Toplumlar bir günde çökmez. Bir milletin değerlerini, düşünme biçimini ve ortak vicdanını kaybetmesi; uzun yıllara yayılan küçük kırılmaların, sessiz kabullenişlerin ve yönlendirilmiş algıların bir sonucudur. “Nasıl bu hale geldik?” sorusu çoğu zaman geç kalınmış bir sorgulamanın ifadesidir.
Bir toplumun çürümesi, önce dilde başlar. Kavramlar içi boşaltılarak yeniden tanımlanır. Adalet, liyakat, özgürlük gibi temel değerler; günlük çıkarların ve politik hesapların gölgesinde anlamını yitirir. İnsanlar artık doğruyu değil, kendilerine sunulanı tekrar etmeye başlar. Bu noktada medya, sadece bilgi aktaran bir araç olmaktan çıkar; düşünce biçimini şekillendiren bir aygıta dönüşür.
Üç beş “uzman” ya da ekran yüzü, sürekli tekrar edilen söylemlerle geniş kitleleri etkileyebilir. Bu kişiler, çoğu zaman sorgulanmadan kabul edilen otoriteler haline gelir. Halbuki gerçek uzmanlık, farklı görüşlere alan açmayı ve eleştirel düşünceyi teşvik etmeyi gerektirir. Tek sesli bir ortamda ise toplum, kendi aklını kullanma yetisini yavaş yavaş kaybeder.
Bir diğer kırılma noktası da ekonomik bağımlılıktır. İnsanlar geçim derdiyle boğuşurken, uzun vadeli toplumsal sorunları düşünmeye vakit bulamaz. Bu durum, bireyleri kolay yönlendirilebilir hale getirir. Maaşa, statüye ya da kısa vadeli kazançlara bağımlı hale gelen bireyler, çoğu zaman sistemin yanlışlarını görmezden gelmeyi tercih eder.
Ancak suçu yalnızca belirli gruplara yüklemek kolaycılıktır. Asıl mesele, toplumun genelinde eleştirel düşüncenin zayıflamasıdır. Sorgulamayan, araştırmayan ve farklı görüşleri dinlemeyen bir toplum; kendi geleceğini başkalarının eline bırakır. Bu noktada “insan çöplüğü” ifadesi, aslında bir sonuçtur, neden değil.
Peki çıkış yolu var mı?
Elbette var. Toplumlar, aynı şekilde yeniden inşa da edilebilir. Bunun için önce bireyin değişmesi gerekir. Her birey, bilgiye ulaşma sorumluluğunu üstlenmeli, farklı kaynakları değerlendirmeli ve kendi fikrini oluşturmalıdır. Eğitim sisteminin eleştirel düşünceyi teşvik etmesi, medyanın şeffaf ve çoğulcu olması, hukukun bağımsızlığı gibi unsurlar da bu dönüşümün temel taşlarıdır.
Unutulmamalıdır ki bir millet, yalnızca yönetenlerin değil; o toplumda yaşayan herkesin ortak eseridir. Eğer bir çöküşten söz ediliyorsa, bu yalnızca bir grubun değil, kolektif bir sürecin sonucudur. Aynı şekilde, yeniden yükseliş de ancak kolektif bir bilinçle mümkün olacaktır.
Bir yanıt yazın