MANZARA-İ UMUMİ

Atatürk, Nutuk isimli eserinin “Manzara-i Umumi” başlığı altındaki bölümünde, Kurtuluş Savaşı’ndan önceki dönemde ülkenin içinde bulunduğu durumu şöyle anlatıyor :
“Ulus, yorgun ve yoksul durumda. Saltanat makamında oturanlar, kendini ve yalnız tahtını koruyabilecek önlemler araştırmakta. Ordunun elinden silahları ve cephanesi alınmış ve alınmakta. Her yanda yabancı devletlerin görevlileri ve özel adamları çalışmakta. Yurdun dört bucağında bazı azınlıklar gizli, açık amaçlarının elde edilmesine, devletin bir an önce çökmesine çaba harcıyorlar. Gizli bir takım dernek ve parti adı altında kuruluşlar var. Yandaş basın organları çalışmakta. Felaketin korkunçluğunu ve ağırlığını anlamaya başlayanlar, kurtuluş çareleri saydıkları yollara başvuruyorlar.”
* * *
Biz de, içinde bulunduğumuz günlerin manzarai umumiye’sini yani Genel Görünüş’ünü, basın organlarından derlemelerimiz ile şöyle özetlemekteyiz:
Yalnız büyük şehirlerde değil, diğer il, ilçe ve mahallelerde protesto yürüyüşleri artarak yayılıyor.
Hiçbir şey yapamayan, birli ikili guruplar halinde kadınlar, genç kızlar ellerinde tencere tava çalarak sokak aralarında dolaşıyorlar.
Yoldan geçen arabalar korna çalarak onlara katılıyor, evlerin balkonlarından pencerelerinden bayraklar sallanıyor.
Bir gün önce gösteri yapılan meydan ve sokaklardan, ertesi gün geçen insanların, bir gün önce sıkılan gazlardan ötürü boğazları yanıyor, gözleri yaşarıyor.
O kadar yoğun gaz sıkılmış ki adeta duvarlara, sokak lambalarına, ağaç dallarına takılmış kalmış.
Halka sıkılan tazyikli suların içindeki, niteliği bilinmeyen katkı maddeleri kaldırımları, asfaltı değişik bir renge boyamış.
Yürüyüşleri sabote etmek için meydanlara sokulan sinyal kesici araçlar yüzünden iletişim aksamış, yayınlar yapılamıyor, internet bağlantıları aksıyor cep telefonları çalışmıyor.
Evladından haber alamayan anne babalar çocuklarına ulaşamıyor. Evlerine dönemeyen insanlar ailesine durumunu haber veremiyor, sokaklarda yatan yaralılara ambulanslar ulaşamıyor.
Yaralıların, gözaltına alınanların, tutuklananların sayısı bilinmiyor. Zehirli gazdan korunmak için kullanılan limon, yüz maskesi suç unsuru haline geldi. Çantasında limon, burun maskesi bulunan kişiler potansiyel suçlu olarak kabul ediliyor.
Şiddetli müdahaleden kaçan insanların sığındığı mekanlara ve hatta camilere bile giriliyor. Sokak aralarında dolaşan kimliği belirsiz, eli sopalı, bıçaklı kişiler, kıstırdıkları göstericilere şiddet uyguluyor, etrafı kırıp dağıtıyor.
Halkın katıldığı yürüyüşlere yapılan müdahaleler, sıkılan gazlardan kaçışan katılımcılar, atılan gaz bombalarından bayılan insanlar, tazyikli sular altında devrilen gençler, yaralılar, dövülen ve göz altına alınan insanların bulunduğu yerlerin adı yazılmasa, bu görüntülerin nerede çekildiği bile anlaşılmayacak.
Bu meydanların Azatlık Meydanı’ndan, Tahrir Meydanı’ndan farkı kalmamış.
Bu; artık Gezi Meydanı’nda ağaçların kesilmesini önlemek için yapılan bir kaç gösteri, Topçu Kışlası, AVM inşaatı sorununu geçti. Uzun zamandan beri Türkiye Cumhuriyeti’ne, Atatürk İlkelerine karşı süregelen olumsuz davranış, eylem ve söylemlerden, yolsuzluk iddialarından ötürü bir rejim sorununa dönüştü.
Olayların boyutu Türkiye sınırlarını aştı. Diğer ülkelerin değişik şehirlerinde, Türkiye’deki göstericiler lehine, gösteriler yapılıyor.
Üçüncü dünya ülkelerinde, Afrika ve Arap devletlerinde yapılan zulme başkaldıran sanatçılardan, Madonna’dan, Bruce Wills’ten açıklamalar geliyor.
Yerli basın yayın organlarında yayınlanamayan, televizyonlarda gösterilmeyen yürüyüşler, protestolar, gazlı-coplu şiddetli müdahaleler yabancı basın yayın organlarında yer alıyor.
Avrupa Birliği, Amerika ve diğer gelişmiş ülkelerden tepkiler ve kınamalar geliyor.
Uluslararası kuruluşlar ve aydınlar halka yapılan zulme karşı çıkıyorlar.
* * *
Nutuk’daki Manzarai Umumi şöyle devam ediyor :
“Bu durum karşısında tek bir çıkış yolu vardı. Ulus egemenliğine dayalı, tam bağımsız bir Türk Devleti.”
Ve Gençliğe Hitabesi’ni şöyle bitiriyor :
“Ey Türk istikbalinin evladı ! İşte bu ahval ve şerait içinde dahi vazifen,Türk İstiklal ve Cumhuriyetini kurtarmaktır. Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur.”

