İstanbul’daki SAHA 2026 fuarında Türk Havacılık ve Uzay Sanayii CEO’su Mehmet Demiroğlu, InfoDefensa’ya yaptığı açıklamada, beşinci nesil Kaan savaş uçağı için İspanyol Hava Kuvvetleri’nden resmi bir talep aldıklarını söyledi. “Bir talep aldık ve görüşmelerin ilk aşamalarındayız,” diyerek konuyu hükümetler arası bir mesele olarak nitelendirdi. Bu girişim, Madrid’in Amerikan F-35’leri için sipariş vermekte tereddüt ettiği ve savaş uçağı filosunun bir bölümünün modernizasyonunu sağlamaya çalıştığı bir dönemde geliyor. Türk Kaan programının kullanımı, kamuoyuna açıklanmış herhangi bir son tarih veya miktar olmaksızın, bir çalışma hipotezi haline geliyor.
“Bir talep aldık ve görüşmelerin ilk aşamalarındayız, bu nedenle İspanyol Hava Kuvvetleri savaş uçağı filosunun bir bölümünü modernize etmeye çalışıyor.” Son yıllarda, Hava ve Uzay Kuvvetleri (Ejército del Aire y del Espacio), Aeronaves filosundaki bazı F/A-18 Hornet’lerin yerine F-35A’ların ve EAV-8B Harrier II’lerin yerine F-35B’lerin alınmasını, ayrıca kırk beş Eurofighter’ı içeren Halcón 1 ve Halcón 2 programlarını savundu. O dönemde Hava ve Uzay Kuvvetleri Kurmay Başkanı olan General Francisco Braco, iki filo bulundurmayı haklı çıkarmıştı. “Her zaman iki uçak filomuz oldu. Yapısal bir zayıflık birini etkilerse, ilk önlem onu yere indirmektir,” diyerek tamamen Eurofighter yaklaşımını dışlamıştı.
İspanyol Donanması için amaç, Harrier’lardan sonra hava kabiliyetini korumaktır. Geçtiğimiz Temmuz ayında, Genelkurmay Başkanı Amiral Teodoro Esteban López Calderón, “fark yaratan uçak” olarak tanımladığı F-35’lerin satın alınmasını kamuoyu önünde destekledi. Gelecekteki hava savaşları için sistemin geliştirilmesi amacıyla dördüncü nesil uçakların geliştirilmesi dışında, gelişmiş gizlilik teknolojisine sahip olmak için acil bir alternatifin olmadığını düşünüyordu. Fransız-Alman-İspanyol FCAS programı şimdi 2040’lara ertelendi ve bu da orta vadede bu ihtiyaca yönelik güvenilir bir Avrupa alternatifini geciktirdi.
Ancak bütçe çerçevesi oluşturulmuştu. 2023 yılında İspanyol hükümeti, Harrier ve Hornet uçaklarının değiştirilmesi için 6,25 milyar avro ayırmıştı. Nisan 2025’te ise 10,471 milyar avroluk bir planı onaylayarak GSYİH’nin yüzde 2’sini savunmaya harcama hedefini yeniden teyit etti. Ancak El País’e göre, resmi kaynaklar, hükümetin fonların yüzde 85’ini Avrupa’ya yatırma kararı nedeniyle, Amerikan modelinin sipariş edilmesinin bu hedeflerle bağdaşmadığını düşünüyordu. Pedro Sánchez liderliğindeki çoğunluk tarafından desteklenen bu tutum, F-35A veya F-35B satın alma konusundaki isteksizliği açıklıyor.
Bu bağlamda, Ankara ile endüstriyel işbirliği yoğunlaştı. Madrid, Airbus ve Türk Havacılık ve Uzay Sanayii arasındaki işbirliğinin bir parçası olarak, F-5 Tiger’ların yerini alması amaçlanan otuz adet Hürjet sipariş etti. İstanbul’da kendisine yöneltilen bir soruya Mehmet Demiroğlu, “Bu hükümetler arası bir konu olduğu için açıkça yorum yapamam” diyerek, “görüşmelerin devam ettiğini” ve Hürjet’ten sonraki projenin “Kaan olacağını” doğruladı. InfoDefensa’ya göre, Hürjet’e benzer bir model, F-35 projesinde öngörülmeyen bir senaryo olan İspanya’ya teknoloji transferini kolaylaştırabilir.
