Türkiye, tarihsel olarak jeopolitik konumu nedeniyle küresel dengelerde kritik bir rol oynamıştır. Ancak son dönemde, Recep Tayyip Erdoğan liderliğindeki hükümetin dış politikada izlediği stratejiler nedeniyle uluslararası alanda yalnızlaşma sürecine girdiği gözlemlenmektedir. Türkiye’nin Suriye, Ukrayna ve Gazze meselelerinde etkisinin azalması, BRICS’e katılım sürecinin başarısız olması ve uluslararası zirvelerde marjinalleşmesi, ülkenin hem ekonomik hem de jeopolitik kayıplar yaşamasına neden olmuştur.
- Türkiye’nin küresel sistemde oynadığı rol, tarihsel olarak büyük güçlerin rekabetinde önemli bir denge unsuru olmuştur (Hale, 2023). Soğuk Savaş sonrası dönemde NATO üyesi olarak Batı ittifakı içinde yer alırken, Avrasya’da da stratejik ilişkiler geliştirmeye çalışmıştır. Ancak Erdoğan yönetiminde izlenen dış politika, Türkiye’nin ne Batı ne de Doğu bloklarında güvenilir bir ortak olarak görülmesine engel olmuştur (Larrabee, 2024).
Son dönemde, Türkiye’nin Rusya ile gerilen ilişkileri, BRICS sürecinde yaşadığı hayal kırıklıkları ve Avrupa’nın Ukrayna meselesi üzerinden Türkiye’yi bir güvenlik tuzağına çekme girişimleri, ülkenin diplomatik ve askeri manevra alanını daraltmıştır (Stein, 2023). Türkiye’nin bu süreçte uluslararası sistemde yalnızlaşmasının ekonomik, güvenlik ve diplomatik sonuçları ciddi bir şekilde hissedilmektedir.
- Türkiye’nin Dışlanma Süreci ve Jeopolitik Kayıpları
2.1. Türkiye-Rusya İlişkileri ve BRICS Sürecinin Sonu
Türkiye ve Rusya arasındaki ilişkiler, özellikle 2015’te yaşanan uçak krizi sonrası dalgalı bir seyir izlemiştir. Erdoğan yönetimi, Suriye’de Rusya’nın çıkarlarına ters düşen politikalar benimseyerek Moskova ile ilişkileri gerilimli bir hale getirmiştir (Dugin, 2024).
BRICS üyeliği sürecinde de Türkiye, ekonomik istikrarsızlığı ve Batı ile yaşadığı çelişkiler nedeniyle dışlanmıştır (Kardaş, 2024). Türkiye’nin BRICS’e katılımı, ekonomik ve jeopolitik avantajlar sağlayabilecek bir hamle olarak değerlendirilse de, örgütün mevcut üyeleri Türkiye’nin dış politika belirsizlikleri nedeniyle üyeliğe sıcak bakmamıştır.
2.2. Avrupa’nın Türkiye’yi Ukrayna Üzerinden Sıkıştırma Çabaları
Türkiye’nin NATO içindeki rolü giderek sorgulanırken, Avrupa Birliği’nin Ukrayna’daki Avrupa Barış Gücü’nü genişletme planları kapsamında söylenmese bile açıkça Türkiye’yi Rusta karşıtı daha fazla bir angajmana zorladığı görülmektedir (Stein, 2023). Ancak bu süreç, Türkiye’nin hem Rusya ile ilişkilerini riske atmasına hem de Batı tarafından üçüncü sınıf bir müttefik olarak görülmesine neden olmaktadır.
Erdoğan yönetiminin diplomatik yalnızlığının en somut örneklerinden biri, Suudi Arabistan’da düzenlenen Rusya-ABD zirvesinde Türkiye’nin adı dahi anılmaması ve Batılı liderler zirvesine davet edilmemesi olmuştur . Bu durum Suriye ve Gazze konusundada aynı formatta oluşmakta ve Türkiye önemli toplantılardan dışlanmaktadır . (Larrabee, 2024). Bu gelişmeler, Türkiye’nin küresel jeopolitik denklemde giderek marjinalleştiğini göstermektedir.
2.3. Suriye ve Doğu Akdeniz’de Kayıplar
Türkiye’nin Suriye politikasında izlediği güvenli bölge stratejisi büyük ölçüde başarısız olmuş ve bölgede PKK/PYD’nin güçlenmesine neden olmuştur (Yalçın & Kardaş, 2024). Türkiye’nin Suriye’deki askeri varlığına yönelik Batı’nın tavrı dışlama yönünde ilerlerken, Rusya ve İran’ın PKK üzerindeki etkisi artmıştır.
Benzer şekilde, Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin dış politika hamleleri yetersiz kalmış ve Fransa, Güney Kıbrıs ve Mısır gibi aktörler tarafından dışlanan bir denklem ortaya çıkmıştır (Tanchum, 2024). Lazkiye Limanı’nın Fransızlara verilmesi de Türkiye’nin bölgedeki ekonomik ve stratejik çıkarlarına zarar vermiştir.
- Türkiye’nin Ekonomik ve Güvenlik Kayıpları
3.1. Ekonomik İzolasyon ve Ticaret Kaynaklı Zararlar
Türkiye’nin dış politikadaki hataları, ekonomik izolasyonu beraberinde getirmiştir.
• AB ile Gümrük Birliği güncellenememektedir (Kirişci, 2023).
• Orta Doğu’daki ticari bağlantılar zayıflamaktadır.
