Türkiye’nin brüt dış borç stoku 518,5 milyar ABD doları seviyesindedir. Bu borcun milli gelire oranı yaklaşık %36,7 olarak kaydedilmiştir. Aynı dönemde net dış borç stoku ise 279,4 milyar ABD doları seviyesindedir. Borçların para birimi dağılımında en büyük payı %48,7 ile ABD doları, %29,5 ile euro ve %11,7 ile Türk lirası almaktadır.

    – Türkiye Bankalar Birliği (TBB) verilerine göre aktif olarak faaliyet gösteren 22 yabancı sermayeli mevduat bankası bulunmaktadır.

    – Yabancı şirketlerin sayısı 1999 yılında 4.050 iken 2020 yılı sonunda da 73.679’a yükselmiştir (1 ) (2)

    ( 1 )Türkiye’de Yabancı Sermayeli Şirketler Ve İşçiler(https://www.tekgida.org.tr/turkiyede-yabanci-sermayeli-sirketler-ve-isciler-55247/ )

    (2) Türkiye Dış Borç İstatistikleri Gelişmeleri :

    (https://tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/5ae0e1df-3741-4c0a-885a-b69a3f799cdd/D%C4%B1%C5%9F+Bor%C3%A7+%C4%B0statistikleri_Geli%C5%9Fmeleri.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-5ae0e1df-3741-4c0a-885a-b69a3f799cdd-pPwS6yT )

    ( BU YAZI DERLEMEDİR)

  • DEMİR YOLLARI

    DEMİR YOLLARI

    Türkiye Cumhuriyeti tarihinden daha eskidir Anadolu’ da demiryollarının gelişmesine atılan ilk adım . Osmanlı nın son dönemlerinde İstanbul’ dan Bağdat’a  kadar uzanan bir demiryolu yapımı gerçekleştirilmiş olduğunu biliriz. Hatta demiryolu konusunda yine İzmir den Denizli ye kadar uzanan bir demiryolu yine Osmanlı zamanında yapıldığını bilmekteyiz. Demir yolu konusunda Almanya’yı ve İsviçre’yi kıskanmamak elde değil. Almanya ,Nazi döneminde , çok  büyük bir yatırımla en ücra köşesine kadar demir yolu döşediğini bilmekteyiz. 

    Almanya’nın içinde iş insanları, şehirler arası seyahatte genelde trenleri tercih etmesinin çok nedenleri bulunmakta. Bir şehrin en merkezi yerine kadar ulaşan demiryolları, en avantajlı seyahat yöntemi olduğunu düşünürüm. Almanya da demiryolları ağı 38,700 km olduğunu söylerler. 

    Konya şehri kadar yüz ölçümü olan İsviçre , 41,285 km 2 , de tren yolu  ağı 14,437 km dir. En küçük köye kadar uzanan bir ulaşım sistemi. Dağlarla çevrili İsviçre de, bu demiryolları için  kilometrelerce tünel açtıklarını görmekteyiz. Kıskanmamak elde değil. Her şehirden istediğiniz her yere trenle gitme imkanı olması bir tarafta , günün her saatinde istediğiniz yöne gitmek için bir tren mutlaka bulursunuz,. Her istasyonda büyük sarı renkli tren saatlerini gösteren tabelalar bulunur. Bulunduğunuz şehir veya kasabadan hangi saatte, hangi yöne treninin kalkacağını gösteren bu çizelgelerde , dakikası dakikasına yazılı görürsünüz. 

    Bu iki ülkede tren istasyonlarında bulunan bazı cihazlara gideceğiniz şehrin adını girip , hangi saatlerde hatta hangi dakikada  oradan trenin kalkacağını bulursunuz. O kadar sıklıkla tren geçer ki, size çok fazla alternatifler sunulur. Günün bazı saatlerinde tren biletleri ücretleri düşük olur , bazı saatlerde ise çok yüksek ücret ödersiniz. Trenin kalkış saati örnek olarak 14.23 diyorsa 24 veya 25 hatta 26 hiç olmaz. Mutlaka 14.23 de o tren kalkar. Varış noktasında ise 16.37 yazıyorsa, tren tam 16.37 de istediğiniz şehre varmış olur. Bu güne kadar çok kere bu ülkelerde trenle seyahatimde varış veya kalkış saatlerinin gecikmesini hiç yaşamadım. 

