Lidersiz Avrupa ve Amerikancı Elitler Eliyle Mandacılık Analizi ve Ne Yapmalı?

Sefa Yürükel

Avrupa kıtası, yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren, küresel ölçekte benzersiz bir refah alanı ve barış projesi olarak yükselmiştir. Ne var ki bu proje, Soğuk Savaş’ın sona ermesinin üzerinden on yıllar geçmesine rağmen, siyasi egemenlik ve stratejik bağımsızlık bakımından aynı ölçüde bir başarı hikâyesi yazamamıştır. Avrupa bugün, tarihinin en ağır liderlik krizini yaşamakta; kıta çapında vizyoner, karizmatik ve bağımsız siyasi figürlerin yokluğu, karar alma süreçlerini Atlantik ötesi bir merkezin etkisine sonuna kadar açık hale getirmektedir. Washington’da şekillenen stratejik öncelikler, Avrupalı elitlerin aracılığıyla kıtanın iç siyasetine, ekonomik yönelimine ve güvenlik mimarisine nüfuz etmekte; bu durum, klasik sömürgeciliğin güncellenmiş bir biçimi olarak nitelendirilebilecek yeni bir mandacılık modelini karşımıza çıkarmaktadır. Lidersiz bırakılmış bir Avrupa, Atlantik ötesi çıkarların tahakkümü altında egemenliğini yitirmekte; kıtanın kadim halkları, kendi seçmedikleri bir jeopolitik rotaya sürüklenmektedir.

Lidersizliğin Yapısal Nedenleri

Avrupa’nın bugün içinde bulunduğu lidersizlik krizi, tesadüfi bir durum değil, on yıllara yayılan sistemli bir siyasi mühendisliğin sonucudur. Soğuk Savaş dönemi boyunca Atlantik ötesi güç, Avrupa’da bağımsız siyasi irade sergileme potansiyeli taşıyan figürleri sistematik olarak marjinalize etmiş; Charles de Gaulle örneğinde olduğu gibi, stratejik otonomi arayışları cezalandırılmıştır. Avrupa entegrasyonu, zamanla ulusal liderlikleri törpüleyen, karizmatik siyaseti bürokratik mühendisliğe tabi kılan bir mekanizmaya dönüşmüştür. Brüksel merkezli kurumsal yapı, siyasi heyecanı ve halk iradesini sönümlendiren, gri uzlaşmaları yücelten, vasatı ödüllendiren bir işleyişle kıtadaki liderlik havuzunu kurutmuştur. Bu yapısal çerçeve içinde Avrupa, kendi medeniyet birikimine, ekonomik gücüne ve beşerî zenginliğine yaraşır liderleri çıkaramamakta; çıkan nadir bağımsız sesler ise Atlantik merkezli medya ve siyaset ağları tarafından etkisizleştirilmektedir. Lidersizlik, Avrupa’nın kaderi değil, kıtanın bağımlı kalmasını arzu eden odakların bilinçli bir tercihi olarak sürmektedir.

Amerikancı Elitlerin Mandacı Yapıdaki Rolü

Avrupa’daki Atlantikçi elitler, kıta ile Washington arasındaki bağımlılık ilişkisini sürdüren en kritik aktörlerdir. Bu elitler, düşünce kuruluşları, medya organları, üniversite kürsüleri ve bürokratik kademelerde konumlanarak, Avrupa’nın stratejik çıkarlarını ABD’nin küresel hedeflerine tabi kılan bir anlatı makinesi işletmektedir. Transatlantik bağların sorgulanması, bu çevrelerce adeta bir sapkınlık olarak kodlanmakta; stratejik bağımsızlık arayışları popülizm, aşırılık veya Rusya-Çin etkisine kapılma olarak yaftalanmaktadır. Bu elitlerin asli işlevi, Avrupa halklarının gerçek güvenlik ve refah taleplerini Atlantik ötesi sadakat söylemiyle bastırmaktır. Enerji politikalarından savunma tedarikine, ticaret rotalarından diplomatik angajmanlara kadar her alanda, Avrupa’nın millî çıkarları değil, Atlantik ötesi müttefikin stratejik öncelikleri belirleyici olmaktadır. Bu ilişki biçimi, doğrudan toprak işgali ve bayrak dikmeye dayanmasa da, siyasi karar alma süreçlerinin dışarıdan belirlenmesi anlamında yeni nesil bir mandacılık modelidir.