Kaan, 21 Şubat 2024’te ilk uçuşunu tamamladı ve ardından Mayıs ayında ikinci bir uçuşla TF-X programının uçuş test aşamasının başlangıcını işaret etti. 2030 yılından itibaren Türk Hava Kuvvetleri’nin F-16’larının yerini alması amaçlanan Kaan, dahili silah bölmeleri ve Türkiye’de geliştirilen aviyonik mimarisiyle düşük görünürlükte performans sergilemeyi hedefliyor; bu mimari aktif faz dizili radar, elektro-optik sensörler ve elektronik savaş sistemlerini içeriyor. Üretimi kademeli olarak artırılıyor ve TAI, tasarım ve uçuş güvenliğini dengelemek için yeni prototipler üretmeye ve tam statik testler yapmaya devam ediyor.
Motor sorunu, potansiyel ortaklar için önemli bir husustur. İlk prototiplerde, ihracat kontrollerine tabi olan Amerikan menşeli iki adet türbin tahrikli General Electric F110 motoru kullanılmaktadır. Eylül 2025’te Türk Dışişleri Bakanı, ABD Kongresi’nin bu motorlar için ihracat lisanslarını engellediğini belirtmiştir. Türkiye, yerli üretim bir tahrik çözümü elde etmek için eş zamanlı olarak TF35000’i geliştirmektedir ve bunun olgunlaşmasının birkaç yıl süreceği öngörülmektedir. Bu nedenle, İspanya’nın herhangi bir seçeneği, Madrid’in Amerikan bileşenlerine olan ilk bağımlılığını azaltmak istemesi durumunda, açıkça tanımlanması gereken bir geçiş dönemi ve özel endüstriyel gereksinimler gerektirecektir.
Kaan lehine bir karar, İspanya’nın tüm ihtiyaçlarını karşılamayacaktır. Uçağın kısa kalkış ve dikey iniş (STOVL) versiyonu mevcut değildir. Bununla birlikte, Deniz Kuvvetleri’nin EAV-8B Harrier II’yi değiştirmesi gerekmektedir ve şu anda bu yeteneği yalnızca F-35B varyantı sunmaktadır. Konuşlandırılmış filosuna ilişkin somut bir karar alınmadığı takdirde, Harrier’lar kapasite sınırına ulaştığında, kara tabanlı savaş havacılığının Eurofighter ve muhtemelen Türk menşeli beşinci nesil uçaklarla modernizasyonuna ilişkin zaman çizelgesinden bağımsız olarak, Hava Filosu bir kapasite açığıyla karşı karşıya kalacaktır.
Bugüne kadar, taraflardan hiçbiri potansiyel bir anlaşma için kesin zaman çizelgeleri veya rakamlar vermedi ve TAI görüşmeleri ön aşama olarak nitelendirmeye devam ediyor. Kaan programının hâlâ ulaşması gereken birkaç kilometre taşı var ve Ankara’da monte edilen yeni prototipler kullanılarak uçuş testlerinin 2026’da yoğunlaştırılması bekleniyor. Madrid için karar, Eurofighter’ın Halcon teslimatları ve daha önce açıklanan bütçe kararlarıyla eş zamanlı olarak alınacak. Hükümet, ağırlıklı olarak Avrupa yatırımı arzusunu dile getirdi; bu da İspanya’da endüstriyel işbirliğini içeren çözümlere olan ilgiyi artırıyor.
İspanya, Türk firmasından 2,6 milyar avro karşılığında 30 adet Hürriyet eğitim uçağı sipariş etti.
Bir yanıt yazın