2025 yılında Lozan Kürt Enstitüsü’nün kurulması ve “Kürtlerin kendi kaderini tayin hakkını savunmak” gibi bir amaç beyanıyla sahneye çıkması, Türkiye Cumhuriyeti’nin üniter yapısı ve milli egemenlik ilkeleri açısından ciddi bir tartışmayı yeniden alevlendirmiştir. Bu anlamda söz konusu enstitünün söylemleri ile 1900 başlarındaki emperyal güçlerin tarihsel etnik stratejileri arasındaki paralelliği irdelemek gerekmektedir ve asıl meselenin azınlık hakları değil, milli iktidarın konsolidasyonu olduğunu savunmaktadır.
- Türkiye Cumhuriyeti, kuruluşundan itibaren üniter devlet yapısını, milli egemenliği ve toplumsal bütünlüğü temel esaslar olarak benimsemiştir. Ancak bu yapıya yönelik dış destekli etnik talepler, özellikle 20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren artan bir ivmeyle uluslararası alanda destek bulmuş, iç politikada da karşılık görmeye başlamıştır (Oran, 2004). 2025 yılında kurulan “Lozan Kürt Enstitüsü”, bu bağlamda yalnızca akademik bir kuruluş değil, aynı zamanda politik bir hamle olarak değerlendirilmelidir.
- Enstitü Söyleminin Arka Planı: “Kendi Kaderini Tayin Hakkı”
“Kendi kaderini tayin hakkı” ilk bakışta demokratik bir hak gibi görünse de, bu hakkın ne zaman ve kimler tarafından dile getirildiği, uluslararası politik stratejiler açısından büyük önem taşır. Sömürgecilikten kurtulma süreçlerinde meşru bir hak olarak öne çıkan bu ilke, günümüzde emperyal güçlerin etnik parçalanmayı teşvik eden bir aygıtı haline dönüşmüştür (Gellner, 1983). Lozan Kürt Enstitüsü’nün bu kavramı kullanması, hak mücadelesinden çok, Türkiye’nin toprak bütünlüğüne dönük sembolik bir meydan okuma niteliği taşımaktadır.
- Tarihsel Analojiler: Ermeni Meselesinden Kürt Stratejilerine
- yüzyılın sonlarında Osmanlı İmparatorluğu içinde faaliyet gösteren Ermeni komiteleri ve destekçi dış enstitüler, “insan hakları” ve “azınlıkların korunması” kisvesi altında politik ayrışmayı tetiklemiştir. Benzer bir taktik, 21. yüzyılda Kürt meselesi üzerinden sahneye konulmaktadır. Lozan Kürt Enstitüsü, tıpkı o dönemdeki Paris ve Londra merkezli Ermeni dernekleri gibi, akademiyi bir araç olarak kullanarak meşruiyet üretmeyi amaçlamaktadır .
- Asıl Sorun: Milli İktidarın Konsolidasyonu
Türkiye’deki temel mesele ne etnik kimliklerin tanınması ne de kültürel hakların genişletilmesidir. Esas sorun, milli iktidarın güçlü ve bağımsız bir şekilde tahkim edilip edilemediğidir. “Lozan Kürt Enstitüsü” gibi girişimlerin, milli egemenliği temsil eden yapılar üzerinde oluşturduğu baskı, bir iç dinamikten çok, dış kaynaklı stratejik yönlendirmelerin ürünüdür. Burada iktidar, yalnızca bir yönetim sorunu değil; kültürel, ekonomik ve jeopolitik bir direnç alanıdır (Smith, 1991).
- Sonuç
Lozan Kürt Enstitüsü’nün kuruluşu, Türkiye’nin üniter yapısını hedef alan yeni nesil post-modern ayrılıkçı stratejilerin bir uzantısıdır. Bu tür girişimler, akademik görünümleri altında uluslararası müdahale kapılarını aralamayı hedeflemekte; azınlık söylemini, milli iktidarı zayıflatmak için kullanmaktadır. Türkiye’nin bu süreçte yapması gereken, özgürlük ile üniter yapının sınırlarını net çizmek ve milli egemenliği yeniden tanımlayan, güçlü ve bağımsız bir siyasi perspektifi kurumsallaştırmaktır.
Kaynakça
• Gellner, E. (1983). Nations and Nationalism. Cornell University Press.
• Oran, B. (2004). Türkiye’de Azınlıklar: Kavramlar, Teori, Lozan, İç Mevzuat, İçtihat, Uygulama. İletişim Yayınları.
• Smith, A. D. (1991). National Identity. University of Nevada Press.
Bir yanıt yazın