    Bu ülkelerde de SCHNELLZUG  diye adlandırılan trenler vardır. Bu trenler her durakta durmaz, önemli şehir ve kasabalarda durup , çok yüksek hız yaparlar, hani uçakla gitmek istediğiniz şehre , bu trenlerle daha çabuk ulaşırsınız. Bunların da süratleri konusunda fazla bilgi sahibi değilim ancak 250 km süratten daha fazla olduğuna inanırım. Hatta Japonya da TOKYO ile OSAKA şehri arasında işleyen hızlı trenin TOKAİDO SHİNKANSEN adı ile anılan Mermi Tren anlamındaki trenin hızı ise saatte 300 km olduğunu okumuştum. Böyle bir tren hızı için çok özel tren yolu olması gerektiğini düşünmekteyim. 

    Gel de kıskanma bu ülkeleri. Hele Japonya için bir iki cümle söylemek gerek. 2 inci dünya savaşında Pesrl Harbour baskından sonra Amerika Birleşik Devletlerinin 6 AĞUSTOS Hiroshima ve 9 ĞUSTOS’TA Nagazaki ye attıkları atom bombasında, 228 binden fazla Japon hayatını kaybetmiş, bir o kadarda sakat kalmış, radyasyona maruz kalıp hayatların daha sonra kaybedenlerin sayısı ise bilinmemekte. Japonya’nın  1945  senesinde yok olamaya yakın bir yerden, bu gün teknoloji devi olmalarını saygı ve hayranlıkla izlemekteyiz. 

    Gelelim ülkemizdeki teknolojik gelişmenin,  seneler itibari ile nereden nereye gelemediğine bakmak için sadece bir konuya değinmek isterim. Osmanlı İmparatorluğunda başlayan ve Türkiye Cumhuriyeti ile devam eden Demir Yolları işletmemize. Ancak bizim işletme konusunda sınıfta kaldığımızı düşünmekteyim. 

    Bir Hızlı tren projesi, 1976 da merhum Süleyman Demirel zamanından başlayarak AYAŞ tünelinde senelerce oyalanmamız sonrasında, Devlet Demir Yolları İşletmesi adı altında çok kötü bir işletme sergilendiğine şahit olmaktayız. 

    Bakın bir inceleme yapalım sizlerle : 1945  den bu yana bu işletmenin KAZA not defterine bir göz atmamızda yarar var: 

    -1945  Erzincan Tren kazası                                       40 ölü

    -1948 Ankara Tren kazası                                          38 ölü 

    -1952 Niğde Tren Kazası                                           31 ölü

    -1957 Yarımburgaz Tren Kazası                                95 ölü

    -1961 İstanbul Tren Kazası                                        15 ölü

    -1972 Konya Tren Kazası                                           38 ölü

    -1979 Ankara Tren Kazası                                         32 ölü

    -1980 Kayseri Tren Kazası                                         25 ölü

    -2004 Pamukova Tren Kazası                                    36 ölü

    -2004 Tavşancıl Tren Kazası                                      8 ölü

    -2008 Denizli Tren Kazası                                          9 ölü

    -2018 Uzunköprü Tren Kazası                                   25 ölü

    – 2018 Yenimahalle Tren Kazası                                 9 ölü ,

    Kanımca hiç bir işletmenin bundan daha kötü bir karnesi olabileceğini düşünmüyorum. Toplam 13128 km uzunluğunda demiryoluna sahibiz. Almanya nın 1/3 i kadar , İsviçre kadar bile demiryoluna sahip değiliz. Hatta bu demir yolunun 7200 kilometresi de Cumhuriyetin ilk yıllarında inşa edilmiş. Tabii en önemli unsurda bu yollardaki trenlerin iyi  işletilmesinde yatmakta ana tema. 

