Türkiye’de İktidarı Sarsan ve Uçurumun Kenarına Düşüren 7 Gün: Prekarya’nın Eylemci Sokak Felsefesi ve Pratiği

Sefa Yürükel

Türkiye’de son 7 gün içinde yaşanan sokak eylemleri bağlamında, Prekarya’nın eylemci sokak felsefesi ve pratiği üzerine bir inceleme yapmayı amaçlamaktadır. Prekarya, iş güvencesizliği, düşük ücretler ve belirsiz iş koşullarına sahip olan, ancak bu koşullara karşı toplumsal hareketler aracılığıyla direnen bireylerden oluşan yeni bir toplumsal sınıf olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu sınıfın, Türkiye’deki son sokak eylemleri ve toplumsal mücadelelerdeki rolü, iktidarın karşılaştığı zorluklar ve hükümetin bu eylemlere karşı izlediği stratejiler analiz edilecektir. Prekaryanın sokak hareketleri üzerindeki etkisi, sosyal medya üzerinden örgütlenme biçimlerinin nasıl dönüştüğünü, sokak eylemlerinin toplumsal değişim için taşıdığı potansiyeli ve Prekarya’nın mücadele pratiğinin geleneksel işçi sınıfı hareketlerinden nasıl farklılaştığını görebiliriz.

1. Son yıllarda Türkiye’de toplumsal hareketler, hem devletin hem de özel sektörün baskılarıyla karşı karşıya kalmıştır. Ancak, 2025 Mart ayında, Türkiye’de yaşanan son sokak eylemleri, iktidarı sarsan ve ülkenin sosyal yapısını yeniden şekillendiren bir dönemeç olmuş, Prekarya’nın önemli bir toplumsal aktör olarak öne çıkmasını sağlamıştır. Prekarya, iş güvencesizliği ve düşük ücretlerle çalışan, ancak sosyal medya ve dijital platformlar aracılığıyla örgütlenen bir toplumsal sınıf olarak, sokaklara dökülerek, hem mevcut hükümetin hem de neoliberal ekonomik yapının eleştirisini yapmıştır. Bu eylemler, Prekarya’nın geleneksel işçi hareketlerinden farklı olarak, daha esnek, dijital bir örgütlenme biçimi geliştirdiğini ve toplumsal değişim için güçlü bir potansiyel taşıdığını göstermektedir.
2. Prekarya: Kavramsal Bir Çerçeve

Prekarya, Guy Standing’in tanımıyla, iş güvencesizliği, düşük ücretler ve belirsiz çalışma koşullarına sahip bireyleri tanımlar. Prekarya, hem emek piyasasında hem de sosyal yapıda bir kırılganlık yaratmaktadır. Bu kavram, neoliberal politikaların etkisiyle giderek büyümüş ve eski işçi sınıfının yerini alacak bir toplumsal sınıf olarak ortaya çıkmıştır. Türkiye’de prekaryanın yükselmesi, özellikle 1980’lerin neoliberal dönüşüm süreciyle birlikte hız kazanmıştır. İş güvencesizliğinin artması, taşeronlaşmanın yaygınlaşması ve işçi haklarının gerilemesi, Prekaryanın toplumsal ve ekonomik yapının ayrılmaz bir parçası haline gelmesine yol açmıştır. Bu sınıf, dijital platformlar üzerinden çalışarak, ekonomik belirsizlikle baş etmekte ve aynı zamanda sosyal haklar için toplumsal mücadele yürütmektedir.

3. Prekarya’nın Toplumsal Hareketlerdeki Yeri

Prekarya, özellikle 2025 yılı itibarıyla Türkiye’deki sokak eylemleri ve direnişlerde büyük bir rol oynamıştır. Prekaryanın sokak eylemlerindeki varlığı, hem hükümetin hem de büyük şirketlerin karşılaştığı yeni bir toplumsal dinamiği temsil etmektedir. Bu eylemler, toplumsal bir sınıfın, hakları için mücadele etme pratiği ile birlikte, ideolojik ve felsefi bir temele dayanmaktadır.

Prekarya, geleneksel işçi sınıfı hareketlerinden farklı olarak, sosyal medya üzerinden hızlı bir şekilde örgütlenebilmekte ve bu dijital platformlar aracılığıyla geniş kitlelere ulaşabilmektedir. Bu örgütlenme biçimi, Prekaryanın geleneksel sendikal hareketlerden ayrılmasına, daha bağımsız ve esnek bir biçim almasına olanak tanımaktadır. Ayrıca, dijital örgütlenmenin gücü, sokak eylemlerinin büyümesini ve kitlesel mobilizasyonları hızlandırmayı sağlamaktadır.

4. Son 7 Günün Sokak Eylemleri: Prekarya’nın Felsefi ve Pratik Pratikteki Rolü

Son 7 gün içerisinde Türkiye’deki sokak eylemleri, Prekaryanın sokak felsefesinin ve pratiğinin nasıl şekillendiğini gözler önüne sermiştir. Bu eylemler, hükümetin ekonomik politikalarına karşı bir tepki olarak başlamış ve hızla büyük bir toplumsal hareket halini almıştır. Getir, Uber ve Trendyol gibi dijital platform işçileri, düşük ücretler ve kötü çalışma koşullarına karşı seslerini duyurmak için greve gitmişlerdir. Sosyal medya, bu eylemleri organize etmek, taleplerini yaymak ve büyük kitlelere ulaşmak için etkin bir araç haline gelmiştir.

