Sefa Yürükel
Yapay zekâ teknolojilerinin gelişimi, insan aklının ve rasyonel düşüncenin önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. Ancak, günümüzde hâlâ milyarlarca insan, eleştirel düşünmeden dini inançlara sıkı sıkıya bağlı kalmaktadır.
- Bilimsel devrimler ve teknolojik ilerlemeler, insanların evreni anlama biçimini köklü bir şekilde değiştirmiştir. Ancak, dinî inançlar birçok toplumda hâlâ önemli bir yer tutmakta ve bireylerin eleştirel düşünme yetisini gölgeleyebilmektedir (Dawkins, 2006). İslam, tarihsel olarak 7. yüzyılda ortaya çıkmış bir inanç sistemi olup, birçok açıdan dönemin toplumsal ve kültürel yapısını yansıtmaktadır (Hodgson, 1974).
- İslam’ın Bilimsel Düşünceyle Çelişkileri
İslam’ın temel kaynağı olan Kur’an, doğrudan bilimsel gerçekleri açıklamak için yazılmamış olup, tarihsel ve mitolojik unsurlar içermektedir (Nasr, 2001). Örneğin, evrenin ve insanın yaratılışı ile ilgili anlatımlar, modern bilimsel bulgularla örtüşmemektedir (Sagan, 1996). Bunun yanı sıra, eleştirel düşünce yerine itaat ve iman kavramlarını ön plana çıkarması, bireylerin sorgulayıcı bir bakış açısı geliştirmesini zorlaştırmaktadır (Harris, 2004).
2.1. Evrim Teorisi ve İslam
İslam dünyasında evrim teorisinin kabulü oldukça düşük seviyededir. Pew Research Center’ın (2013) yaptığı araştırmalara göre, Müslüman ülkelerde evrim teorisini kabul edenlerin oranı Batı toplumlarına kıyasla oldukça düşüktür. Bunun temel nedeni, İslam’ın insanın Tanrı tarafından yaratıldığına dair dogmatik bir öğretiye sahip olmasıdır (Coyne, 2009).
- Türkiye’de Din ve Politika İlişkisi
Türkiye, laik bir devlet olarak kurulmuş olmasına rağmen, son yıllarda dinî referanslarla yönetilen bir ülkeye dönüşmüştür. Özellikle Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğindeki Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) yönetimi altında, dinî söylemler siyasette giderek daha fazla yer edinmiştir (White, 2012).
3.1. Eğitim Politikaları ve Dinin Etkisi
Eğitim sisteminde yapılan değişiklikler, bilimsel ve eleştirel düşünme yerine dinî eğitime ağırlık verilmesine yol açmıştır. Örneğin, 2017 yılında evrim teorisinin müfredattan çıkarılması, bilimsel eğitim açısından büyük bir geri adım olarak değerlendirilmiştir (Eğitim-Sen, 2017). Bu durum, genç nesillerin bilimsel düşünceye yönelmesini engelleyerek, dogmatik düşüncenin yayılmasına zemin hazırlamaktadır.
3.2. Erdoğan ve Dini Siyasallaştırma
Erdoğan, iktidarında İslam’ı siyasi bir araç olarak kullanmış ve toplumu dinî değerler üzerinden mobilize etmiştir (Yavuz, 2019). Laiklik karşıtı politikalar, Türkiye’yi giderek daha fazla İslamcı bir rejime dönüştürme eğilimindedir (Tugal, 2009). Bu bağlamda, dinin siyasetteki etkisi Türkiye’nin demokratik yapısını zayıflatmakta ve rasyonel düşünceye dayalı bir yönetim anlayışını engellemektedir.
- Sonuç ve Öneriler
Post-yapay zekâ çağında bireylerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmesi, bilimsel ve rasyonel bir dünya görüşünü benimsemesi giderek daha büyük bir önem taşımaktadır. İslam gibi tarihsel bağlamda ortaya çıkmış dinî sistemlerin günümüz bilimsel anlayışıyla çeliştiği açıktır. Türkiye özelinde ise, dinin toplumsal ve politik alandaki etkisi, laiklikten uzaklaşma sürecini hızlandırmış ve bilimsel düşüncenin yayılmasını engellemiştir.
Bu nedenle, Türkiye’de ve İslam dünyasında bilimsel eğitimin teşvik edilmesi, dinin bireysel bir inanç sistemi olarak ele alınması ve eleştirel düşüncenin yaygınlaştırılması gerekmektedir. Ancak bu şekilde, modern dünyaya uyum sağlayan, akılcı ve özgür düşünen bireyler yetiştirilebilir.
Kaynakça
• Coyne, J. A. (2009). Why Evolution is True. Viking.
• Dawkins, R. (2006). The God Delusion. Bantam Press.
• Eğitim-Sen (2017). “Evrim Teorisinin Müfredattan Çıkarılmasına Tepki.” [Online]
• Harris, S. (2004). The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason. W.W. Norton & Company.
• Hodgson, M. G. S. (1974). The Venture of Islam: Conscience and History in a World Civilization. University of Chicago Press.
• Nasr, S. H. (2001). Science and Civilization in Islam. Harvard University Press.
• Pew Research Center (2013). “The World’s Muslims: Religion, Politics, and Society.”
• Sagan, C. (1996). The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark. Random House.
• Tugal, C. (2009). Passive Revolution: Absorbing the Islamic Challenge to Capitalism. Stanford University Press.
• White, J. (2012). Muslim Nationalism and the New Turks. Princeton University Press.
• Yavuz, H. (2019). Islam, Populism and Regime Change in Turkey. Cambridge University Press.
Bir yanıt yazın