    Geçtiğimiz hafta bizim YHT diye adlandırdığımız, ancak Yüksek Ücreti dışında fazla bir değeri olmadığına inandığım trenle İstanbul a , uçak ücretine yakın bir ücretle seyahat ettim. Ankara ile Eskişehir arası konusunda bir söz söylemek istemiyorum. Ancak Eskişehir ile İstanbul arası sanki ÇİN işkencesi. Dur kalk usulü ile işletilen YHT anlamını burada yitirmekte. Her gecikilen dakika bir diğer istasyona yansımakta, dakikalar uzamakta , ne zaman nihai noktaya varılacağı ise  bir muamma olmakta. 12.01 de İstanbul  Söğütlüçeşme  de olması gereken tren 12.34 de ancak ulaşabildi.  Şimdi biz buna hızlı tren mi diyeceğiz.  Geç bunları anam babam , Almanya yı , İsviçre’yi  kıskanıyorum, Bizim kayyım kafamızın değişmesi gerek, Atatürk ‘ün gösterdiği hedefi bulmamız şart, Hava Alanından ATATÜRK ismini silmeniz size bir şey kazandırmaz, halkın kahramanı olmanız için Halkın içinde olmanız gerekir, Sarayın içinde değil diye bir sözüm geldi söyledim hem nalına hem mıhına.

  • GELECEĞİMİZ

    GELECEĞİMİZ

    DAYAK YİYEN, EZİLEN ÖĞRETMENLER…

    Atanamayan öğretmenler sorunu başlı başına büyük sorundu…

    Şimdi özel okul öğretmenlerinin sorunları çıktı ortaya…

    Dahası da var ama şimdilik bunlar yeter…

    *** 

    On güne yakın süredir öğretmenler Ankara’da haklı sorunlarına dikkat çekmek ve çözüm bulmak için anayasal haklarını kullanıp eylem yapıyorlar…

    Başlarına gelmeyen kalmadı…

    ***

    Öyle bir polisimiz var ki; biri- birileri eylem yapsın, bende içimde biriken kini nefreti dökeyim, kompleksimi teselli edeyim, diyor…

    ***

    Barikatlar, kalkanlar…

    Cop…

    Biber gazı…

    Su…

    Saçından tutup sürükleme.

    Duvar bulsa:

    Kaldırıp duvara vuracak…

    ***

    Talimat öyle, verenin tıyneti öyle…

    Fıtratlarında var…

    ***

    Kafasını kaldıranın, tavuğumuza kışt diyenin, muhalefet olanın…

    Kafa tutanın, meydan okuyanın..

    Kafasını vurun, ezin böcek gibi…

    ***

    Acımayın, acırsanız acınacak hale gelirsiniz kafası…

    Baskı dayatma ve korku üçgeni…

    Eşittir:

    Kaç’Ak Saray müdavimi ve Şürekası…

    *** 

    Öğretmenler yerden göğe kadar haklılar…

    Ama ne dinleyen var, ne zerre-i miskal kadar umursayan…

    Taş olsa çatlardı, ama REİS karlı dağdan serin…

    *** 

    Her şey güllük gülistanlık-mış gibi yapıyor…

    El öptürüyor…

    Rozet takıyor, resim çektiriyor, çocuklara harçlık veriyor…

    Konuyla alakası yokken dönüyor;

    Özgür Özel’e ve CHP’ ne çaktıkça çakıyor…

    *** 

    Madenciler, öğretmenler, enflasyon..

    Hayat pahalılığı, işsizlik..

    Hukuksuzluk…

    Çürüme…

    Liyakatsizlik…

    İsraf…

    Bütçedeki karadelik,siyasi ve sosyal çürüme umurunda bile değil…

    *** 

    Öğrenciler…

    ***

    Ortaokul öğrencileri LGS lise öğrencileri YKS sınavlarında ter döküyorlar.

