Yerli milli ilk 31 ekran siyah beyaz Türk televizyonu Bir-Emek; yaşatılabilseydi dünya devleri arasında olabilirdi. Türkiye’nin en önemli elektronik üretim firmalarından Bir Emek (Birleşen Emekçiler) Elektrik Elektronik Sanayi A.Ş. ilk siyah beyaz televizyon, telsiz, tv anteni, bilgisayar ve telefon santralini ürettiler.
Fabrika ODTÜ’nün teknik desteği ile Hollanda’da ve Almanya’da yaşayan yaklaşık 100 gurbetçi işçi tarafından 1974’te Denizli’de kuruldu.
Kıbrıs Barış Harekâtında yaşanan iletişim aksaklıkları nedeniyle yerli bir telsiz üretimi fikir edinilerek telsiz üretimi kararlaştıran şirket iki kez, (Tarım Orman Müdürlüğü ve TSK) telsiz ihalesine girip çeşitli sebeplerle aldığı ihaleler iptal edildiği için üretime başlayamadı. Ve televizyon üretimiyle yola devam etti.
1977’de Sanayi Bakanlığının teknik heyeti, fabrika için olumlu rapor verdiği halde, Ankara teşkilatı Türkiye’deki siyah beyaz televizyon üretimi için yeterince fabrika olduğunu ve piyasanın doyduğunu gerekçe göstererek, üretime ve gerekli malzemelerin ithalatına izin vermedi. Nedense Bir Emek istenmedi. Fabrikayı başka bir firmayla anlaşmaya zorladı.
Bir Emek, böylelikle Profilo’nun fason üreticisi oldu. Philips’in Yugoslavya’daki fabrikasından televizyon getirtilerek incelendi ve ilk 31 ekran siyah beyaz televizyon üretildi. Televizyona yerli olduğunu vurgulamak için fabrikanın da ismi olan Bir-Emek markası yaratıldı. Üretilen televizyonlardan biri günümüzde Denizli Kent Müzesinde sergilenir oldu.
Bir-Emek, Türkiye’nin ilk 61 ekran televizyonu, renkli televizyonu da Denizli’de üretti. Bir-Emek, Türkiye’de ilk yerli bilgisayar üretimini de yaptı. Bir Emek mühendisleri Türkiye’nin ilk bilgisayar ana kartını ve bilgisayar örneğini 1982’de üretmeyi başardı. Arkasından telefon ve telefon santralleri de üretti.
Türkiye’de 1984 yılına kadar elektronik parçaların ithalatına koyulan sınırlamalar fabrikayı zor durumda bıraktı. Elektronikte devrim yapan Bir-Emek ‘Devrim Arabaları’nın kaderini de paylaşır ve “Devrilir”. 1980 darbesinin ardından gelen ekonomik krizle 1987 yılında borçları nedeniyle devlete devredildi. Dönemin yöneticileri tarafından el konan fabrika üretime kazandırma yerine üretim bantları sökülerek hurda fiyatına satıldı.
Tıpkı Uygar Motor gibi 1974 yılında çoğunluğu Almanya’da işçi olan gurbetçiler, Uygar Motor’u Honaz’ın Kocabaş beldesinde kurdu. Türkiye’ye uygulanan ambargolara karşı yerli kalkınmanın öncülerinden olan Uygar Motor, motor üretiminde engellense de traktör ve çekici motorunun döküm parçalarını üretti. İhraç edilir hale geldi. Motor parçaları iç pazarın da ihtiyaçlarını karşıladı. Fabrika 1995’te mahkeme kararıyla iflas ettiğinde 9 bin 670 ortağı bulunuyordu.
Bir yanıt yazın