Av.A.Erdem Akyüz
[email protected]

Hyde Park, Londra’nın tam merkezindeki parkların en büyüğüdür. İlk defa 1637 yılında halkın hizmetine açılmış olan bu kraliyet parkı, bütün dünyada, bir köşesinde yer alan özgür konuşmacılar bölümü ile ünlüdür. Biz de diğer turistler gibi ilk önce bu köşeyi arayıp bulmuştuk. Bu park o kadar büyüktü k, bize göre sanki şehrin 1/4ünü kapsıyordu ve Londra’nın kalbi gibiydi. 142 Hektar büyüklüğündeki bu arazi içinde yüzme, kürek, bisiklet, binicilik ve piknik alanları gibi pek çok faaliyet yapılabiliyordu.

Resmi kayıtlara göre bu park 1536 yılında, İngilizlerin Kanuni Sultan Süleyman muadili kralları VIII nci Henry tarafından Westminster keşişlerinden alınmış ve öncelikle avcılık için kullanılıyormuş. Daha sonra Kral Inci Charles tarafından halkın hizmetine açılmış. Parkın düzenlemesi Mimar Decimus Burton tarafından 1825 yılında yapılmıştır. Bu muhteşem Park 1730 yılında Kral IInci George’un eşi Kraliçe Karolin tarafından uzun bir göle kavuşmuş Serpentin olarak adlandırılan bu suni göl sayesinde Londralılar kürek ve yüzme sporlarını yapma imkânına da sahip olmuşlardır.

Serbest konuşma köşesine gelince; kayıtlara göre Hyde Park 19ncu yüzyılda mitingler için çok popüler bir mekân olmuştu. 1872 yılındaki tıpkı günümüz Taksimdeki mitinglere benzer şekilde, bir politik toplantı sırasında polisin mitingi önlemek için yaptığı sert müdahaleler toplumu fazlasıyla rahatsız edince, yurttaşların özgürce fikirlerini söyleyebileceği bir yer oluşturulmak istenmiştir. Bunun için Hyde Parkın bir köşesi seçildi. O zamandan beri her Pazar günü, konuşmak isteyen kişi bir sandık üzerine çıkarak siyasi ve hatta dini konularda dilediği gibi konuşma özgürlüğüne sahiptir. Tabii bu arada konuşurken dinleyicilere muhatap olmaya ve tartışmalar yapmaya da hazır olmalıdır.

