2026 Ankara Zirvesi’nde Bir İttifakın Ölüm Kalım Mücadelesi: NATO’nun İşlevsizliği, Hegemonya Aracı Olarak İşgali ve Saldırgan Doğası Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme (3)

Temmuz 2026’da Ankara’nın ev sahipliğinde toplanacak olan NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi, İttifak’ın 1949’daki kuruluşundan bu yana belki de en büyük varoluşsal sorgulamaların gölgesinde gerçekleşecektir. Bu zirve, bir yandan Rusya-Ukrayna savaşının yarattığı güvenlik şokunun etkisiyle “yeniden diriliş” yaşayan bir bloğun toplanması olarak yorumlanırken, diğer yandan ittifakın içini kemiren çelişkilerin, artan işlevsizlik tartışmalarının ve “beyin ölümü” teşhislerinin yeniden alevlendiği bir kavşak noktasıdır.

NATO’nun Derinleşen İşlevsizliği ve “Beyin Ölümü” Teşhisi

NATO’nun işlevsizliğine dair en çarpıcı teşhis, 2019 yılında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarafından yapılan “beyin ölümü” çıkışı olmuştur. Macron, o dönemde ittifakın stratejik koordinasyon eksikliğine ve özellikle ABD’nin caydırıcılık şemsiyesine olan güvenin azaldığına dikkat çekmiştir. Bu teşhis, 2026 yılına gelindiğinde ne yazık ki geçerliliğini korumakla kalmamış, daha da derinleşmiştir. 2026’nın başında Macron, bu benzetmesini yineleyerek NATO’yu “beyni olmayan ama uyarılara refleksif tepkiler veren bir kurbağaya” benzetmiş ve ittifakın yapısal bir uyumsuzluk içinde olduğunu vurgulamıştır. Bu analiz, ittifakın karar alma merkezi ile operasyonel uzuvları arasındaki kopuşu işaret etmektedir.

Bu işlevsizliğin temelinde yatan en önemli faktör, hiç şüphesiz ABD’nin değişen rolüdür. Özellikle Trump yönetiminin “America First” politikası, NATO’yu yalnızca bir yük olarak gören ve müttefiklerini savunma harcamaları konusunda şantaja varan bir üslupla itham eden bir yaklaşımı beraberinde getirmiştir. Avrupalı müttefikler, ABD’nin ittifaka olan bağlılığını sorgular hale gelirken, Almanya ve Fransa öncülüğündeki Avrupa Stratejik Özerklik arayışları, NATO şemsiyesi altında somut bir ilerleme kaydedememiştir. Bu durum, İttifak’ı, Soğuk Savaş’ın net tehdit tanımının yokluğunda, ortak bir stratejik vizyon etrafında birleşemeyen, giderek daha fazla iç çekişmeye sahne olan bir yapıya dönüştürmüştür. 2025 Lahey Zirvesi’nde alınan savunma harcamalarını GSYİH’nin %5’ine çıkarma kararı, bu iç çekişmeleri çözmek bir yana, daha da görünür kılan bir gerilim unsuru olmuştir. Ankara Zirvesi, bu taahhütlerin somut yeteneklere dönüşüp dönüşmeyeceğinin ve ittifakın stratejik pusulasını yeniden bulup bulamayacağının bir testi olacaktır.

NATO: ABD Hegemonyasının Jeopolitik Aparatı mı?

NATO’nun eleştirel literatürde en sık karşılaşılan tanımlarından biri, onun ABD küresel hegemonyasının bir aracı olduğudur. Bu eleştiri, ittifakın kuruluşundan bu yana var olan bir tartışmadır. Ancak günümüz koşullarında bu argüman, çok daha güçlü bir zemine oturmaktadır. NATO’nun komuta yapıları, tedarik standartları ve birlikte çalışabilirlik doktrinleri, tesadüfi özellikler olmayıp, Amerikan gücünün müttefiklerinin savunma aygıtlarının içinde kendini yeniden ürettiği mekanizmalardır. Bu eleştirel bakışa göre NATO, bağımlılık ilişkisinin askeri bir ifadesidir.

