Ali Rıza Sarrafî (d. 1954) İran Türk dili, edebiyatı ve kültürünün hamilerinden en önemli biridir. Urmiye şehrinde dünyaya gelen Sarrafî ilk ve orta tahsilini Urmiye, Tebriz, İsfahan ve Tahran şehirlerinde yapmıştır. Ariyamehr (Şarif) Üniversitesi’nin İnşaat Mühendisliği Bölümünde tahsil almıştır. Üniversite yıllarında iken Türk dili ve edebiyatı ile Türk kültürünün öğrenilmesi için çeşitli faaliyetler yapmıştır.
1979 yılından itibaren yayın hayatına giren “Çenlibel”, “Azerbaycan Sesi”, “Varlık”, “Mobin”, “Nevid-i Azerbaycan”, “Asr-ı Azadî”, “Şems-i Tebrizî”, “Nevruz”, “Azerî” ve “Dilmac” dergilerine hem yazılar yazmış hem de bu dergilerden bazılarının yönetimlerinde bulunmuştur.
Sarrafî, 2004’te yayımlanmaya başlayan ancak 2007 yılında İran İrşadı İslam Nazırlığı (Kültür Bakanlığı) tarafından kapatılan “Dilmac” dergisinin “Sahibi ve Sorumlu Müdürü” olarak görev üstlenmiştir.
Yurt dışında ve içinde pek çok kongreye katılıp bildiri sunan Sarrafî, yıllardan beridir Tahran ve Tebriz Üniversitelerinde gönüllü olarak Türk Halk Edebiyatı öğretmeni olarak Folklor dersleri vermektedir. Bahsi geçen dergilerde yayımladığı makalelerle ve bu dergilerin ekinde yayımladığı kitaplarla İran Türk dili ve edebiyatına büyük katkıda bulunmuştur.
İran modern Türk şiirinin önemli temsilcilerinden olan Ali Hüseyinzâde Taşkın72 çok yönlü bir edebî şahsiyettir. Şiir, roman, hikâye ve sözlük çalışmaları ve eğitim öğretim faaliyetleri ile İran Türk toplumuna büyük hizmet vermektedir. Taşkın’ın yüksek bir ülküye sahip olduğu ve tutarlı bir ilke takip ettiği şiirlerinde kendini göstermektedir. Halkının bütün keder ve dertlerini yer yer modern şiirin yer yer de post modern şiirin imkânları ölçüsünde şiirlerinde işlemektedir.
Halkını yeniden hâkim millet olarak görme arzusu şiirlerinde baş
konulardandır. Taşkın şiirlerinin bir kısmını Çekme (Çizme) Yarası, Buğda (Buğday) Gülü, Kar Çiçeyi, Toprak Kokusu, Gayıdaram (Dönerim) Veten, Güneyde Günüm, Payızdan Payıza, Sevginin Sonu, Son Görüş adlı kitaplarında toplamıştır.
Çağdaş İran Türk edebiyatında edebiyat tarihçiliği İran Türk edebiyatının en büyük edebiyat tarihçilerinden biri olan Muhammet Rıza Bağban Kerimî 73 ile çok iyi bir yere ulaşmıştır.
Kerimi, çok önemli edebiyat araştırmalarının altına imza atmıştır. Onun 6 ciltlik “Tarih-é Edebiyat-é Azerbaycan” adlı eseri, (Kerimî 1384/2005) İran Türk edebiyatının varlığını tescil etmiştir.
Kerimî, ilk olarak 1977 yılında Türk halk hikâyelerini “Menzumeha-yé Azerî” adlı kitabında toplayarak yayımlamıştır. Arkasından İmadeddin Nesimî ile ilgili üç kitap yayımlamıştır. Daha sonra “Edebiyyat-é Bastan-é Azerbaycan” adlı kadim İran Türk edebiyatını konu alan eserini yazmıştır.
Kerimî, İran’da yayımlanan Varlık, Dilmaç, Şems-i Tebriz, Niday-i
Azerbaycan, Nevid-i Azerbaycan, Ehrar, Erk, Fecr-i Azerbaycan gibi Türkçe yayımlanan veya Türkçe sayfaları olan gazete ve dergilerde makaleler ve çeviri yazıları yayımlamıştır. Kerimî 36 telif ve tercüme eserin altına imza atmıştır.
Bunların birkaçının adı şöyledir: “Çağdaş Azerbaycan Edebiyatı”, “Türk Dili İran Kimliği”, “Köroğlu Hamasesi”, “Karabağ Şairler Meskeni”, “Işık Şiir Antolojisi”, “Türk Dilinin Grameri”, “Ana Dilimizin Özelliği ve Güzelli”. İran Türkleri içerisinde en çok kadre uğrayan, edebî ürünleri, kültür varlıkları yağmalanan, Türk boylarından biri de Kaşkay Türkleridir. Burada onlardan ve onların edebiyatlarından yani Kaşkay Türk Edebiyatından da kısaca bahsetmek yerinde olacaktır.
Prof. Dr. Ali. Kafkasyalı ”İRAN TÜRKLERİ” Kitabından alınmıştır.
Bir yanıt yazın