11 Şubat 1932’de açılan Halkevlerinin başına 73 yılda gelenler pişmiş tavuğun başına gelmiş mi ola!
19 Şubat 1932 tarihinde 14 il merkezinde resmen Halkevleri açılır.
Ankara Halkevinin açılış töreninde konuşan CHP Genel Sekreteri Recep Peker “… Türk vatandaşlarını eşit gören düşünceyle kurulmuş Halkevleri çatıları altında bütün vatandaşları toplamaya ve …milli birliğe yükseltmeye azmetmiş bulunuyoruz” diyerek bu konudaki beklentileri özetler.
Dil ve Edebiyat, Güzel Sanatlar, Temsil, Spor, Sosyal Yardım, Halk Dershaneleri ve Kurslar, Kütüphane ve Yayın, Köycülük ile Tarih ve Müze Şubesi olmak üzere dokuz dalda çalışması hedeflenir.
Halkevleri ve Köyodalarının açılmasının 93. yıldönümünde kurulmasında emeği olanların ve özveriyle çalışanlarının aziz anıları önünde saygı eğiliyor ve anıyorum. 11.2.2025Salı
HALKEVLERİ VE KÖYODALARININ AÇILMASI ZORUNLULUĞU:
· Halkevlerinin örgütlenme yapısı ve amaçları idealist bir yapıyı sergiler.
· Ülke nüfusun %75 kırsal kesimde yaşamaktadır.
· Halkın % 10.6’sı okuma-yazma bilmektedir. Bu oranın sadece % 3.7’si kadındır.
· 1923-1924 öğretim yılında 4.894 okul, 10.238 öğretmen, 341.941 öğrenci bulunmaktadır.
· 1927-1928 öğretim yılında 6.043 ilkokul, 15.194 öğretmen, 461.985 öğrenciye yükselmiştir.
· Gerçekleştirilen devrimlerin özümsenmesi ve milletin gönencinin artırılmasının yolu halkın eğitinden geçmektedir.
· Ülkede bu dönemde 40 bin köy vardır. Okulsuz ve öğretmensiz 34 bin köy vardır.
ÖRGÜTLENME YAPISI VE SÜRECİ
· Türk Ocakları 10 Nisan 1931’de toplanan olağanüstü kongre ile CHP’ye katılma kararı almış, 1931’de yapılan CHP’nin üçüncü büyük kongresinde Halkevlerinin açılması kararlaştırılmıştır.
· 1948 yılına gelindiğinde halkevi olmayan il, halkevi veya halkodası olmayan ilçe merkezi kalmamıştır.
· 20 Maddelik Halkodaları Talimatnamesi, 8 Ağustos 1939 tarihinde kabul edilerek yürürlüğe girer.
· Açıldığı 1940 yılında 140 olan Halkodaları sayssı 1948’de 4261’e,1950 yılında 4.322’ye ulaşır.
· 1948 yılında Dil ve Edebiyat kolları, Türk Dil Kurumunun(TDK) tüzüğüne göre bulundukları yerlerde bu kurumun şubesi haline getirilmiştir.
· Ulus devlet ve Cumhuriyet değerleri konusunda yurttaşların bilinçlendirilmesini esas alarak hareket eden Halkevleri, 1930’lar Türkiye’sinin en önemli eğitim ve kültür kurumlarıdır.
· Aydınlarla halkın kucaklaştığı sınıfsız,kaynaşmış bir toplum olmanın zeminini hazırlayan yerler olur.
· Okuma yazma bilenlerinin oranının artmasında, dil ve tarih tezlerinin anlatılmasında; gerek yayınları, gerekse düzenledikleri konferanslar ve temsillerle kültürel beğeni düzeyinin yükselmesinde çok önemli işlevi olur.
· Yokun yok olduğu süreçte ihtiyaç sahiplerine yiyecek, giyecek, barınma ve sağlık v.b gibi çeşitli yardımların yapılmasında etkili işlevi olur.