Londra gibi büyük bir şehir ve görülecek pek çok yere sahip olunca, yaşınız ne olursa olsun yine de yoruluyor ve içki veya yiyecek satan yerlerin dışında biraz nefes alacağınız bir alan arıyorsunuz. O zaman kendinizi içine atmak istediğiniz en ferah, en dinlendirici ve hatta en eğlendirici mekân bir park oluyor. O zaman Hyde Parkın ve onun gibi açık, yeşil ve dinlendirici alanların bir büyük şehir için ne kadar önemli olduğunu anlayabiliyorsunuz.
Böyle bir gün, yine birkaç Türk arkadaşımızla parkta oturup dertleşirken “neden zamanında üç kıtaya hükmetme başarısı göstermiş ülkemizde böyle güzel ve ferah bir yer yok?” konusunu tartışmaya açtık. Mesela İstanbul’da neden böyle bir park yoktu? Gülhane parkı, Sultanahmet meydanı, Yıldız Parkı ve Taksim veya Maçka parkı gibi küçük parklar İstanbul Halkının ihtiyacını karşılamak için yeterli değildi. Üstelik İstanbul her sene milyonlarca turistin ziyaret ettiği dünya çapında bir üne sahip, tarihi şehirlerimizden biriydi. Sonunda hepimizin espriye dökerek kabul ettiği gerçek: İstanbul un merkezinde böyle bir sahayı kimsenin boş bırakmayacağı, rantiyecilerin elinde arazinin buharlaşıp yok edileceği şeklindeydi.
Taksimdeki Gezi Parkı küçüklüğüne rağmen yine de şehrin en mutena bölgesinde, dinlenecek ve nefes alınacak tek yerdi. Bu bölgede, ünlü Sultanımız III: Selim’in modern bir ordu oluşturmak amacıyla kurduğu Nizamı Cedit askerleri için, 1806 yılında Halil Paşa Topçu Kışlası adıyla Osmanlı, Rus ve Hint mimarisinden izler taşıyan büyük ve ihtişamlı bir kışla yapıldı. Kışla binası pek çok savaş gördü. Özellikle, 31 Mart Olayları’ndan sonra önemli hasarlar aldı ve onarım bekledi. Ancak mimari ve tarihi açıdan önemine rağmen kışla, 1940 yılında dönemin İstanbul Valisi Lütfi Kırdar tarafından, Henri Prost’un hazırladığı imar planı çerçevesinde yıktırıldı.
Kışla yıkılmadan önceki yıllarında, içindeki alan düzenlenerek Taksim Stadı olarak spora açıldı. Türkiye Milli Futbol Takımı ilk resmi futbol maçını Romanya ile Gezi Parkı’nın bugün bulunduğu, bu statta 26 Ekim 1923’de oynadı ve maç 2–2 berabere sonuçlandı.
Kışlanın yıkılması sonrasında, tam da Hyde Parkta bilmeden tahmin ettiğimiz şekilde, çevrede yapılan otellere tahsis edilen alanlar ve düzenlemeler ile parkın kapladığı alan zaman içinde küçüldü. Buna rağmen yinede İstanbul’un merkezinde önemli bir dinlenme alanı oldu ve sık sık düzenlemelerle görünümü değişti. Şimdi başta Başbakanımız olmak üzere devlet büyüklerimiz çağın, halkın ve şehrin ihtiyaçlarını hiç dikkate almadan bu açık sahayı yeniden bir beton ve çelik yığınına dönüştürmek için yarışıyorlar. Bir avuç İstanbullu hemşerim inanılmaz bir inanç ve cesaretle, hiçbir menfaat beklemeden sadece ve sadece bölgedeki tek nefes alanlarını korumaya çalışıyorlar. Bu çok ideal ve çok asil bir direniş oldu. Bütün dünyada dikkatle ve ibretle izlendiğinden kimse şüphe etmemeli. Bu safhada, öncelikle ben İstanbulluyum diyen herkes, daha sonra da ben Türküm diyen herkes tereddütsüz bu soylu direnişe destek vermeli ve AKP’nin muhafazakâr lider kadrosunu bu anlamsız ısrardan vazgeçirmeye çalışmalıdır. Ancak onları bu cami ve kışla yapma inadından vazgeçirmek ancak ülke çapında halkın böylesine güçlü bir direniş göstermesiyle mümkün olabilir.
Bu konudaki son sözümüz polis ve emniyet kuvvetleri içindir. Halka karşı sert tutumunuz ve grupların yapısına göre davranışlarınız dikkatlerden kaçmıyor. Ama üniformalı polis memurunun yanındaki sivillerin varlık nedeni kamuoyunca şüpheli bulundu. Genel kanı; bu sivillerin AKP’nin yeni oluşturmaya çalıştığı “Devrim Muhafızlarının öncüleri” oldukları şeklindeydi. Ne Türkiye, nede hiçbir demokratik ülkede resmi elbiseli emniyet kuvvetleri dışında bu ilkel devrim muhafızlığı anlayışına iltifat edilemez. Ya bu sivillerden birileri nümayiş yapan, cop, gaz, su darbesi yiyen grubun eline geçerse, polis olduğunu anlatana kadar hayatını bile kaybedebilir. Emniyet güçlerimizin menfaati için, halkın karşısına sadece üniformalı polislerin çıkarılmasını, halkı yatıştırma amacıyla yapılan müdahalelerde sivillerin kullanılmamasını tavsiye ederiz.

