BELEDİYELERİN YOLSUZLUK VE RÜŞVET MERKEZİ HALİNE GELMESİ: TÜM PARTİLERİN PAYI VE SİYASİ DİNAMİKLER

Sefa Yürükel

Belediyeler, yerel yönetimler olarak, kamu hizmetlerini vatandaşlara ulaştırmada önemli bir rol oynamaktadır. Ancak Türkiye’de belediyelerin, kamu kaynaklarının kötüye kullanımı, yolsuzluk ve rüşvet gibi olgularla gündeme gelmesi, bu kurumların işlevini yerine getirmesinin önünde büyük bir engel teşkil etmektedir. Belediye başkanlıkları, genellikle yerel ekonomilerin önemli bir parçası olurlar ve bu durum, belediye yönetimlerini rant odaklı faaliyetlerin merkezine yerleştirir. Türkiye’deki mevcut siyasi yapılar, belediyelerdeki bu yolsuzluk ve rüşvet yapılarını şekillendiren ve pekiştiren faktörlerin başında yer almaktadır. CHP, AKP, MHP ve HDP gibi büyük siyasi partiler, belediyelerdeki bu yapının birer parçası haline gelmiş, yolsuzluk ve rüşvetin yayılmasına katkı sunmuşlardır.

1. Belediyelerin Yolsuzluk ve Rüşvet Merkezine Dönüşmesi

Belediyeler, büyük kamu projeleri ve finansal kaynaklarla ilgilenmeleri nedeniyle, hem ekonomik gücün hem de yerel yönetimlerin yönetildiği alanlar haline gelmektedir. Ancak, belediyelerdeki bu yüksek bütçeler ve güçlü yerel yönetim etkisi, zamanla yolsuzluk ve rüşvetin doğmasına zemin hazırlamıştır.

1.1. İhale ve Kamu Kaynakları Üzerindeki Etki

Belediyeler, inşaat ihaleleri, altyapı projeleri ve diğer kamu hizmetleri için büyük bütçelere sahipken, bu kaynakların yönetimi sıkça rüşvet ve kayırmacılıkla bağlantılı hale gelmiştir. İhalelerdeki şeffaflık eksiklikleri, çoğu zaman belirli şirketlerin, iş insanlarının veya grupların çıkarlarını korumak adına manipüle edilmesine yol açmaktadır (OECD, 2021). Bu tür uygulamalar, belediye başkanlarının siyasi veya ticari ilişkilerini güçlendirerek, yolsuzluk zincirinin kurulmasına neden olmaktadır.

1.2. Siyasi Kadrolaşma ve Partizanlık

Belediye başkanları ve yerel yönetimlerdeki yetkililer, kendi partilerinin güçlenmesi için liyakata dayanmayan kadrolaşmalar yapmaktadır. Bu durum, sadece yöneticilerin değil, belediyelerde çalışan tüm personelin de siyasi parti üyeliklerine göre işe alındığı bir yapıyı doğurmuştur. Partizanlık, belediyelerin kamu kaynaklarını kendi çıkarları doğrultusunda kullanmalarını kolaylaştıran bir faktör haline gelmiştir (Balcı, 2020). Yolsuzluklar, genellikle bu siyasi kadrolar tarafından desteklenmekte, partinin çıkarları doğrultusunda kararlar alınmaktadır.

1.3. Kamu Kaynaklarının Kötüye Kullanılması ve Rüşvet

Belediyelerde, bazı hizmetler ve projeler, düşük kaliteyle gerçekleştirilmekte ve geriye kalan bütçe belirli kişiler aracılığıyla rüşvet olarak aktarılmaktadır. Bu durum, kamu fonlarının büyük oranda israf edilmesine ve halkın bu hizmetlerden en verimli şekilde yararlanamamasına yol açmaktadır (Gürakar, 2016). Belediyeler, yalnızca hizmet sunma alanlarında değil, aynı zamanda şehir imar planlaması ve ruhsat verilirken de yolsuzluk ve rüşvetle gündeme gelmektedir.

2. Tüm Siyasi Partilerin Belediyelerdeki Yolsuzluk ve Rüşvet Yapılarındaki Rolü

Türkiye’deki siyasi partiler, belediyelerdeki yolsuzluk yapılarına katkı sağlayan ve bu yapıları destekleyen birer aktör haline gelmiştir. CHP, AKP, MHP ve HDP gibi partiler, çeşitli dönemlerde belediyelerdeki bu tür usulsüzlüklerin önünü açmıştır. Her parti, kendi ideolojik çerçevesi doğrultusunda belediyeleri yönetse de, ortak noktaları yolsuzluk ve rüşvetin yayılmasına olanak sağlamış olmalarıdır.

2.1. AKP’nin Yolsuzluk Yapılarındaki Rolü

Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP), özellikle belediyelerde büyük bir yönetim ağı kurmuş ve yerel yönetimlerin büyük kısmını kontrol etmiştir. Bu süreçte, AKP’ye yakın iş çevrelerinin büyük projelere hakim olmasına olanak tanınmıştır. Belediyelerdeki ihale süreçlerinin sıkça manipüle edilmesi ve kayırmacılık, bu partinin yerel yönetimlerdeki etkinliğini pekiştiren unsurlardan biri olmuştur (Sayıştay, 2021).