Çin menşeli analizlerde sıkça vurgulandığı gibi, NATO’nun varlığını sürdürmesinin temel dayanağı, ABD’nin küresel liderliğini pekiştirme ihtiyacıdır. Soğuk Savaş’ın bir kalıntısı olan ittifak, radikal bir dönüşüm geçirerek ve özellikle doğuya doğru agresif bir genişleme politikası izleyerek ABD’nin hegemonyasını korumasına hizmet eden bir araca dönüşmüştür. Ukrayna savaşıyla birlikte, ABD’nin Avrupa’daki varlığını artırma ve müttefiklerini kendi jeopolitik gündemine daha sıkı bağlama çabaları, bu tezi güçlendiren gelişmeler olarak öne çıkmaktadır. Stratejik bir otonomi geliştirmekte zorlanan Avrupa, enerji güvenliğinden savunma sanayine kadar birçok alanda ABD’ye olan bağımlılığını derinleştirmekte, bu da NATO’yu ABD çıkarlarının bir “icra kurulu” haline getirmektedir. Bu açıdan bakıldığında, NATO’nun bir müttefikler topluluğu olmaktan çok, Amerikan liderliğindeki bir “güvenlik ekosistemi” içinde bir araç olduğu iddiası güç kazanmaktadır.

Savunma Paktından Saldırı Paktına: NATO’nun Müdahaleci Dönüşümü

NATO, kurucu antlaşmasının Beşinci Maddesi ile sıkı sıkıya bir “savunma ittifakı” olarak tanımlanır. Antlaşma, herhangi bir üyeye yönelik silahlı bir saldırıyı tüm üyelere yönelik bir saldırı olarak kabul etmektedir. Ancak ittifakın tarihsel pratiği, bu savunmacı kimlik tanımıyla ciddi çelişkiler içermektedir. Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından NATO, sadece üye topraklarının savunmasına odaklanmak yerine, “alan dışı” operasyonlarla giderek daha fazla öne çıkmıştır. Bu dönüşümün en tartışmalı örneklerinden biri, 1999 yılında Yugoslavya’ya yönelik gerçekleştirilen bombalı müdahaledir. Bu operasyon, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin açık bir yetkisi olmaksızın yapılan ilk büyük NATO müdahalesi olarak tarihe geçmiş ve ittifakın uluslararası hukuku yok sayan bir “saldırı paktına” dönüşme potansiyelini gözler önüne sermiştir.

NATO’nun bu dönüşümü, onu eleştirenler tarafından sıklıkla “yeni bir saldırı paktı” olarak tanımlanmasına yol açmıştır. 2011’de Libya’ya yapılan müdahale, bir diğer çarpıcı örnektir; rejim değişikliğine yol açan bu operasyon, ülkeyi uzun yıllar sürecek bir iç savaşa ve kaosa sürüklemiştir. 20 yıllık Afganistan işgali ise, ittifakın “alan dışı” bir ülkede devlet inşasına yönelik başarısız ve yıkıcı bir girişimi olarak değerlendirilmektedir. Bu müdahalelerin ortak noktası, hepsinin BM Güvenlik Konseyi’nin onayı konusunda tartışmalı olması ve ittifakın sözde “savunma” misyonunun çok ötesine geçen, rejim değişikliği hedefleyen askeri operasyonlar olmasıdır. Bu tarihsel pratiğiyle NATO, kuruluş amacından saparak, Batı çıkarlarını korumak için şiddet kullanmaktan çekinmeyen, saldırgan bir yapıya evrildiği eleştirilerine maruz kalmaktadır.

NATO’nun Ölümü Senaryoları: Dağılma, Reform veya Reenkarnasyon?

