İmlâ Birliğine Doğru Son Çalışmalar (1384/2005)
Bir diğer önemli çalışma da 2005 yılı şubat ayında yine “Varlık Ocağı”nda “İmlâ Birliğine Doğru Son Çalışmalar” ana başlığı altında yapılmıştır. Çalışma Dr. Cevat Heyet’in başkanlığında ve Dilmaç Dergisi’nin sorumlu müdürü Mühendis Ali Rıza Sarrafî’nin yönetiminde, İran’da Türkçe yayımlanan dergi ve gazetelerin
temsilcilerinin katılımı ile gerçekleştirilmiştir.
Toplantıya şu temsilciler katılır:
Varlık dergisi tarafından: Dr. Cevat Heyet, Dr. Aziz Muhsinî, Muhammet Rıza Heyet.
Bilim Yolu Derneği tarafından: Mühendis Hamit Şafi.
Dilmaç Dergisi tarafından: Mühendis Ali Rıza Sarrafî.
Yaşmak Dergisi tarafından: Said Muğanlı ve Sabir Vetenhah.
Haydarbaba Haftalığı ve Arman Öğrencisel Dergisi tarafından: Nevid Muhammedî.
Sina Haftalığı tarafından: Muhammed Şerifî.
Öğrenci Dergisi tarafından: Mühendis Behruz Mahbubî.
Prof. Dr. Cevat Heyet toplantının maksadını konuşmasında şöyle açıklar:
“Toplantımızın maksadı, son yıllarda ortaya çıkan ve bizleri hayli rahatsız eden “imlâ meselesini” görüşmektir. Biz 27 yıldan beridir yani Varlık dergisini yayımlamaya başlayalı beri, Arap alfabesinin ana dilimiz Türkçeyi yazmaya yeterli olmadığını göz önüne alarak bu alfabeye bazı diakritik (ayırıcı/belirtici) işaretler ilave edip, makale ve yazılarımızı yayımlamaya başladık. O zaman rahmetli Dr.
Hamit Nutkî, bu sahada büyük tecrübeye sahip olduğu için bir kaç arkadaşı ile birlikte kararlaştırdıkları alfabeyi kabul ettik. Yıllar sonra Dr. Nutkî’nin de ön gördüğü gibi alfabede bazı düzenlemeler yaptık. Dilimize çok önceden girmiş ve halkın malı olmuş yabancı kelimelerden başka son zamanlarda dilimize giren yabancı kelimelerin yazılışı hususunda katılımcıların ekserisinin isteği üzerine fonetik olarak yazılması yolunda karar aldık. Ancak bu karar pek çok kalem erbabı tarafından uygulanmadı. Görüştüğüm yazar arkadaşlar ısrarla eski uygulamanın devamını istediler. İşte bunun için sizleri yani basın organlarımızın temsilcilerini buraya davet ettim…
Biz kendi sözlerimizi fonetik yazmaya alışmışız. Ancak yabancı sözlerin yazılmasında zorlanmaktayız. Yabancı kelimeleri üç şekilde yazabiliriz:
1. Bütün yabancı sözleri, özellikle Arapça sözleri Farslar gibi Arap imlasıyla yazmak.
2. Bütün yabancı sözleri Türk sözleri gibi fonetik yazmak. Bu metodu beş yıldan beridir tecrübe etmekteyiz. Neticede bugünkü karmaşıklıkla karşı karşıyayız.
Çünkü ekseriyet tarafından kabul edildiyse de herkes tarafından tatbik edilemiyor.
3. Seçmek metodu. Dilimize giren ve halkın malı olan yabancı sözleri tespit edip, bunları telaffuz edildiği gibi yazmak. Diğer yabancı kelimeleri ise Araplar ve Farslar gibi orijinal hâliyle yazmak.
Ben üçüncü metodun taraftarıyım. Bunun uygulanması ve bir sözlüğün hazırlanması için bir komite kurulmasından ve bu komitenin hazırlayacağı sözlüğün ileride görüşüldükten sonra uygulamaya koyulmasından yanayım.
27 yıldan beridir ana dilimizde gazete, dergi, kitap yayımladığımız hâlde hâlâ imlâ birliği oluşturamadık. Bu bizim için ayıplık bir durumdur. Tek rollüğü bırakıp birliğe gitmeliyiz. Çünkü güç ve başarı birliktedir.”
Bahsi geçen toplantıda Dilmac dergisinin imtiyaz sahibi ve sorumlu yazı işleri müdürü Mühendis Ali Rıza Sarrafî de konuşmasında şu hususlara temas etmiştir:
Öteden beri gelenek olarak bizim Varlık daima yazı dilimizin ve yazı
kurallarımızın düzenlenmesi işleriyle meşgul olmuştur. Varlık dergisinin ilk sayılarından itibaren, Dr. Nutkî başta olmak üzere yazı kuralları hakkında seri makaleler ve sohbetler yayımlanmıştır. Sonra “İmlâ Kılavuzu” adlı bir müstakil kitap da Varlık tarafından yayımlanmıştır. Bu imlâ kılavuzu 1380/2002 yılına kadar
basın ve yayınlarımızda kullanıldı. Dr. Zehtabî gibi bek çok ilim adamımız kendilerine özgü imlâlarından vazgeçerek bu kılavuza göre yazmışlardır. Son yıllarda bu durum değişmeye başladı. Yeni nesil dilimizi Internet vasıtası ile kiril alfabesinden veya Latin alfabesinden öğrenmektedir. Bu durum da pek çok
problemin doğmasına sebep olmaktadır. Acilen dilimizin imlâ kuralları ve diğer meseleleri çözüme kavuşturulmalıdır. Beş yıl önce aldığımız kararlar gözden geçirilmelidir. Aldığımız kararların hangileri uygulanabilmiş, hangileri uygulanamamıştır, bunlar tespit edilmelidir. Bu arada okuyucularımızın görüşleri de göz önüne alınmalıdır.
Toplantıda alınan kararların yürütülmesi ve takibi görevi Mühendis Ali Rıza Sarrafî’ye verilir. Alınan kararlar şunlardır:
1. Yeni imlâ düzenlemesi için bir matbuat şûrası kurulacak.
2. Birinci merhalede (yani imlâ düzenlemesini ileri götürüp, son kararları önermek merhalesinde) bu şuraya, ancak geçmiş imlâ semineri kararlarıyla hareket eden matbuatımız katılabilir.
3. Yeri geldikçe başka bakış sahiplerinin de işbirliği ve meşveretlerinden istifade edilecek.
4. Matbuat şurasının daimî toplantılarının yeri “Varlık Ocağı” olacaktır.
5. Toplantılar şimdilik her 15 günde bir yapılacak (Dilmac 1385/2007: 103 vd.).
Prof. Dr. Ali. Kafkasyalı ”İRAN TÜRKLERİ” Kitabından alınmıştır.
Bir yanıt yazın