Karadeniz folkloründe hamsi, yalnızca bir besin kaynağı değil; bölgenin kültürel kimliğini, yaşam biçimini ve sanatını şekillendiren çok katmanlı bir sembol ve ilham kaynağıdır. Bu sembolizm, özellikle horon dansının ritminde ve hareketlerinde somutlaşır.
Folklorik Bir Sembol Olarak Hamsi
· Bereket, Dayanışma ve Emeğin Sembolü: Hamsi, Karadeniz insanı için geçim kaynağı olmanın ötesinde, bereketi ve dayanışmayı temsil eder. O kadar değerlidir ki bölge halkı ona sadece “hamsi” der ve ayrıca “balık” demez.
· Kültürel Kimlik: Hamsi, Karadeniz Bölgesi’nin ve özellikle Trabzon’un simgesi haline gelmiştir.
· Edebiyatta Yeri: Hamamizade İhsan’ın ünlü eseri Hamsiname’de hamsi, yöre oyunlarının ruhunu tasvir etmek için kullanılmıştır. Eserde hamsi; ağır, sakin havalardan hoşlanmayan, sürekli neşeli, yüksek sesli ve hareketli müzikle anılan bir figür olarak betimlenir.
Ritmik ve Danssal Benzerlik: Horon
Hamsi ile Karadeniz’in ritmi arasındaki en güçlü bağ, horon dansında kendini gösterir:
· Hareketin İlhamı: Horonun titreşimli ve çırpınan hareketlerinin, hamsinin sudaki titreyişinden ve çırpınışından ilham aldığı düşünülür.
· Ritmin ve Enerjinin Yansıması: Hamsiname’deki tasvire göre hamsi, tıpkı horon gibi, hareketli, neşeli ve canlı bir yapıya sahiptir. Bu enerji, “Hamsiyi Koydum Tavaya” gibi hızlı tempolu, yüksek enerjili halk dansı parçalarında açıkça duyulur.
· Coğrafyanın Etkisi: Karadeniz’in engebeli arazisi ve hırçın denizi, horonun hızlı ve sert hareketlerini şekillendirmiştir. Bu coğrafi zorluklar, halkın çevikliğini ve dolayısıyla dansın dinamik yapısını etkilemiştir.
Özetle Karadeniz folklorunda hamsi; bölgenin neşesini, hareketliliğini ve dayanıklılığını simgeler. Bu simge, horonun ritminde ve enerjisinde hayat bulur. Hamsinin çırpıntılı hareketleri ile horonun titrek adımları arasındaki bu ilham ilişkisi, Karadeniz kültürünün en özgün ve güçlü bağlarından biridir.
Kaynakça
· Şişman, B. (2023). Karadeniz Yöresinde Folklorik Bir Değer Olarak Hamsi. Uluslararası Deniz ve Kıyı Folkloru Sempozyumu Bildiriler Kitabı.
· Hamâmîzâde (Mehmet) İhsan Bey’in Hamsiname Adlı Eseri Üzerinden Bir Bakış. Hikmet Akademi.
· Üstündağ, E. (2010). İçinden Hamsi Çıkan Kitaplar. Aquast.org.
· “Hamsi” maddesi, Türkçe Sözlük. (Çağbayır, 2007).
· Hamsiname, Hamamizade İhsan (1928).
· Evliya Çelebi Seyahatnamesi.
· “Hamsi” maddesi, Vikipedi.
· “Hamsinin Tarihi MÖ 2201 Yılına Kadar Uzanıyor”, Egemengazetesi.com.
· “Hamsi Adının Anlamı Nedir?”, Kuzeyekspres.com.tr.
· “Hamsi Ve Horonlar”, Kültür ve Turizm Bakanlığı e-Kitap.
Bir yanıt yazın