    İyi bir eğitim almak, iş bulabileceği bir diploma almak için…

    *** 

    Resmen sınav manyağı oldu öğrenciler…

    Bir sınavdan çıkıp ötekine giriyorlar…

    Bunun bir de mülakatı var ki tam bir muamma…

    *** 

    Bir anne düşünün; yıllarca çocuğunun öğrenimi ve eğitimi için dişinden tırnağından artırmış…

    ***

    Bir genç düşünün; sınavlar, dersler, projeler, mezuniyet heyecanı..

    Ve sonra; elinde bir diploma…

    Ki kaderini belirleyecek diploma…

    Ama!..

    Türkiye’deki adı “işsizlik diploması” maalesef…

    *** 

    Bilmediğimiz bir şey değil;

    üniversite mezunu gençler her sabah güne yeni bir iş ilanı umuduyla uyanıyor…

    Seçmiyor artık…

    Yüzlerce başvuru yapıyor…

    Aylar geçiyor…

    Yıllar geçiyor, ne arayan var  ne soran…

    ***

    Ana babasının avucuna bakan var…

    Diploması ile uzaktan yakından alakası olmayan bir iş bulup üç beş kuruşa çalışan var…

    ***

    Hepsi “Vatan çocukları…”

    *** 

    Birde bir damla ter dökmeden…

    Ay sonunda maaş bordrosuna imza atmadan köşe olan..

    Hiç para harcamadan holding, şirket, gemicik, vakıf vs sahibi olan..

    ***

    Lüks arabalara binip rezidans ve villalarda yaşayan,  burunlarından kıl aldırmayan; “BAK’AN” çocukları var..

    Bir elleri yağda bir elleri balda…

    *** 

    Defalarca yazdım üniversite sayısını artırmak değil mesele..

    Mesele üretime, istihdama ve yatırımlara yön verecek, destek olacak lise ve üniversite eğitimi ve referans olacak diploma vermek…

    *** 

    Üç harfli bir marketin kasasında mühendis hatta doktor varsa…

    Öğretmenler işsiziz ve açız diye eylem yapıyorsa…

    Polis dokunulmazlığı olan milletvekillerine orantısız şiddet uyguluyorsa..

    *** 

    Ortada sadece ekonomik sorun yoktur..

    Büyük bir umutsuzluk ve gelecek sorunu var demektir…

    *** 

    İstediğiniz kadar duble yol, tünel, havaalanı, 

    Yalı villa gökdelen, millet bahçesi, şehir hastanesi vs yapın…

    Rakamları büyütün…

    ***

    Gençliğe-gençlere yatırım yapmıyorsanız;

    Eninde sonunda çökmeye ve yoksullaşmaya mahkum olursunuz..

    Tarihi ve sosyal gerçek bu..

    *** 

    Son söz: Ülkenin gerçek ve kalıcı zenginliği, umutla yaşayan gençleridir…

    ***

    Eğer gençler geleceğe inancını kaybederse:

    Ekonomi de kaybeder…

    Demokrasi de, toplum da kaybeder…

    *** 

    Bizleri var eden, geleceğe yolcu eden:

    Öğretmenlerimizin ellerinden minnetle öpüyorum…

    Haklı eylemlerini yürekten destekliyorum..

    Erdoğan ÖZGENÇ

    İstanbul 22.06.2026 17.27

  • Ölümünün 16.yıldönümünde, düşün anıtlarımızdan yazar İlhan Selçuk’u “Müslümanlık Ham Ervahlık Değildir” makalesiyle analım!

    Ölümünün 16.yıldönümünde, düşün anıtlarımızdan yazar İlhan Selçuk’u “Müslümanlık Ham Ervahlık Değildir” makalesiyle analım!