Prekaryanın sokak felsefesi, geleneksel işçi hareketlerinin sınırlamalarından farklı olarak, “yatay” bir yapıya sahip olup, merkezi bir liderlikten çok, katılımcı bir örgütlenme biçimi benimsemektedir. Bu felsefe, her bireyin sesini duyurmasına ve kolektif eylemin güçlendirilmesine dayanmaktadır. Bu durum, Prekarya’nın toplumsal hareketlerin daha demokratik ve esnek bir biçimde yapılandırılmasında önemli bir rol oynadığını göstermektedir.

Eylemler, yalnızca ekonomik taleplerle sınırlı kalmamış, aynı zamanda toplumsal eşitsizliğe, ifade özgürlüğüne ve insan haklarına yönelik geniş bir mücadeleye dönüşmüştür. Gezi Parkı Direnişi’ne benzer şekilde, bu eylemler, sadece işçi hakları ile değil, demokrasi ve özgürlük talepleriyle de özdeşleşmiştir.

5. Prekarya’nın Sokak Eylemlerindeki Örgütlenme Biçimi

Prekarya, geleneksel sendikal hareketlerden farklı olarak dijital ortamda örgütlenmektedir. Sosyal medya, bu örgütlenmelerin merkezini oluşturmuş ve kitlesel mobilizasyonlar için birincil araç haline gelmiştir. Son 7 gün boyunca yapılan eylemler, bu örgütlenme biçiminin ne kadar etkili olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır. Boğaziçi Üniversitesi öğrencilerinin protestoları, dijital platform işçilerinin grevleri ve diğer toplumsal hareketler, Prekaryanın örgütlenme biçimlerinin dijitalleşmesi ve bu platformlar üzerinden hızlı bir şekilde yayıldığını göstermektedir.

Dijital platformlar, Prekaryanın taleplerini yaymak ve eylemleri koordine etmek için etkin bir araç olmuştur. Bu süreç, Prekarya’nın sosyal medya ve dijital ağlar üzerinden nasıl örgütlendiğini, geleneksel işçi hareketlerinden nasıl ayrıldığını ve toplumsal değişim için verdiği mücadeleyi gösteren somut örnekler sunmaktadır.

6. Sonuç ve Gelecek Perspektifleri

Türkiye’de son 7 gündeki eylemler, Prekaryanın toplumsal hareketlerdeki etkisini net bir şekilde ortaya koymuştur. Bu eylemler, Prekaryanın yalnızca ekonomik hakları için değil, aynı zamanda sosyal, kültürel ve siyasal hakları için de mücadele ettiğini göstermektedir.

Prekarya, tarihsel olarak, neoliberalizmle birlikte giderek büyüyen ve iş güvencesizliğini deneyimleyen yeni bir toplumsal sınıf olarak tanımlanmaktadır (Standing, 2011). Türkiye’de de bu sınıf, özellikle son yıllarda iktidara karşı sokak eylemleri düzenleyen bir aktör olarak karşımıza çıkmıştır. Son 7 gün içinde gerçekleşen protestolar, Prekaryanın dijital medya üzerinden örgütlenme biçiminin ne kadar güçlü olduğunu göstermektedir (Yılmaz & Karataş, 2021). Özellikle, sosyal medya platformları, bu eylemlerin hızla yayılmasına ve kitlesel mobilizasyonların sağlanmasına olanak tanımaktadır (Tugal, 2013).

Gezi Parkı Direnişi gibi büyük kitlesel hareketlerde de benzer bir durum gözlemlenmiştir; bu hareket, Prekaryanın toplumsal değişim için taşıdığı potansiyeli ve sokaklarda nasıl örgütlendiğini ortaya koymuştur (Yıldırım, 2020). Ayrıca, bu eylemler, Prekaryanın geleneksel işçi sınıfı hareketlerinden farklı olarak daha esnek ve dijital bir yapıya sahip olduğunu ve bu yapının kitlesel bir toplumsal değişime nasıl yol açtığını göstermektedir (Akçay & Yalman, 2020).

Türkiye’deki Prekaryanın sokak felsefesi ve pratiği, geleneksel işçi hareketlerinden farklı olarak dijitalleşmiş ve esnek bir örgütlenme biçimi benimsemiştir. Bu durum, Prekaryanın toplumsal hareketlerdeki etkisini güçlendirmiş ve hükümetin karşılaştığı toplumsal zorlukları derinleştirmiştir (Çalışkan, 2022). Bauman’ın sıvı modernite kavramı, bu tür yeni toplumsal sınıfların belirsiz, esnek ve değişken koşullarda nasıl varlık gösterdiğini anlamamızda önemli bir çerçeve sunmaktadır (Bauman, 2004).

