Sefa Yürükel
- Türkiye, modernleşme ve bağımsızlaşma sürecini büyük ölçüde Mustafa Kemal Atatürk’ün liderliğinde gerçekleştirmiştir. Atatürk, halkın bilinçlenmesi, eğitilmesi ve sistemin akılcı ilkeler üzerine inşa edilmesi için kapsamlı devrimler yapmıştır (Atatürk, 1927). Ancak onun ölümünden sonra, Türkiye giderek lider kültüne dayalı bir yönetime sürüklenmiş, halkın siyasal ve toplumsal bilinç düzeyi kasıtlı olarak düşürülmüş ve kitleler edilgen bir hale getirilmiştir (Linz, 2000).
Bugün gelinen noktada, halkın önüne sunulan iki ana siyasal figürün (Recep Tayyip Erdoğan ve Ekrem İmamoğlu) aynı kökenden geldiği, fakat sistemin bu ikiliyi gerçek bir alternatif gibi sunduğu görülmektedir. Türkiye’nin entelektüel, ahlaki ve yönetsel açıdan bu kadar kısırlaşması, liderlerin liyakatten uzak, denetimsiz ve sorgulanamaz hale gelmesinin bir sonucudur.
- Atatürk Sonrası Türkiye’de Toplumun Sürüleştirilmesi
2.1. Atatürk’ün Eğitim ve Bilinçlendirme Politikası
Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’ni inşa ederken, halkın eğitilmesini, bireysel ve toplumsal bilinç kazanmasını en önemli öncelik olarak görmüştür. Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924), Millet Mektepleri ve Halkevleri gibi projelerle halkın eğitim düzeyi yükseltilmeye çalışılmıştır (Nutuk, 1927).
Atatürk’ün eğitim ve bilinçlendirme politikalarının temel hedefleri şunlardı:
• Düşünen ve sorgulayan bireyler yetiştirmek,
• Bilimsel ve laik eğitimi esas almak,
• Siyasal manipülasyonlara karşı halkın bilinçli olmasını sağlamak.
Ancak, Atatürk’ün ölümünden sonra bu politikalar büyük ölçüde terk edilmiş, eğitim sistemi niteliksizleşmiş ve halk giderek daha fazla manipüle edilir hale gelmiştir (Mann, 2012).
2.2. Atatürk Sonrası Siyasetin Popülizm ve Lider Kültüne Dayalı Yapısı
Atatürk’ün ölümünden sonra, Türkiye’deki siyasal sistem giderek popülist liderlerin eline geçmeye başlamıştır. Özellikle Demokrat Parti dönemiyle birlikte dinin siyasete entegrasyonu artmış, halkın bilinç düzeyini artırmak yerine ona basit sloganlar sunan bir yönetim anlayışı hâkim olmuştur (Tilly, 2007).
Siyasetin popülizm ve lider kültüne dayanması şu sonuçları doğurmuştur:
• Halkın siyasi okuryazarlığı azalırken, liderlere biat kültürü artmıştır.
• Yönetici elitler, halkın rasyonel tercihler yapmasını engelleyen politikalar izlemiştir.
• Eğitim ve medya manipülasyon aracı haline getirilerek kitleler edilgen bir konuma sürüklenmiştir.
Bu süreç içinde, eğitim ve medya kontrol altına alınarak halkın sorgulama yeteneği köreltilmiş, bireyler edilgen ve bağımlı hale getirilmiştir (Schumpeter, 1942).
- Türkiye’de Lider Seçeneklerinin Kısırlığı: İki Aynı Kökenden Gelen Diplomasız
3.1. Erdoğan ve İmamoğlu: Gerçek Alternatif mi?
Bugün Türkiye’de siyaset, aslında aynı siyasi ve toplumsal gelenekten gelen iki isim üzerinden şekillendirilmektedir: Recep Tayyip Erdoğan ve Ekrem İmamoğlu. Bu iki figür, farklı siyasi partilerde yer alsalar da, siyasal kültürleri ve yönetişim anlayışları büyük ölçüde benzerdir.
