Fuarda sergilenen 42.000 lbf sınıfındaki yerli turbofan motor büyük olasılıkla “tam çalışır uçuşa hazır seri motor” değil, teknoloji demonstratörü / mühendislik prototipi / mockup seviyesinde olduğu düşünülüyor.
Burada önemli olan nokta şu:
Bir turbofan motorun “gerçek” olması tek bir kategori değil. Savunma ve havacılık sektöründe genelde şu aşamalar vardır:
- Görsel mockup
- Dış kabuk vardır.
- İç mekanik yoktur ya da temsili parçalar vardır.
- Fuar ve tanıtım amaçlıdır.
- Engineering mockup
- Boyutlar gerçektir.
- Bazı iç bileşenler bulunur.
- Yerleşim, bakım erişimi, entegrasyon testleri için kullanılır.
- Core demonstrator / çekirdek prototip
- Kompresör, yanma odası, türbin gibi ana sistemler çalışabilir.
- Ancak tam itki üreten uçuş motoru değildir.
- Ground-test engine
- Test standında gerçekten çalışır.
- Fakat henüz uçuş sertifikasyonu yoktur.
- Flight-ready engine
- Uçuş testine uygun seviyededir.
42 bin lbf sınıfı neden çok kritik?
Çünkü bu seviye:
- F110-GE-129,
- EJ200,
- Pratt & Whitney F100 gibi üst düzey savaş uçağı motor ligine giriyor.
Bu sınıfta motor geliştirmek:
- süperalaşım metalurjisi,
- tek kristal türbin kanadı,
- yüksek sıcaklık kaplamaları,
- FADEC kontrol sistemi,
- yüksek basınç kompresörü,
- art yakıcı stabilitesi,
- titreşim yönetimi,
- binlerce saatlik dayanım testi
gerektirir.
Dolayısıyla yalnızca dış görünüşe bakarak “motor hazır” demek mümkün olmaz.
Fuardaki motor neden büyük ihtimalle erken aşama görünüyordu?
Açık kaynak görüntülerine ve sektör pratiğine göre:
- Motorun çoğunlukla “vitrin sunumu” diliyle tanıtılması,
- Kamuya açık çalıştırma videosunun olmaması,
- Tam güç test verilerinin paylaşılmaması,
- Yakıt tüketimi, turbine inlet temperature, thrust-to-weight gibi teknik parametrelerin açıklanmaması,
- Test hücresi görüntülerinin olmaması,
- Uçak entegrasyon takviminin belirsiz olması
onun büyük ihtimalle:
- tam çalışan çekirdek demonstratör,
- ya da dış geometrisi tamamlanmış mühendislik prototipi
olduğunu düşündürüyor.
Özellikle havacılıkta şu çok önemlidir:
“Motoru göstermek” ile “motoru güvenilir biçimde çalıştırmak” arasında devasa fark vardır.
Bir ülke:
- gövdeyi,
- kompresör fanını,
- art yakıcıyı
üretebilir; fakat asıl zor kısım: - yüksek sıcaklıkta saatlerce çalışan türbin çekirdeği
ve - güvenilirlik ömrüdür.
Örneğin:
- KAI KF-21 Boramae programında bile yerli motor yerine uzun süre Amerikan motoru kullanıldı.
- Shenyang WS-10 motorunun olgunlaşması Çin’in onlarca yılını aldı.
- Saturn AL-41F1 seviyesine ulaşmak bile çok zor bir süreçtir.
Bu yüzden fuarda görülen 42 bin lbf motor için bugün en teknik ve temkinli yorum şu olur:
Büyük ihtimalle tamamen boş bir maketten daha ileri seviyede; ancak tam operasyonel, uzun ömürlü, uçuş sertifikalı olgun savaş uçağı motoru seviyesinde olduğu henüz doğrulanmış değil.
Gerçek olgunluk göstergeleri şunlar olurdu:
- bağımsız test hücresi videoları,
- tam güç çalıştırma görüntüleri,
- saatlik dayanım testleri,
- thrust curve verileri,
- uçak entegrasyonu,
- uçuş testleri,
- seri üretim hattı,
- lojistik ve bakım altyapısı.
Bunlar kamuya açık şekilde görülmeye başladığında “gerçek operasyonel motor” değerlendirmesi güçlenir.
Bir yanıt yazın