Benim dindarlıkla zekâ arasında ters korelasyon olduğuna ve zekâ arttıkça dindarlığın azalıp ateistliğin arttığına ilişkin çok sayıda çalışmanın olduğuna dair sözlerime “yok öyle bir şey uyduruyorsun” veya “o çalışmaları gösterir misin” diyen arkadaşlar için bir kaynak liste yaptım. Bunların çoğunun meta-analiz olduğunu belirtmek isterim. Yani tek bir çalışmaya dayanmıyorlar. Çok sayıda çalışmayı birleştirerek yapılmış analizlerdir.
Fakat ben bunları verirken dindarları aşağılamak, ateistleri yüceltmek gibi bir amaç taşımıyorum. Bunları sıralarken kıkırdamıyorum. Sadece bilimsel kaynaklar bunlar ve bu veriler iddiamı doğruluyor diyorum. Artık dileyen dilediği sonucu çıkartabilir.
Zeka ve dindarlık arasında negatif korelasyon olduğunu yani IQ’nun arttıkça dindarlığın azaldığını gösteren başlıca araştırmalar şunlardır:
► Michael Argyle tarafından Oxford Üniversitesinde 1958 yılında yapılan ve “Religious Behaviour”(Routledge ve Kegan Paul) adlı kitapta yayınlanan çalışma.
► Antoine Vergote tarafından Leuven Katolik Üniversitesinde 1969 yılında yapılan ve “The Religious Man: A Psychological Study of Religious Attitudes”(Gill and Macmillan) adlı kitapta yayınlanan çalışma.
► Helmuth Nyborg tarafından Aarhus Üniversitesinde 2009 yılında yapılan ve Intelligence adlı dergide “The intelligence–religiosity nexus: A representative 57-nation study” başlığıyla yayınlanan çalışma.
► Richard Lynn, John Harvey ve Helmuth Nyborg tarafından Ulster Üniversitesi ve Aarhus Üniversitesinde 2009 yılında yapılan ve Intelligence adlı dergide “Average intelligence predicts atheism rates across 137 nations” başlığıyla yayınlanan çalışma.
► Miron Zuckerman, Jordan Silberman ve Judith A. Hall tarafından Rochester Üniversitesi ve Northeastern Üniversitesinde 2013 yılında yapılan ve Personality and Social Psychology Review adlı dergide “The relation between intelligence and religiosity: A meta-analysis and some proposed explanations” başlığıyla yayınlanan çalışma.
► Will M. Gervais ve Ara Norenzayan tarafından British Columbia Üniversitesinde 2012 yılında yapılan ve Science adlı dergide “Analytic thinking promotes religious disbelief” başlığıyla yayınlanan çalışma.
► Gordon Pennycook, James Allan Cheyne, Nathaniel Barr, Derek J. Koehler ve Jonathan A. Fugelsang tarafından Waterloo Üniversitesinde 2014 yılında yapılan ve Memory & Cognition adlı dergide “Cognitive style and religiosity: The role of analytical thinking” başlığıyla yayınlanan çalışma.
► Miron Zuckerman, Chen Li ve Siyan Lin tarafından Rochester Üniversitesinde 2019 yılında yapılan ve Personality and Social Psychology Review adlı dergide “The negative relation between reasoning and religiosity: An updated meta-analysis” başlığıyla yayınlanan çalışma.
► Edward Dutton, Dimitri van der Linden ve Richard Lynn tarafından Ulster Üniversitesi ve Rotterdam Erasmus Üniversitesinde 2018 yılında yapılan ve Journal of Religion and Health adlı dergide “The Negative Relation Between Intelligence and Religiosity: The Role of ‘Sensing’ Versus ‘Intuition’” başlığıyla yayınlanan çalışma.
► Muhammet Gedikli tarafından Hamburg Üniversitesinde 2020 yılında yapılan ve Journal of Biosocial Science adlı dergide “The relationship between intelligence and religiosity: a critical review and meta-analysis” başlığıyla yayınlanan çalışma.
Bu çalışmalarda “negatif korelasyon”, analitik düşünme eğilimi ve standart zeka testleri (IQ) skorları yükseldikçe, geleneksel dini inançlara bağlılık ve dindarlık pratiklerinin istatistiksel olarak azalma eğiliminde olduğunu ifade eder. Araştırmacılar bu durumu genellikle analitik düşünmenin sezgisel inançları sorgulama eğilimi, zekanın hayatta karşılaşılan sorunlara alternatif çözümler sunarak dinin sağladığı bazı psikolojik işlevlerin yerini alması gibi hipotezlerle açıklamaktadır.
Bir yanıt yazın