2.2. CHP’nin Belediyelerdeki Rüşvet ve Kayırmacılık

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), özellikle büyük şehirlerdeki belediyeleri yönetmektedir. Ancak, CHP’li belediyelerde de benzer şekilde kadrolaşma ve partizanlık gibi sorunlar yaşanmakta, kaynaklar çoğu zaman siyasetin arka planında belirli gruplara aktarılmaktadır. CHP’nin belediyelerdeki yönetim anlayışı, yalnızca ideolojik olarak bir fark yaratmakta; pratikte ise yolsuzluklar ve rüşvetin önlenmesinde etkili olamamaktadır (Balcı, 2020).

2.3. MHP’nin Belediyelerdeki Rüşvet ve Kayırmacılık Yapıları

Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), özellikle yerel düzeyde bazı belediyelerde etkin olmaktadır. MHP’li belediyelerde, partizanlık ve yolsuzlukla ilgili ciddi şüpheler bulunmaktadır. Özellikle kırsal bölgelerde, belediye başkanları ve yerel yöneticiler, belediye ihalelerini ve kamu kaynaklarını kendi siyasi çıkarlarına göre yönlendirmekte, bazı iş çevreleriyle kurdukları ilişkiler üzerinden rüşvet almakta ve kaynakları kayırmaktadır (OECD, 2021). Bu durum, partinin özellikle yerel yönetimlerdeki etkinliğini artırsa da, belediyelerin şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerinden uzaklaşmasına neden olmaktadır.

2.4. HDP’nin Belediyelerdeki Yolsuzluk ve Kayırmacılık Yapıları

Halkların Demokratik Partisi (HDP), özellikle Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde belediyeleri yönetmektedir. Bu belediyelerde de yolsuzluk ve kayırmacılık sorunları yaşanmaktadır. HDP’li belediyelerde, bazı projelerin yakın çevreye yönlendirilmesi, işlerin belirli iş insanlarına verilmesi gibi usulsüzlükler görülmektedir. Ayrıca, HDP’nin özellikle terörle bağlantılı bazı meselelerle ilişkilendirilmesi, belediyelerinin mali yönetimini daha da karmaşık hale getirmiştir. Parti içinde de yerel yönetimlerdeki şeffaflık ve denetim eksiklikleri sıkça eleştirilmiştir (Balcı, 2020).

3. Belediyelerde Yolsuzluk ve Rüşvetin Önlenmesi İçin Öneriler
   1. Şeffaflık ve Açık Veri Uygulamaları: Belediyeler, tüm bütçe süreçlerini, kamu ihalelerini ve harcamalarını halkla şeffaf bir şekilde paylaşmalıdır.
   2. Bağımsız Denetim Kurumları: Sayıştay ve diğer bağımsız denetim organları, belediyelerin tüm işlemlerini denetleyebilmelidir.
   3. Partizan Kadrolaşmanın Önlenmesi: Belediye başkanları ve yönetici kadrolar, seçim öncesi ve sonrası liyakat esasına göre atanmalıdır.
   4. Yolsuzlukla Mücadele Eğitim Programları: Belediye personeline ve yöneticilere, yolsuzlukla mücadele ve etik değerler konusunda eğitimler verilmelidir.
   5. Vatandaş Katılımının Artırılması: Yerel halk, belediye meclis toplantılarına katılmalı ve karar alma süreçlerine dahil edilmelidir.

Sonuç

Belediyeler, halkın hizmet aldığı yerel yönetimler olarak önemli bir role sahip olmasına rağmen, zamanla rüşvet ve yolsuzluk yapılarının merkezi haline gelmiştir. AKP, CHP, MHP ve HDP gibi büyük siyasi partiler, belediyelerdeki bu olgulara çeşitli şekillerde katkı sunmuş ve bu yapıları sürdürmüşlerdir. Yolsuzluğun önlenmesi için şeffaflık, bağımsız denetim ve liyakata dayalı bir sistemin kurulması gerekmektedir. Belediyeler, sadece politikacıların çıkarlarını değil, halkın refahını gözeten bir anlayışla yönetilmelidir.

⸻

Kaynakça
• Acar, M., & Emek, U. (2008). Yolsuzluk ve Kamu Yönetimi: Nedenler ve Çözüm Önerileri. Ankara: TODAİE Yayınları.
• Balcı, A. (2020). “Belediyeler ve Yolsuzluk: Türkiye’de Bir Kriz ve Çözüm Arayışları”, Siyaset ve Yönetim Dergisi, 8(4), 112-137.
• Gürakar, E. Ç. (2016). Politics of Favoritism in Public Procurement in Turkey: Reconfigurations of Dependency Networks in the AKP Era. Palgrave Macmillan.
• OECD. (2021). Fighting Corruption in Local Governments: Transparency and Accountability Measures. Paris: OECD Publishing.
• Sayıştay Başkanlığı. (2021). Belediyelerde Yolsuzluk ve Denetim Raporu. Ankara: Sayıştay Yayınları.