Sefa Yürükel
Son yıllarda Türkiye’de halk hareketleri, ekonomik kriz, otoriterleşme, hukuksuzluk ve siyasi baskılar ekseninde yeniden ivme kazandı. 2024 yılında patlak veren ve büyük şehirlerden taşraya yayılan protestolar, halkın mevcut iktidara ve onun politikalarına duyduğu tepkinin bir göstergesi olarak değerlendirilmelidir.
1. Güncel Protestoların Başlangıcı ve Gelişimi
Türkiye’de 2024 yılı itibarıyla halk hareketlerinin temel motivasyonları arasında:
• Ekonomik Kriz: Yüksek enflasyon, işsizlik, hayat pahalılığı.
• Siyasi Baskılar: Muhalefet üzerindeki yargı sopası, medya sansürü, kayyum politikaları.
• Demokratik Gerileme: Hukukun üstünlüğünün zayıflaması, temel hak ve özgürlüklerin kısıtlanması.
Özellikle İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun yargı sürecine tabi tutulması ve CHP’li belediyelere yönelik baskılar, halkın birikmiş öfkesinin açığa çıkmasını hızlandırmıştır. Protestolar ilk olarak büyükşehirlerde başlamış, kısa sürede Anadolu’ya yayılmıştır. İstanbul, Ankara, İzmir gibi şehirlerde sokak gösterileri kitlesel hâl alırken, Bursa, Eskişehir, Antalya ve Adana gibi şehirlerde de büyük çaplı mitingler düzenlenmiştir.
Sosyolojik Açıdan Protestocuların Profili
Güncel halk hareketlerine katılan gruplar oldukça çeşitlidir:
• Gençler ve Öğrenciler: Üniversite gençliği, özellikle KYK borçları, barınma krizi ve eğitimdeki nitelik düşüklüğü nedeniyle eylemlerde öne çıkmaktadır.
• Emekçiler ve İşçiler: Düşük ücretler, iş güvencesizliği, enflasyon karşısında eriyen maaşlar nedeniyle harekete geçen sendikasız işçiler ve küçük esnaf.
• Kadın Hareketleri: İstanbul Sözleşmesi’nden çıkış ve kadın cinayetlerindeki artış, feminist grupların protestolara katılımını artırmıştır.
• Sol, Sosyalist ve Özgürlükçü Gruplar: Daha önceki halk hareketlerinde de etkin olan sosyalist gruplar, CHP tabanıyla birlikte eylemlerin içinde yer almaktadır.
2. Devletin ve Güvenlik Güçlerinin Tepkisi
İktidarın, protestolar karşısında klasik güvenlikçi reflekslere başvurduğu görülmektedir. Valilikler tarafından gösteri yasakları ilan edilmekte, polis müdahaleleri sertleşmekte ve yargı eliyle gözaltılar yaygınlaştırılmaktadır. Protestolara yönelik iktidar medyasında oluşturulan söylem ise üç ana eksende ilerlemektedir:
1. Hareketi kriminalize etme: Protestocuların “terör örgütleriyle bağlantılı” olduğu iddiaları.
2. Bölgesel kutuplaştırma: Doğudaki Nevruz kutlamalarının serbest olmasıyla Batı’daki yasaklar arasındaki çelişki, “milli birlik ve bütünlüğe tehdit” söylemiyle örtülmeye çalışılmaktadır.
3. Muhalefeti bastırma girişimi: CHP’nin, eylemleri provoke ettiği ve “kaos ortamı yaratmaya çalıştığı” yönündeki söylemler.
Bu bağlamda, protestoların kontrol altına alınabilmesi için OHAL ilanı gibi senaryoların dahi iktidar içinde tartışıldığı iddia edilmektedir (Yılmaz, 2024).