Dr. M. Galip Baysan

Bir iki üç derken 4’üncüsü de geldi. 5’incisi ise yolda…

Herhangi bir maraton koşusundan veya bisiklet yarışında finişe gelen atletlerden yada sporculardan bahsetmiyoruz.. AKP’nin şu meşhur yargı paketlerinden bahsediyoruz.

Adalet Bakanı Sadullah Ergin’e ve Hükümete göre adı yargı paketi denilen hukuki düzenlemeler bazı suçları suç olmaktan çıkartıp, özellikle siyasi suçlular olmak üzere çeşitli suçluları af etmenin diğer bir adı..

Daha açık bir ifadeyle “yargı paketi” adıyla cilalayıp janjanlı ambalajlara da sarıp millete yutturmaya çalıştıkları iş. Bal gibi Mehmetçik-polis katili PKK’lı teröristlere ve onun şehir yapılanması olan KCK’lılara yönelik affın AKP/BDP eliyle kanunlaştırılmasıdır.

Nitekim AKP ile BDP’nin ortaklığında yürürlüğe konulan son Dördüncü Yargı Paketiyle, terör örgütünün şehir yapılanması olan KCK’lı bir çok sanık veya hükümlü sessizce serbest kaldı..

Yaptıkları bu aflar genele yönelik değil, bilakis direk nokta aflarıdır. Yani terör örgütü mensuplarına AKP hükümetince çıkartılmış özel aftır. Yazı girişinde de belirttiğimiz gibi ilk dördü (3.’üncü yargı paketinden 35.000, 4’üncü yargı paketinden ise 45.000 kişiye af çıktı) terör örgütü mensuplarının tamamının dışarı çıkmasına kifayet etmemiş olmalı ki 5.’incisi de yolda.

Çünkü AKP’nin –resmi olmayan- koalisyon ortağı BDP’ li yetkililerden bu yönde yeni istekler gelmeye başladı.

Güya bağımsız vekil Ahmet Türk dahil hepsi diyorlar ki, “eğer varılan mutabakat gereği yürütülen ‘barış sürecinin’ sekteye uğramadan kesintisiz devamı isteniyorsa AKP Hükümeti yeni yargı paketini de çıkartmalıdır..”

