Sayın Rehan Gündoḡmuṣ ve diḡer grup üyeleri:
Çanakkale savaṣı hakkında az bilinen iki ṣeye dikkati çekmekte fayda var:
– General Liman von Sanders, o zamanki Alman ordusundaki üç „musevi kökenli“ komutandan birisiydi. Asıl görevi, Anadolu’daki Alman askerlerinin
– Genel Kurmay Baṣkanlıḡı idi ve makam yeri Alman Büyükelçiliḡi idi. Strateji konusunda Enver Paṣa ile ters düṣünüyorlardı. Enver Paṣa, kaybedilen Osmanlı topraklarını geri almak peṣinde koṣarken, Liman v. Sanders, eldeki toprakların savunulmasına öncelik veriyordu. Enver -v.Sanders anlaṣmazlıḡı

19 Aralık 1917’de Bad Kreuznach’taki tren istasyonuna gelişi. Fotoğraf: Şehir Arşivleri
– Alman-Osmanlı diplomatik iliṣkilerinde sorun yaratınca, Alman Büyükelçisi v. Sanders’i Büyükelçilik ve Ìstanbul’dan uzaklaṣtırmak için Trakya’ya göndermiṣti.
– Liman von Sanders savaṣın gidiṣatını izliyor ve önce, saldırıyı kuzeyden, yani Rusya’dan ve Ìstanbul boḡazı üzerinden bekliyordu. Bu yüzden önce Krupp’un topları ile Ìstanbul boḡazını tahkim etmiṣti. Sonradan, taaruzun güneyden, Çanakkale üzerinden geleceḡine kanaat getirince, topları Ìstanbul Boḡazından, Çanakkale Boḡazı‘na nakletme ve yerleṣtirmeye karar verip, bu topları manda arabaları ile çektirerek, bir senelik bir çabayla, Çanakkale Boḡazını tahkim ettirdi. Sed-ül Bahir’e yerleṣtirilen toplar en sonuncularıydı ve ilk taarruzun baṣlamasından hemen bir hafta önce yerlerine ulaṣmıṣlardı. Atatürk’ün Trakya’ya tayini, bu nakliyat sırasında olmuṣtu.
Bu konuda, Liman von Sanders‘e haksızlık yapıldıḡı kanaatindeyim. Bu, Atatürk’ün Çanakkale savunmasındaki büyük baṣarısına gölge düṣürmez.
Çanakkale Savaṣı‘nı detayları ile, okumakta fayda vardır. Örneḡin döṣenen mayınların ne zaman, nereden ve nasıl geldiḡini, Fransız amiralin kendi oḡlunu kendi gemisinde neden astırdıḡını …..
Alman, Fransız ve Ìngiliz kaynaklar yanında, çok az tanınan Türk kaynaklarını, örneḡin „Ben Bir Türk Zabitiyim“ kitabını da tavsiye ederim.
Saygı ve selâmlarımla
Yavuz Dedegil





Bir yanıt yazın