Mandacılığın Ekonomik ve Stratejik Maliyeti

Bu Atlantik merkezli mandacı yapı, Avrupa ekonomisi ve güvenliği üzerinde giderek katlanan bir maliyet oluşturmaktadır. Ekonomik cephede, ABD’nin dayattığı yaptırım rejimlerine uymak zorunda kalan Avrupa, Rusya enerjisinden koparılmanın bedelini ağır sanayi çöküşü, enerji fiyatlarında astronomik artış ve rekabet gücü kaybıyla ödemektedir. Avrupa ekonomileri, ucuz Rus enerjisi ve geniş Asya pazarlarından mahrum kalırken, ABD’li enerji şirketleri ve savunma sanayii bu durumdan rekor kârlar elde etmektedir. Stratejik cephede ise, NATO’nun genişleme dalgaları ve Rusya ile tırmandırılan gerilim, Avrupa’yı kendi güvenliğini kontrol edemeyen, Atlantik ötesi kararlara mahkûm bir kıta haline getirmiştir. Ukrayna’daki savaşın uzaması, barış girişimlerinin baltalanması ve çatışmanın kronikleşmesi, Avrupa’nın değil, Atlantik ötesi stratejistlerin işine yaramaktadır. Avrupa halkları bu mandacı yapının maliyetini enflasyonla, işsizlikle, sanayisizleşmeyle ve en kötüsü de kıtanın doğusunda yeniden alevlenen savaş ateşiyle ödemekte; buna karşılık Atlantikçi elitler, başarısızlığı gizlemek için daha fazla militarizasyon ve daha fazla bağımlılık reçetesi sunmaktadır.

Ne Yapmalı? Avrupa İçin Bağımsızlık Yol Haritası

Avrupa’nın bu mandacı yapıdan kurtulması için atması gereken adımlar, öncelikle siyasi irade ve halk desteği gerektiren yapısal reformlardan geçmektedir. Birinci adım, Avrupa halklarının Atlantikçi elitleri demokratik yollarla tasfiye etmesidir. Bu, sandıkta başlayan, ancak medya ve düşünce kuruluşlarındaki Atlantik ötesi nüfuzun kırılmasıyla devam etmesi gereken kapsamlı bir siyasi yenilenme sürecidir. İkinci adım, Avrupa’nın kendi stratejik aklını ve liderlik kapasitesini yeniden inşa etmesidir. Bağımsız düşünce kuruluşları, Avrupa merkezli medya ağları, kıtanın ortak çıkarlarını önceleyen araştırma kurumları ve en önemlisi de halk iradesini Brüksel bürokrasisine karşı koruyacak demokratik mekanizmalar kurulmalıdır. Üçüncü adım, Avrupa Savunma Ordusu’nun hayata geçirilmesidir. Bu ordu, NATO’nun tamamlayıcısı değil, onun yerini alacak, egemen karar alma süreçlerine sahip, Avrupa merkezli bir komuta yapısı olmalıdır. Dördüncü adım, Avrupa’nın enerji ve ticaret politikalarını Atlantik ötesi dayatmalardan kurtararak, Avrasya’nın yükselen ekonomik koridorlarıyla dengeli ve egemen ilişkiler kurmasıdır. Beşinci ve nihai adım ise, Avrupa’nın küresel barışın savunucusu olarak bağımsız bir diplomatik profil geliştirmesidir. Kıta, ne Washington’un ne Moskova’nın ne de Pekin’in tarafı olarak değil, çok taraflılığın, uluslararası hukukun ve barış içinde bir arada yaşamanın ilkeli savunucusu olarak hareket etmelidir.

Sonuç

Avrupa kıtası, yüzyıllık savaşlardan, yıkımlardan ve yeniden doğuşlardan süzülüp gelen kadim bir medeniyet birikimine sahiptir. Bu birikim, Atlantik ötesi bir gücün mandacılığı altında heba edilemeyecek kadar değerlidir. Lidersizlik, Avrupa’nın kaderi değil, cesaretle yüzleşilmesi gereken bir açmazdır. Amerikancı elitlerin inşa ettiği bağımlılık düzeni, ancak halkların demokratik uyanışıyla ve egemen siyasi iradenin yeniden tesisiyle yıkılabilir. Avrupa’nın yapması gereken şey bellidir: Bağımsız liderler yetiştirmek, kendi stratejik aklını kurmak, kendi savunma gücünü oluşturmak, kendi enerji ve ticaret rotalarını belirlemek ve dünyada barışın bağımsız bir teminatı olarak yükselmek. Bu yol zorlu, ancak yürünmesi mümkün ve mecburi bir yoldur. Avrupa, ya kendi iradesiyle bu yola girecek ya da tarihin tozlu sayfalarında, bağımsızlığını kaybetmiş bir uygarlığın hüzünlü hatırası olarak kalacaktır.

Kaynakça

De Gaulle, C. (1970). Discours et Messages: Vers le Terme 1966-1969. Paris: Plon.

Gramsci, A. (1971). Selections from the Prison Notebooks. New York: International Publishers.

Howorth, J. (2007). Security and Defence Policy in the European Union. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Judt, T. (2005). Postwar: A History of Europe Since 1945. New York: Penguin Press.

Mearsheimer, J. J. (2014). The Tragedy of Great Power Politics. New York: W. W. Norton & Company.

Todd, E. (2003). After the Empire: The Breakdown of the American Order. New York: Columbia University Press.

Witney, N. (2019). “European Strategic Autonomy: Ambition, Reality and the Way Forward.” European Council on Foreign Relations, Policy Brief, 1-15.

Zielonka, J. (2014). Is the EU Doomed?. Cambridge: Polity Press.