Bu gün Türkiye’nin savunma sanayinde geldiği noktaya bundan bir asır önce adım atıldı. 20 Aralık 1923 yılında hükümet tarafından avrupaya gönderilen ekipte yer alan Vecihi Hürkuş, Türkiye’ye dönüşünde ilk Türk tipi uçağı Vecihi K-6’yı inşa etti.
Kayseri Uçak Fabrikası ya da ilk kuruluş adıyla TOMTAŞ, 1925 yılında Atatürk sayesinde Kayseri’de açıldı. Ankaralı girişimci iş insanlarının alman uçak firması junkerle ortaklaşa kuruldu. 1927’de ilk Junkers A20 uçağı üretildi. Üretimde kalifiye eleman yetersizliği ve teknik eksiklerden dolayı 1928’de kapatılarak Türk Tayyare Cemiyetine devredildi.
1931 yılında tekrar açılan fabrikada Alman Gotha, Amerikan Curtiss Hawk, Curtiss Fledgling, Polonya P.Z.L, İngiliz Miles Magister tipi uçakların üretimi ve montajı yapıldı. İlk yıllarında 50, 1935 yılından sonra artarak 500-600 kişiye varan istihdam imkânı sağlandı. Kayseri Uçak Fabrikası’nda üretilen ilk Fledgling marka uçak, Atatürk’ün emriyle İran Şahı’na hediye edildi, 1932’de Tahran’a götürüldü.
Fransa’nın baskısı sonucu fabrika zarar ettirildi, junker firması Almanya’ya geri döndü. Nuri Demirağ bu uçak fabrikasının yerine kendi uçak firmasını 1940’lı yıllarda kurdu. Üretilen yolcu uçağı ilk uçuşunu yaptı. Aynı zamanda kardeşi ile birlikte dağları delerek tünel açarak 1012 kilometrelik demiryolunu bir yılda tamamladı. Ülkeyi demiryolları ile bağladığı için Atatürk ona Demirağ soyadını verdi.
7 Haziran 1941’de Etimesgut Fabrikasında yapılan ilk uçak havalandı. 1947 yılında imzalanan Marshall anlaşması gereği fabrika kapatıldı. Eskişehir tank fabrikası, Kırıkkale silah fabrikası ve bazı traktör fabrikaları gibi. Yetkili personel eksikliğinden dolayı uçuş izni almadan uçtuğu için Hürkuş hapis cezası aldı. Demirağ daha sonra affedilse de hava kuvvetlerinden ayrıldı.
İspanya, İran ve Irak’tan alınan siparişlerle bağlantısı yapılmış ve imal edilmiş uçakların ihracı engellendi. Yurt içi ve yurt dışından sipariş alamayan fabrika 1944 yılında kapandı. Beşiktaş’ta açtığı Uçak Fabrikası ile Yeşilköy’deki Gök Okulu, 1944 yılında dönümü 15 lira üzerinden kamulaştırıldı.
THK Etimesgut Uçak Fabrikanın işçi sayısı 1948 yılında 888’di, bunlardan 135’i çırak olup yüzde 15’i kadındı. 1945’te fabrikanın çalışan sayısı 945 kişiye yükseldi. Sonrasında bakım onarım merkezine dönüştürüldü.
Türk Hava Kurumu Uçak Fabrikası tarafından tasarlanan hasta nakil uçağı THK-5A, 7 Haziran 1952’de OY-ACK tescilini alarak, Danimarka’ya ihracatı yapılan ilk Türk hasta nakil uçağı oldu. Sonrasında çeşitli nedenlerle üretim durdu. Geçmişteki duraksamalar olmasaydı; bu gün Türkiye, 6.nesil savaş uçağını envanterine almış olabilirdi.
Bir yanıt yazın