Mesela yine Gültan Kışanak Ş.Urfa’da aynı meyanda yaptığı bir açıklamasında “…binlerce Kürt politik tutsak ve cezaevlerinde. Şimdi sıra ceza evlerini açmaya geldi. Halka terörist diyen bu yasaları kaldıracağız. Tüm siyasi tutsaklar halkı ile buluşacak.” diyor (Basın 16.05.2013)

Burada dikkat edilmesi gereken husus şudur: Eski Genel Kurmay Başkanını “terör örgütü üyesi” iddiasıyla suçlu ilan edip, âdeta mahkûm ettirilmesine gayret gösterilirken. Anlaşılan iş kademe kademe bebek katili ve gerçek terörist-katil Apo’ya kadar uzayacak…

Bunu biz kafamızdan uydurmuyoruz gidişat o yönü işaret ediyor. Hem hatırlarsanız İmralı’daki bebek katili tarafından çizilen yol haritasında, böylesi kapsamlı afların yapılması özellikle şart koşulmuştu.. Üstelik şimdilik bu kadarıyla iktifa etmekle birlikte ve (kendisinin affı da dahil) devamı afların yürürlüğe konulması kaydıyla.. Apo’nun yol haritasına harfiyen uyan AKP Hükümeti; Avrupa Konseyi’nin veya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (sadece bizim ülkemizde uygulanmasını talep ettiği) bazı kararlarıyla ilişkilendirerek. Daha doğrusu fırsat bu fırsat diyerek böylesi bir kılıf altında terör örgütü elebaşına verdiği sözleri bir bir yerine getirmektedir…

Bunlarla da yetinmeyen hükümet, siyasi manada gerçekleştirdikleri ve sonucunun mutlaka karşılıklı olarak yeni anayasaya dayandırdıkları “barış surecinden” sonra. Şimdi de mali konuda da “varlık barışı” adı altında daha yeni yürürlüğe koydukları uygulama ile 130 milyarı bulduğu iddia edilen ve menşei belli olmayan oldukça büyük bir para, %2 gibi cüzi bir vergi ödemek suretiyle sorgusuz sualsiz aklanacaktır. Ki bu paranın 30 milyar (eski parayla 30 katrilyon) lirasının; uyuşturucudan veya kaçakçılıktan elde edilen ve PKK’ya ait para olduğu yine dillendirilen iddialar arasındadır..

Demem o ki, sahiplerinin her kim olduğunu bilmediklerimizin paralarının aklanmasının(!) yanı sıra; siyaseten önünü açtıkları bölücülerin, mali/iktisadi yönden de önlerini açtıkları gün gibi aşikârdır.

Bütün bu işler bazen sessiz, bazen de büyük gürültüler arasında gerçekleşti veya gerçekleşecek. Fakat maalesef ki dikkat çektiğim gibi gerçekleşecek. Çünkü milletin büyükçe bir çoğunluğu hâlâ olayların ya farkında değil, yâda hipnotize olmuş durumda.

Eğer öyle olmasa, çeşitli gerekçelerle 15 sene öncesinde şiddetle karşı çıktığı 3.’üncü köprünün geçtiğimiz günlerde temelini İstanbul’da bizzat atan, çark etme ustası Başbakan Erdoğan’ın; yılını ayını değil, saati saatini tutmayan beyan veya uygulamalarına ufakta olsa bir ikaz yapardı…

Hal böyle olmasına rağmen ümitsiz miyim?

Bursa’yı, İzmir’i ve Adana’yı gördükten sonra diyorum ki…

Asla!

Velhâsılıkelam, “bayrak inmesin, ezan susmasın ve dilimiz çatallaşmasın” diyen vatan ve millet sevdalılarına çok iş düşüyor.