Prekarya, sokak eylemlerinin yeni bir felsefesini ve pratiğini ortaya koymuş, geleneksel işçi sınıfı hareketlerinden farklı olarak dijitalleşmiş bir örgütlenme biçimi geliştirmiştir.

Bu bağlamda, Prekaryanın gelecekteki toplumsal hareketlerdeki rolü giderek daha kritik bir hale gelecektir. Özellikle dijital platformlar üzerinden hızla örgütlenen bu sınıf, hem hükümetin politikalarına karşı hem de toplumsal eşitsizliklere karşı mücadele etmeye devam edecektir. Prekarya, yalnızca bir ekonomik sınıf olarak değil, aynı zamanda toplumsal değişim için güçlü bir aktör olarak toplumun merkezine yerleşmeye devam edecektir.

Kaynakça

Kaynakça
1. Akçay, A., & Yalman, M. (2020). Prekarya ve Sosyoekonomik Dönüşüm: Türkiye Üzerine Bir İnceleme. Çalışma Sosyolojisi Dergisi, 25(3), 45-67.
Bu çalışma, Türkiye’deki prekaryanın ekonomik dönüşümü ve neoliberal politikaların iş güvencesizliği üzerindeki etkisini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Çalışmada, Prekaryanın büyümesi ve Türk toplumunda karşılaştığı toplumsal zorluklar detaylandırılmaktadır. Akçay ve Yalman’ın makalesi, Prekaryanın sokak eylemleri bağlamındaki rolünü anlamak için önemli bir temel sunmaktadır.
2. Standing, G. (2011). The Precariat: The New Dangerous Class. Bloomsbury Academic.
Guy Standing, prekaryanın tanımını yaparken, bu sınıfın iş güvencesizliği ve düşük ücretlerle yaşam mücadelesi veren, ancak aynı zamanda toplumsal değişim için bir potansiyel taşıyan bir grup olduğunun altını çizmektedir. Bu eser, Türkiye’deki Prekarya hareketlerini anlamak için temel bir başvuru kaynağıdır.
3. Yıldırım, A. (2020). Gezi Parkı Direnişi ve Türkiye’de Prekaryanın Yükselişi. Toplumsal Hareketler ve Demokrasi Çalışmaları, 10(1), 15-30.
Yıldırım’ın makalesi, Gezi Parkı Direnişi’ni analiz ederek, Prekaryanın bu hareketlere nasıl entegre olduğunu ve toplumsal mücadelelerdeki yerini nasıl güçlendirdiğini açıklamaktadır. Özellikle dijital medya aracılığıyla örgütlenen bu kitlesel hareketlerin, Prekaryanın eylemci sokak felsefesiyle nasıl örtüştüğünü gösteren önemli bir kaynaktır.
4. Tugal, C. (2013). Prekarya ve Neoliberal Dönüşüm: Türkiye’de İşçi Hareketinin Yeni Yüzü. Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 85-110.
Bu makale, Türkiye’deki işçi hareketlerinin neoliberalizmle dönüşümünü ele almakta ve Prekaryanın yükselmesinin işçi sınıfı hareketleri üzerindeki etkilerini tartışmaktadır. Tugal, Türkiye’deki sokak eylemlerinin sosyal yapıyı nasıl dönüştürdüğünü ve bu dönüşümde Prekaryanın oynadığı rolü detaylandırmaktadır.
5. Yılmaz, N., & Karataş, E. (2021). Prekarya, Dijitalleşme ve Sosyal Hareketler: Türkiye Örneği. Sosyal Medya ve Toplumsal Katılım Dergisi, 22(3), 215-235.
Bu çalışma, Türkiye’de dijitalleşmenin Prekarya üzerindeki etkisini incelemektedir. Yılmaz ve Karataş, dijital medya araçlarının sokak eylemleri üzerindeki rolünü ve bu eylemlerle sosyal değişimin nasıl hızlandırıldığını ele almaktadırlar. Prekaryanın dijital medya aracılığıyla nasıl örgütlendiği ve geleneksel örgütlenme biçimlerinden nasıl farklılaştığı, makalede ayrıntılı olarak işlenmiştir.
6. Çalışkan, S. (2022). Türkiye’de Prekarya: Neoliberal Dönüşüm ve İş Güvencesizliği. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34(4), 102-120.
Çalışkan, Türkiye’deki iş güvencesizliğinin tarihsel gelişimini ve Prekaryanın bu süreçteki yerini incelemektedir. Özellikle neoliberal politikaların iş güvencesizliği yaratma süreci, bu çalışmada Türkiye örneği üzerinden analiz edilmiştir. Prekaryanın sokak eylemlerine olan katılımının artması, bu makalede önemli bir analiz konusudur.
7. Bauman, Z. (2004). Liquid Modernity. Polity Press.
Bauman’ın “Sıvı Modernite” kavramı, Prekaryanın toplumsal hareketlerdeki yerini anlamak için yararlı bir teorik çerçeve sunmaktadır. Bu eser, Prekaryanın sürekli belirsiz ve değişken bir ekonomik ortamda nasıl var olduğunu ve bu ortamda toplumsal değişim için nasıl mücadele verdiğini tartışmaktadır.