· Kuruldukları dönemde yüklenen işlev göz önüne alındığında, Cumhuriyet döneminin pek çok idealinin gerçekleşmesine büyük katkıları olur.
NELER BAŞARDILAR?
1940 yılında sayısı 378’i bulan halkevlerinin altı ayda bir, Ankara’ya yollanan raporlara göre kurumun ne denli verimli çalıştıklarını görülmektedir.
· Verilmiş konferans sayısı:2.835, konferansları izleyen sayısı: 917.724 kişi,
· Türkçe dönem kurs sayısı: 158, katılan sayısı:11.430 kişi,
· Kütüphanelerdeki kitap sayısı 349.093’e yükselmiş, okuyucu sayısı ise 2.030.761’dir.
· Tiyatro gösterisi sayısı : 2921, temsilleri izleyen sayısı: 918.104 kişi
· Halkevlerinde 208 radyo, 13 amplifikatör, 76 hoparlör, 101 bando bulunmaktadır.
· Düzenlenen köy gezisi sayısı: 1.492
· Halkevlerine gelen sayısı: 8.133.829 kişidir. (2. Dünya Savaşı’nın yarattığı sıkıntılar nedeniyle faaliyetlerin sayısı ve yoğunluğunun azalmıştır)
HALKEVLERİNİN BAŞINA 73.YILDA GELENLER PİŞMİŞ TAVUĞUN BAŞINA GELMİŞ Mİ OLA!
· Demokrat Parti, halkevleri/halkodalarının muhalefet partisi CHP’nin güdümündedir diye kapatılmasını gündeme getirir.
· Halkevleri,Halkodalarının halk eğitimine yönelik bağımsız kurumlar olarak faaliyetlerini dürdürmesi dillendirilse de başbakanı Adnan Menderes olan DP hükümetince kabul görmez.
· 1932 yılında Aydın Halkevi açılışında “… yurdun en uzak köşelerinde bile açılmasının zorunludur” diyen sözleriyle Gazi Ata’nn gözüne girip CH’den milletvekili olanda aynı feodal Adnan Menderes’dir.
· Meclis tarafından kabul edilip 11 Ağustos 1951 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan 5830 sayılı yasayla 478 halkeviyle birlikte 4322 halkodasının çalışmasına son verilir.
· Halkevleri, 27 Mayıs 1969’da sonra Türk Kültür Derneği adıyla açılır.
· Adı 21 Nisan 1963’teki Olağanüstü Tüzük Kurultayında alınan kararla Halkevleri adını alır. Bağımsız olmakla birlikte, kamu kuruluşlarıyla işbirliği yaparlar.
· 12 Eylül 1980 askeri darbesi ile Halkevleri kapatılır ve genel başkanı Ahmet Yıldız da tutuklanır.
· Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi, 11 Nisan 1984 tarihinde tüm sanıkların beraatine karar verir. Askeri Yargıtay’da 17 Ekim 1984 tarihinde kararı onaylar.
· Halkevlerinin yeniden açılması için Halkevleri Yönetim Kurulu yargıya başvurur. Mahkeme 23 Haziran 1987 tarihli kararıyla istemi olurlar.
· 31 Ekim 1988 tarihinde Ankara’da toplanan 10. Kurultay ile Halkevleri’nin üçüncü dönemi, ikincisinin devamı olarak başlar ve günümüze ulaşır
11Şubat 1932 tarihinde açılan Halkevlerinin başına 73 yılda gelenler pişmiş tavuğun başına gelmiş (*) mi ola!
(*) Pişmiş tavuğun başına gelmemek deyimi anlamı: Her türlü zarara, kötülüğe, felakete uğramak, çok sıkıntı çekmek: “Büyük kalabalığa varana kadar sanat eserinin başına gelenler pişmiş tavuğun başına bile gelmemiştir.” – Bedri Rahmi Eyüboğlu
Bir yanıt yazın