3. Muhalefetin Tavrı: CHP ve Diğer Partiler
Muhalefetin protestolar karşısındaki tutumu belirsiz ve çelişkili olmuştur. CHP, uzun süredir “normalleşme” ve “yumuşama” politikası izlerken, halk hareketinin yükselmesiyle birlikte bu pozisyonunu terk etmek zorunda kalmıştır. Ancak, CHP yönetimi bu hareketi yönlendirmekte ve sahiplenmekte yetersiz kalmaktadır.
Özellikle CHP lideri Özgür Özel’in halkın tepkisini örgütleme konusunda acemice davrandığı, İmamoğlu’nun ise halk hareketi içinde bir lider olarak değil, daha çok bireysel siyasi kariyerini kurtarma telaşında olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, halk hareketi ile CHP arasında tam anlamıyla bir organik bağ kurulamadığı söylenebilir (Kara, 2024).
Diğer muhalefet partilerine bakıldığında:
• İYİ Parti: Genel olarak pasif bir tutum sergilemektedir. Ama İyi Parti tabanı protesto lara katılmaktadır.
. .Zafer Partisi: Aktif muhalefet yapmakta ama CHP’nin DEM le arasına mesafe koymaması ile ortak protestodan çekilmiş bağımsız hareket etmektedir.
• DEM Parti: AKP ile ilişkilerinden dolayı CHP’ye destek verme konusunda temkinli bir çizgide durmaktadır.
• TİP ve Sol Partiler: Protestolara aktif katılım göstermektedir.
4. Halk Hareketlerinin Geleceği ve Olası Senaryolar
Halk hareketleri, dalgalar hâlinde ilerleyen dinamik süreçlerdir. Eğer iktidar baskıyı artırmaya devam ederse, hareketlerin büyümesi ve radikalleşmesi kaçınılmaz olabilir. Buna karşılık, muhalefetin bu hareketi sahiplenme konusunda yetersiz kalması, halkın geleneksel siyasal yapıların dışına yönelmesine yol açabilir.
Olası Senaryolar:
1. Protestoların yayılması ve siyasal sonuçlar doğurması: 2013 Gezi Parkı eylemlerine benzer şekilde, eylemlerin uzun soluklu hâle gelmesi durumunda iktidarın daha sert tedbirler alması beklenebilir.
2. Muhalefetin hareketi doğru yönetememesi ve halkın bağımsız hareket etmesi: CHP ve diğer partiler halk hareketiyle uyum sağlayamazsa, yeni bir taban hareketinin doğması olasıdır.
3. İktidarın geri adım atması: Ekonomik kriz ve toplumsal baskılar nedeniyle iktidarın bazı politikalarında geri adım atması mümkündür.
Sonuç
Türkiye’de güncel halk hareketleri, ekonomik kriz ve siyasi baskılarla birleşen geniş bir toplumsal öfkenin dışa vurumudur. Protestoların yayılma hızı ve çapı, iktidarın bu süreci yönetmekte zorlandığını göstermektedir. Ancak, muhalefet partilerinin bu hareketi anlamakta ve yönlendirmekte yetersiz kalması, halkın kendi içinde yeni bir liderlik arayışına yönelmesine neden olmaktadır. Önümüzdeki süreç, halk hareketlerinin kitleselleşip kitleselleşmeyeceğini ve muhalefetin bu dalgayı nasıl değerlendireceğini belirleyecektir.
Kaynakça
• Kara, A. (2024). Türkiye’de Halk Hareketleri ve Siyasal Direniş. İstanbul: XYZ Yayınları.
• Yılmaz, S. (2024). “Güvenlik Politikaları ve Sokak Hareketleri: Türkiye Örneği.” Siyasal Bilimler Dergisi, 39(1), 45-67.
• Erdoğan, F. (2023). Türkiye’de Otoriterleşme ve Demokratik Geriye Gidiş. Ankara: ABC Kitabevi.
• Çelik, B. (2022). “Muhalefet Stratejileri ve Sokak Hareketleri: CHP’nin Değişen Rolü.” Toplum ve Demokrasi, 17(2), 89-103.
Bir yanıt yazın