    Yakın zaman düşün anıtlarımızdan İlhan Selçuk’u “Müslümanlık Ham Ervahlık Değildir” yazısını ölümünün yıldönümünde okuyarak analım-21.06.2026 Pazar,K.kuyu

    Yakın zaman düşün anıtlarımızdan İlhan Selçuk’u “Müslümanlık Ham Ervahlık Değildir” yazısını ölümünün yıldönümünde okuyarak analım

    Yazı özetle şöyle: 

    Prof. Bernard Lewis “Amerika’da yerliler ve Avrupa’da Ortaçağ varken, Bağdat, müspet ilimler ve felsefe alanında ‘Aydınlanma Çağı’nı yaşıyordu… Ne oldu da, Batı Rönesans’a geçerken Bağdat’ta ‘Bab-ı İçtihat’ kapatılıp karanlık çağa geçildi? Tarih Batı’da neden ileri ve Ortadoğu’da geriye doğru çalıştı?” demekte.

    *

    Camilerimize bir bakın!..

    Bir yenilere bakın..

    Bir de eskilere..

    Minareleri bir kıyaslayın, eski müminler geçmiş dönemlerin ilkel yapım koşullarında öyle minareler yapmışlar ki rüzgârda söğüt ağacı gibi nazlı nazlı salınıyor, ‘alem’ lerinin izdüşümü bulutlara vuruyor, şerefeleri dua için göğe açılmış avuçlar gibi duruyor…

    Üç şerefeli kimi minarede üç müezzin ezan okumak için üç ayrı merdivenden tırmanabiliyor, yüzlerce yıl inile çıkıla aşınmış basamakları rüzgâr gülünün ortasında birleşen yapraklar gibi dönerek yükseliyor.

    İnceliğin, mimarlık sanatının, estetiğin örnekleri eski minareler..

    Ve camiler..

    Ya yenileri?..

    *

    Yenilere çıkarcı politikacı gözüyle baktın mı cami kışla binası, minareler süngü, kubbeler miğfer gibi görünür; bu tür ham ervahlık (* ), ancak iktidar piyasasında siyasetin pazarlanmasına yarar.

    Ancak yapı dünyasında ve mimarlık sanatında bu kadar ilerleyen bir çağdaş dünyada yeni camilerin zevksiz, orantısız, estetikten yoksun görüntüleri nasıl açıklanabilir?..

    Müslümanlık ticaret aracı mı?..

    Camilerin altına dükkânlar dizerek, İslamcı şirketler kurarak, yeşil sermaye numarasına girerek, Müslümanlığı koltuk sevdasına alet ederek dincilik yapmanın kutsal inançla ne ilişkisi var?..

    Peki, Müslüman nasıl Müslüman olacak?..

    Ömer Hayyam’ın rubaisindeki gibi olacak: “İnciyi isteyen dalgıç olacak; /Varı yoğu dosta verip salacak. / Canı avucunda, soluğu göğsünde; /Ayağı baş olacak, başı ayak.”

    *

    …….

    Eski zaman bilgesi bugünkü ham ervahları görse, Hayyam’a nazire, şu dörtlüğü yazmaz mıydı:

    “Girme şu alçalışın hizmetine /  Konma sinek gibi pislik üstüne / İslamı kullanma bir koltuk için / Yazık kutsal dinin inceliğine”

    *

    İslamı yüceltmek istiyorsak, bayram namazını siyaset reytingi yolunda pazarlayan politikacı ham ervahına ‘yuh’ demesini bilmeliyiz. ((13 Şubat 2003 tarihli yazısı)

    ( *) Ham ervahlık: Anlayışsız, kaba, olgunlaşmamış ve çiğ bir insan gibi davranmak (TDK) .Sözcük anlamıyla “ ham/tin-ruh) “ham ervah olgunlaşmamış ruh” demektir. Toplum içinde yersiz, yakışıksız konuşan ve incelikten uzak kişiler için kullanılır.

    (BU YAZI DERLEMEDİR)