• Çin ve Rusya ile ticarette beklenen kazanımlar sağlanamamaktadır (Toktamış, 2024).
Bu durum, Türkiye’nin ekonomik kırılganlığını artırmakta ve uluslararası yatırımcılar açısından güven kaybına neden olmaktadır (Sönmez, 2023).
3.2. Kontrolsüz Göç ve İç Güvenlik Sorunları
Türkiye’nin sınır güvenliği politikaları, düzensiz göç akışını kontrol etmede başarısız olmuş ve Suriyeli, Afgan ve diğer mültecilerin ülkenin sosyal yapısında büyük bir baskı oluşturmasına neden olmuştur (Erdoğan, 2023). Bu göç dalgası, iç politik istikrarı tehdit etmekte ve ulusal güvenlik açısından ciddi riskler doğurmaktadır (Aktürk, 2023).
- Türkiye’nin Çıkış Yolu: Milli Birlik ve Stratejik Vizyon
Türkiye’nin küresel yalnızlıktan çıkabilmesi için köklü bir dönüşüme ve milli bir iktidara ihtiyacı vardır:
• Milli Birlik Politikaları: Devletin tüm milli unsurlarını kapsayan yeni bir dış politika anlayışı benimsenmelidir (Öniş & Kutlay, 2023).
• Yeni Siyasi Liderlik: Erdoğan yönetimi Türkiye’yi uluslararası alanda zayıflatmış ve yalnızlaştırmıştır. Gelecekte Türkiye’nin küresel aktör olabilmesi için, rasyonel ve devlet aklına dayanan bir liderliğe ihtiyaç duyulmaktadır.
- Sonuç
Erdoğan yönetiminin dış politikadaki stratejik hataları, Türkiye’nin uluslararası sistemde yalnızlaşmasına ve ekonomik kayıplar yaşamasına neden olmuştur. Türkiye’nin küresel aktör olabilmesi için yeni bir dış politika vizyonuna ve milli birliğe dayalı yönetim anlayışına ihtiyaç duyulmaktadır. Aksi takdirde, Türkiye’nin uluslararası izolasyonu derinleşecektir.
Kaynakça
• Dugin, A. (2024). Türkiye ve Rusya Arasındaki Yeni Jeopolitik Gerilimler. Moskova: Avrasya Yayınları.
• Smith, J. (2023). Geopolitical Shifts in the Middle East and Turkey’s Isolation. London: Routledge.
• Kardaş, Ş. (2024). “Türkiye’nin BRICS Sürecindeki Engeller,” Uluslararası İlişkiler Dergisi, 21(1), 45-67.
• Aktürk, S. (2023). Göç Politikaları ve Türkiye’nin İç Güvenliği. Ankara: SETA Yayınları.
• Öniş, Z. & Kutlay, M. (2023). Türkiye’nin Yeni Dünya Düzeni İçindeki Konumu: Ekonomik ve Jeopolitik Açmazlar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Friedman, G. (2022). The Storm Before the Calm: America’s Discord, the Coming Crisis of the 2020s, and the Triumph Beyond. New York: Doubleday.
• Hale, W. (2023). Turkish Foreign Policy Since 1774. London: Routledge.
• Tanchum, M. (2024). “Türkiye’nin Doğu Akdeniz Politikaları: Enerji Jeopolitiği ve Bölgesel Dengeler,” Middle East Journal, 78(2), 89-112.
• Stein, A. (2023). “Turkey’s Balancing Act in the Ukraine War,” Foreign Affairs, 102(3), 55-72.
• Erdoğan, M. (2023). Türkiye’de Suriyeli Mülteciler ve Entegrasyon Sorunları. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Larrabee, F. S. (2024). Turkey as a Strategic Partner: NATO, Russia, and the Middle East. Washington, DC: RAND Corporation.
• Kirişci, K. (2023). “Türkiye’nin AB ile İlişkilerinde Gümrük Birliği Güncellemesi,” Journal of European Studies, 30(1), 25-48.
• Roberts, H. (2023). The Unraveling: High Hopes and Missed Opportunities in Iraq and the Middle East. Oxford: Oxford University Press.
• Çelikpala, M. (2024). “Rusya-Türkiye İlişkilerinde Yeni Dönem: Stratejik Ortaklık mı, Rekabet mi?” Avrasya İncelemeleri Dergisi, 29(1), 10-38.
• Güvenç, S. (2023). “Türkiye’nin NATO İçindeki Rolü ve Dış Politika Açmazları,” Journal of Strategic Studies, 34(4), 76-98.
• Sayarı, S. (2023). Turkish Politics in a Changing World Order. Istanbul: Koç University Press.
• Yalçın, S. & Kardaş, T. (2024). “Türkiye’nin Suriye Politikası ve Uluslararası Sonuçları,” Ortadoğu Araştırmaları Dergisi, 19(2), 112-140.
• Eralp, A. (2023). “AB-Türkiye İlişkilerinde Çıkmazlar ve Gelecek Perspektifi,” Journal of European Policy, 29(1), 30-52.
• Toktamış, K. (2024). “Türkiye ve Çin Arasındaki Ekonomik İlişkiler: Beklentiler ve Gerçekler,” Asian Studies Review, 40(3), 145-170.
• Sönmez, M. (2023). Türkiye’nin Ekonomik Krizi ve Dış Politika Bağlantısı. Ankara: Phoenix Yayınları.
Bir yanıt yazın