Bu bağlamda, “alnı secdeli” zannedip fakat aksine Müslüman katili ABD’nin taşeronu veya bölücü başıyla siyasi koalisyon kurarak bölücülerin hamisi çıkanları.. İktidara getirmekle düştüğü gaflet uykusundan Türk milletini bir an önce uyandırmak üzere; yılmadan, usanmadan her alanda çok çalışmaya devam..

Yeni bir yazımızda buluşmak üzere esen kalınız…

Ermeni isyanı, 15 Nisan 1915 günü Van’ın bütün bölgelerine yayıldı ve genel bir havaya girdi. O günleri yaşayan Em. Tümgeneral Ahmet Hulki Saral, şahit olduğu olayları şu sözlerle anlatıyor:
“15 Nisan 1915 günü Van bölgesinde kendini gösteren ilkbaharın parlak güneşli bir gününde gök gürültüsünü andıran silah sesleri ile uyandık. Sokakların ve evlerin arasından yansıyarak geçen mermiler, acı bir inleyiş gibi vızıldıyordu. Her taraf toz duman içinde ve her yerden ağır bir barut kokusu geliyordu. Herkes heyecan ve endişe içinde idi. Bütün Vanlılarda adeta derin bir ölüm sessizliği vardı.
Van, Ermenilerin ilk önce ele geçirmek istedikleri bir şehirdi. Bir noktada şansları da kendilerine yardım ediyordu. 33.Piyade Tümeni savaş dolayısıyla Erzurum’a gönderilmişti. Van şehrinde böylece hiç bir askeri kuvvet kalmamıştı. Sadece Jandarma kuvveti kalmıştı. Böylece Ermenilerin şehri işgalleri nispeten daha kolay bir hale gelmişti. Fakat her ihtimale karşı Rus Ordularının Türk topraklarına girmelerini ve (İklim şartlarından rahatsız olmamak için) baharın gelmesini beklemişlerdi. Bu suretle Ruslarla müşterek hareket ederek daha başarılı olacakları inancındaydılar.
Uzun yıllardan beri silahlanan, tüfek, tabanca ve el bombaları gibi türlü silahlarla donanmış olan Ermeni çeteleri Van’da toplanmışlardı. Köylerde aynı şekilde silahlandırılmış, harekete hazır hale getirilmişlerdi. (1)
Bir Rus Generali’nin (Maflofiski) bu isyanla ilgili anıları şöyledir:
“Van mıntıkasında vaziyet karışık bir hal almıştı. 14 Nisan’da, Van’da kıyama başlamışlardı. Ermeniler Van’daki küçük Jandarma kıtasını katl ve tard etmişlerdi. Bunun üzerine Türkler Kazım Bey’in 5. Mürettep Fırkası’nı göndermişler ve iç kalede ve şehirdeki Ermenileri muhasara etmişlerdi. Aynı şekilde Van’daki Ermenilere yardım için General Truhin komutasında bir birliğin Van’a sevk edilmesi Kolordu’ya bildirilmişti” (2)
20 Nisan’da Ermeniler karakollara ve Türk hanelerine silahla taarruz ederek isyanlarını genişletmişlerdi. Van içinde Vali Cevdet Bey Ermenilerle kıyasıya bir mücadele’ye girmişti.(3) Artık Van ve çevresinde, Rus Cephesi’nin hemen yanı başında Ermeniler kendi anavatanlarına karşı tam bir iç isyan hareketi içindedirler. Rafael de Nogolis adlı bir yazar “Hilal altında dört yıl” adlı eserinde isyan hakkında şunları söylüyor:
“Nisanın sonuna doğru başlayan isyan gelişmeye yüz tuttu. Vilayet merkezinde çok kuvvet yoktu. Ancak Türk jandarmaları ile birkaç eski top vardı. Van’da fazla kuvvet bulunmadığını bilen Ermeniler Van’ı yakıp yıkmaya başladılar. Ermeni mahallerinde jandarma ve polis kuvvetlerine ateş açtılar. Kışladaki erleri şehit ettiler.” (4)