Mevcut tüm krizlerine ve işlevsizlik tartışmalarına rağmen NATO’nun “ölümü” öngörüleri, kesin olmaktan çok olasılık dâhilindedir. İttifakın karşı karşıya olduğu en büyük tehdit, şüphesiz ABD’nin ittifaka olan bağlılığının derecesiyle ilgilidir. Birçok analist, ABD’nin askeri ve siyasi desteğini çekmesi durumunda NATO’nun hızla dağılacağı konusunda hemfikirdir. Nitekim Polonyalı general Koziej, ABD’nin Avrupalı müttefiklerine olan ilgisini kaybetmesi halinde NATO’nun parçalanabileceğini ve Avrupa’nın yeni bir güvenlik anlaşması geliştirmek zorunda kalabileceğini öne sürmektedir.

Ancak NATO’nun tarihsel olarak olağanüstü bir dirençlilik örneği sergilediği de unutulmamalıdır. 76 yıllık tarihinde birçok varoluşsal krizi atlatmıştır. Bu nedenle, ittifakın “ölümü” senaryosu yerine, derin bir dönüşüm içine gireceğini öngören görüşler daha ağırlık kazanmaktadır. Bu dönüşümün iki ana eksende şekillenmesi beklenmektedir. Birincisi, Avrupa’nın artan savunma harcamaları ve stratejik özerklik çabaları sonucunda NATO’nun daha simetrik bir ortaklığa dönüşmesi. İkincisi ise, ittifakın artık sadece Avrupa-Atlantik bölgesiyle sınırlı kalmayıp, “Çin tehdidine” karşı “Asya-Pasifik” bölgesine açılma girişimleri. Uzmanlar, bu ikinci senaryonun, yani NATO’nun “Asya-Pasifikleşme” çabalarının, ittifakın gerilemesini durdurmak için bir çare olmadığını, aksine mevcut yapısal sorunlarını daha da derinleştirebileceğini belirtmektedir. Bu bağlamda, NATO’nun ölümü değil, zorunlu bir evrim veya “reenkarnasyon” sürecine gireceği söylenebilir. Bu süreç, ittifak için olduğu kadar, uluslararası sistemin geleceği için de belirleyici olacaktır.

Türkiye’nin Krizli Üyeliği ve 2026 Ankara Zirvesi’nin Önemi

Türkiye, NATO içinde belki de en krizli ve paradoksal konuma sahip üyedir. Bir yandan ittifakın doğu kanadında stratejik bir derinlik sağlarken, diğer yandan özellikle son on yılda izlediği bağımsız dış politika ve savunma sanayi hamleleriyle müttefiklerini ciddi şekilde rahatsız etmektedir. Bu gerilimin en bariz örneği, Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemini satın alması ve bu nedenle ABD öncülüğündeki F-35 savaş uçağı programından çıkarılmasıdır. Bu durum, Türkiye’nin NATO içinde giderek izole edildiği ve ittifakın temel standartlarına uyum konusunda sorunlar yaşadığı yönünde ciddi eleştirilere yol açmıştır.

Bu gergin atmosferde, Ankara’nın zirveye ev sahipliği yapması yüksek düzeyde bir sembolik öneme sahiptir. Türkiye için bu zirve, ittifak içindeki konumunu yeniden güçlendirmek, yaşanan krizleri aşmak ve son yıllarda hızla geliştirdiği savunma sanayi ürünlerini tüm müttefiklerine sergilemek için önemli bir platformdur. Ancak zirvenin asıl başarısı, Türkiye’nin bireysel çıkarlarının ötesinde, NATO’nun kendi içindeki devasa stratejik boşluğu doldurabilmesine bağlıdır. Bu zirve, sadece yeni bir hedef rakam veya daha fazla askeri yığınağın kararlaştırıldığı bir toplantı olmaktan çıkıp, ittifakın değişen dünya düzenindeki rolünü, hedefini ve hatta varlık nedenini yeniden tanımladığı, dönüştürücü bir an olabilir. Aksi takdirde, Ankara Zirvesi, ittifakın işlevsizliğini, liderlik krizini ve stratejik körlüğünü tüm dünyaya gösteren bir vitrine dönüşme riski taşımaktadır. Tıpkı Fransız liderin teşhis ettiği gibi, refleksif tepkiler vermeye devam eden ama artık beyni çalışmayan bir organizmanın son nefeslerine tanıklık edebiliriz.

