2.1.2.4. Türkçe Dil Kursları
İran İslam Devrimi ile iktidara gelen yeni Tahran yönetimi de Pehlevî
yönetiminin takipçisi gibi davranmış, İran toplumunun ekseriyetini teşkil eden Türklere ana dillerinde eğitim öğretim yapma imkânı vermemiştir. Lâkin aydınların ve halkın aşırı baskısı sonucu Türkçe özel kurslar açılmasına kısmen izin verilmiştir.
Bu kısmî izinden istifade etmeye çalışan İran Türk aydınları üniversitelerde, kültür merkezlerinde her yaştan Türklere Türkçe kursu verirler.
İlk olarak Prof. Dr. Muhammet Takî Zehtabî, Tebriz Üniversitesi’nde ve Urmiye Kültür Merkezi’nde Türkçe kursları açmış ve bizzat kendisi bu kurslarda ders vermiştir.
Dr. Muhammed Hüseyinzade Sadık (Düzgün), Tahran, İsfahan ve Hemedan Üniversitelerinde benzeri kurslar açmış, Türk Dili ve Edebiyatı dersleri vermiştir.
Mühendis Ali Rıza Sarrafî, Tebriz ve Tahran’da; Dr. Cemal Ayrımlu, Urmiye Üniversitesi’nde; Dr. Ali Taşkın, Tebriz, Suluduz, Hoy ve Urmiye’de Türkçe kursları açmış ve ders vermişlerdir.
Araştırmacı Yazar Behruz İmanî, Hasan Umudoğlu Tebriz Üniversitesi’nde seçmeli Türkçe derslerini okutmaktadırlar. Yine Perviz Yekânî Zarî, Hoy şehrinde Türkçe kursları açmıştır.
Dr. Muhammed Ali Ferzane de Tahran ve Tebriz’de Türk dili kursları açmıştır.
Dr. Hüseyin Feyzullahî Vehid, Tebriz Üniversitesi’nde Tarih dersleri vermiştir.
Mir Ali Rızaî, Sulduz Peyami Nur Üniversitesi’nde Azerbaycan Dili ve
Edebiyatı dersleri vermiştir.
Urmiye’de Naib Ulufî, Farabî Orta Okulu’nda seçmeli Türkçe dersleri
vermektedir.
Ünlü dilbilimci Esadullah Merdanî, Şiraz’da Kaşkay Türkleri için Türkçe kursları açarak onlara ders vermektedir.
Tahran’da Hasan Raşidî Tahran ve Kerec Üniversitelerinde; Mühendis Muhammed Rıza Bağban Kerimî, Zencan ve Senendec üniversitelerinde; Emin Ekberpur Urmiye Üniversitesi’nde; Sulduzlu Sirus Siyamî, Senendec Üniversitesi’nde Türkçe kursları açarak ders vermektedirler.
Mehdi Neimî, Erdebil şehrinde ve Tahran Üniversitelerinde Türkçe kurslar açmıştır.
İran Türkçesinin gelişmesi yolunda yapılan çalışmalardan önemli biri de genel merkezi Urmiye’de olan ve Sulduz, Salmas, Goşaçay (Miyandap) şehirlerinde şubeleri bulunan “Bilim Yolu Cemiyeti”dir. 2003 yılında kurulan ve genel başkanlığını Mühendis Hamit Şafi’nin yaptığı bu cemiyet, her yaştan öğrenciye, hatta yetişkinlere Türkçe kursları açıp Türk dili ve edebiyatı dersleri vermektedir.
Bu kurslara rağbet fazla olmuştur. Ne yazık ki Tahran yönetimi bu kursların faaliyetine 4 yıl ancak tahammül edebilmiş, 2008 yılında bütün bu kursları kapatmıştır.
Bu kurslarda pek çok İran Türk aydını gönüllü olarak görev almıştır. Urmiye ve adı geçen diğer şehirlerde, Resulî Hanım, Özdemir Hanım, Selimî, Dr. Tevhid Melikzâde, İsmail Mededlî gibi öğretmenler görev almışlardır.
Bilim Yolu Cemiyeti’nin Sulduz Şubesinin başkanlığını ve öğretmenliğini Mir Ali Rızaî yürütmüştür.
Öğretmen Muhammet Gocuk, Kümbeti Kavus’ta bulunan Türkmen Kültür Ocağı’nda Türkçe dersleri vermektedir.
2.1.3. İran Türkçesinin Bugünkü Durumu
1925 yılına kadar iktidarda bulunan Kaçar Türk şahlarının şuursuzlukları ve aymazlıkları, Pehlevîlerin dış kaynaklı şovenist yasaklamaları ve yeni yönetimin gerekli imkân ve fırsatı vermemesi sebebiyle İran Türkçesinin durumu istenilen seviyede değildir.
Ancak yukarıda işaret edildiği gibi geleneksel ve kurumsal
unsurlar ile sivil toplum örgütlerinin can pahasına yaptıkları çalışmalarla hayatiyetini devam ettirmektedir.
2.1.3.1. Devrim Sonrası Resmî ve Sivil Toplum Örgütleri Tarafından Yapılan Bilimsel Çalışmalar
İran Devrimi’nden (1979) sonra kurulan İran İslam Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında Tahran yönetimi gerçek niyetini ortaya koymamıştır. 1980 yılında başlatılan İran-Irak Savaşı da bahane edilerek İran Türklerine vaad edilen hususlar tamamen askıya alınmıştır. Savaşın bitiminden iki yıl sonra Tebriz Üniversitesi’nde İran Türkçesinin meseleleri konusunda bir seminer çalışması yapılmıştır. Bu
çalışmada da Türkçe konuşulmasına izin verilmemiştir. İran Türkçesinin talihi çok sınırlı imkânlarla faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerinin gayretlerine kalmıştır.
Prof. Dr. Ali. Kafkasyalı ”İRAN TÜRKLERİ” Kitabından alınmıştır.
Bir yanıt yazın