Ortak yönleri şunlardır:
• Lider kültüne dayalı siyaset yapmaları
• Karizmatik lider imajı üzerinden halk desteği toplamaları
• Demokratik kurumlardan çok kişisel otoriteye dayalı yönetim tarzına sahip olmaları
Bu durum, halkın gerçek bir alternatiften mahrum bırakıldığını ve siyasal sistemin bir “yanılsama” üzerinden kurgulandığını göstermektedir (Sartori, 1987).
3.2. Türkiye’nin Diplomasız Lider Sorunu ve Liyakatsizleşme
Hem Erdoğan hem de İmamoğlu’nun eğitim geçmişleriyle ilgili tartışmalar, Türkiye’de siyasal elitin liyakatsizleşmesini ve yönetici sınıfın kalitesinin nasıl düştüğünü göstermektedir. Türkiye’nin son 20 yılına damga vuran Erdoğan’ın akademik geçmişi ve diploması konusunda ciddi belirsizlikler varken, İmamoğlu’nun da , diploması, entelektüel kapasitesi ve yönetişim yetenekleri sorgulanmaktadır (Weber, 1947).
Bu durum, devletin üst kademelerine gelmek için liyakatten çok, popülist söylem ve medya manipülasyonunun yeterli hale geldiğini göstermektedir. Böyle bir sistemde, Türkiye’nin uluslararası rekabet gücünü artırması ve halkın gerçek bir demokratik alternatif üretmesi mümkün değildir (Lipset, 1959).
- Türkiye’nin Gerçek Liderlik Arayışı: Güçlü Bireyler Yerine Güçlü Kurumlar
Türkiye’nin mevcut kısır döngüden çıkabilmesi için, bireysel lider figürleri yerine kurumsal yapıları güçlendiren bir yönetime geçiş yapması gerekmektedir (Cheibub, 2007).
Bunun için atılması gereken adımlar şunlardır:
1. Eğitim reformu ile halkın bilinç düzeyinin yükseltilmesi
2. Lider merkezli siyaset anlayışından uzaklaşılması
3. Gerçek bir denetim mekanizmasının inşa edilmesi
4. Bağımsız medya ve akademik özgürlüğün sağlanması
Bu adımlar atılmadıkça, Türkiye aynı kısır döngüde dönmeye devam edecek ve halk, gerçek bir demokratik seçenek yerine medya tarafından sunulan alternatiflere mahkûm kalacaktır (Tilly, 2007).
- Sonuç
Türkiye, Atatürk sonrası dönemde halkın bilinç düzeyini artırmak yerine, onu edilgen ve manipüle edilebilir bir hale getiren politikalar izlemiştir. Bugün gelinen noktada, siyasal sistem halkın önüne iki “alternatif” gibi sunulan ancak aslında aynı kökten gelen ve benzer yönetim anlayışına sahip iki figürü koymaktadır: Recep Tayyip Erdoğan ve Ekrem İmamoğlu.
Bu durum, halkın gerçek bir demokrasiye kavuşmasını engellemekte ve lider kültü üzerine kurulu sistemin devamını sağlamaktadır. Türkiye’nin kurtuluşu, bireysel liderlerden değil, güçlü kurumsal yapılardan geçmektedir.
Kaynakça
1. Atatürk, M. K. (1927). Nutuk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
2. Cheibub, J. A. (2007). Presidentialism, Parliamentarism, and Democracy. Cambridge: Cambridge University Press.
3. Linz, J. J. (2000). Totalitarian and Authoritarian Regimes. Boulder, CO: Lynne Rienner Publishers.
4. Lipset, S. M. (1959). “Some Social Requisites of Democracy.” American Political Science Review, 53(1), 69-105.
5. Mann, M. (2012). The Sources of Social Power: Volume 3, Global Empires and Revolution, 1890–1945. Cambridge: Cambridge University Press.
6. Sartori, G. (1987). The Theory of Democracy Revisited. Chatham, NJ: Chatham House Publishers.
7. Schumpeter, J. A. (1942). Capitalism, Socialism, and Democracy. New York: Harper & Brothers.
8. Tilly, C. (2007). Democracy. Cambridge: Cambridge University Press.
Bir yanıt yazın