Sonuç

2026 Ankara Zirvesi, bir ittifakın ölüm kalım mücadelesinin arena olmaya adaydır. Bu durumda, mevcut haliyle NATO, derin bir işlevsizlik batağında debelenmekte; ABD hegemonyasının jeopolitik bir aracı olarak işlev görmekte ve tarihsel pratiğiyle bir “savunma” ittifakı tanımıyla ciddi çelişkiler içinde saldırgan bir yapıya evrilmiştir. İttifakın somut “ölümü” şimdilik bir senaryo olarak kalsa da, varlığını anlamlı kılacak bir vizyon inşa edememesi halinde, bir dizi varoluşsal krizin ve muhtemel bir dağılma sürecinin eşiğinde olduğu açıktır.

Tüm bu tabloya rağmen, NATO’nun yok olması, bölgesel ve küresel istikrar açısından belirsizliklerle dolu bir başka süreci başlatacaktır. Tarihsel olarak birçok krizi atlatma becerisi gösteren ittifakın, bu kez “beyin ölümü” teşhisini tersine çevirecek bir stratejik uyanış yaşayıp yaşamayacağı ise belirsizliğini korumaktadır. Ankara Zirvesi’nde atılacak adımlar, ittifakın bir “reenkarnasyon” mu yaşayacağını yoksa “yavaş bir ölüm” sürecine mi gireceğini belirlemesi açısından bir dönüm noktası olacaktır. Türkiye gibi çok yönlü bir aktörün ev sahipliği yapacağı bu zirve, tüm bu varoluşsal sorulara verilecek cevapların şekillendiği kritik bir hafta olacaktır.

Kaynakça

1. TASS. “France strengthens NATO though Macron says it is brain dead — Russian MFA.” 19 Şubat 2026.
2. Carnegie Endowment for International Peace. “Trump Turns NATO into a Tool of Coercion.” 19 Mayıs 2026.
3. New Statesman. “The special relationship is dead.” 21 Ocak 2026.
4. Xinhua News Agency. “Xinhua Commentary: NATO vs. NATO.” 16 Ocak 2026.
5. Morning Star. “The true nature of Nato exposed.” 24 Haziran 2025.
6. MODERN TIMES. “25 years of NATO hubris.” 1 Ocak 2025.
7. TASS. “US withdrawal from NATO could trigger irreversible breakdown of alliance — politician.” 3 Nisan 2026.
8. TASS. “Europe must draft new security pact if NATO collapses — Polish general.” 18 Temmuz 2025.
9. CGTN. “NATO at a crossroads: US threatens to walk away.” 4 Nisan 2026.
10. New York Times (Opinion). “The End of NATO Is Coming, and That’s No Disaster.” 23 Ocak 2026.
11. TASS. “NATO attempts to penetrate into Asia won’t save alliance from decline — Chinese expert.” 22 Nisan 2026.
12. China Daily. “NATO serves US’ hegemony at EU’s expense.” Tarih yok.
13. The National Interest. “The ‘Enshittification’ of NATO.” 16 Şubat 2026.
14. News of Bahrain. “Turkey may now have a deteriorated Nato role.” 17 Nisan 2026.
15. News of Bahrain. “US bars Turkey from F-35 programme.” 5 Haziran 2026.
16. Wikipedia. “Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO).”
17. BBC Türkçe. “NATO: En büyük savunma ittifakı.” 28 Haziran 2004.
18. ANKASAM. “The Brain Death of the Western Alliance and New Maneuvering Grounds for Türkiye.” 17 Aralık 2025.
19. Euronews. “‘Beyin ölümü’ çıkışının ardından NATO’da reform çalışması.” 16 Şubat 2021.
20. BelTA. “Analyst explains when NATO’s ‘brain death’ will occur.” 20 Ocak 2026.