Nisan ayının ikinci yarısından itibaren hem Van ve Doğu Anadolu Bölgesinde hem de Gelibolu Yarımadasında çok ciddi olaylar gerçekleşmektedir. Osmanlı Hükümeti sık sık toplanarak gelişen olumsuz durumlar için acil kararlar almaktaydı. Doğu Anadolu Bölgesinde iç ve dış tehditlerin nasıl geliştiğini zamanın Başbakanı Talat Paşanın anılarından izliyoruz.
“Van’daki olayları dâhildeki öteki isyan hareketleri izledi. Kıtalarına katılmak üzere gönderilen bazı münferit askeri birliklerin bu isyankâr Ermeni çeteleri tarafından öldürüldüğü anlaşılmıştır. Kumandanların genel karargâha gönderdikleri rapordan anlaşıldığına göre, Müslümanlara karşı şehir, köy ve yollarda yapılan kıyım ve saldırılar, Rus Cephesindeki o çevre halkından oluşan askerler üzerinde çok kötü etkiler bırakmaktadır.
Ordu Göç ettirme kanununun uygulanmasını yeniden gündeme getirdi ve ısrar etti. Ben yine karşı çıktım. Birçok acı durumlar bana göstermiştir ki, Hıristiyanların Müslümanlara yaptıkları zulümler Avrupa’da büyük bir hoşgörüyle, sessiz karşılandığı halde, Müslümanların en ufak bir hareketi gereğinden fazla büyütülüyordu. Bu bakımdan, Rusların bu savaşta Ermenilerin yanı başında bulunması yüzünden çıkacak olan düzensizliklerin bize karşı kötüye kullanılacağını önceden biliyordum.
Bu görüşmeler sırasında meslektaşlarımdan bazıları beni duygusuzluk ve vatana ihanetle suçlayacak kadar ileri gittiler. Gerçekte de Ordu, son derece tehlikeli bir durumda bulunuyordu.” (5)
Aynı günlerde çok yakınlarda 1878’den beri Rusların elinde kalan Kars-Ardahan bölgesinde seri cinayetler işleniyordu. Sarıkamış Harekâtı sırasında, 37 yıllık bir esaretten sonra kurtuluş ışıkları gören Kars ve Ardahan halkı sevinçlerini gizleyemediler. 4 Ocak 1915 günü Ardahan’ı baskınla alan Kazak Sibir alayı, Çıldır’dan Göle’ye kadar Türk köylerinde “Türklerin gelişini alkışladınız” diye silahsız ahaliyi, çoluk çocuk demeden katliama başladılar. 1915 başından itibaren üç ay Ruslar, Kars ilindeki silahsız Türk-müslüman ahaliyi kırıp sindirmekle uğraştılar. Bakû’daki “İslâm Cemiyeti Hayriyesi” nin “Felâket ve Harbzadelere Yardım Şubesi” Çardan resmen izin alıp 1915 Nisan başında yardıma gelinceye kadar, pek vahşice yapılan bu Rus mezalimi devam etti. En az 40.000 Türk katledildi. Bu cemiyet; resmen kayıtlı “22.000 harbzade” Karslıya 1917 sonlarına kadar yardıma devam edip ölmekten kurtardı. (6)
Van ve çevresindeki Ermeni isyan ve cinayetleri Kuzey ve Doğu’daki Rus Ordusu ilerleyişi ile işbirliği içinde, bazen onlara paralel ve bazen de davet eder tarzda büyümüştür.
“Ermeni ekseriyeti olan yerlerde çekilmek isteyen memurların, memur ailelerinin ve masum çocukların kanları ile dereler boyandı. 23 Nisan’da isyan devam etti. Her taraftan Van’a mümkün olan kuvvet ve bir kaç toptan başka Türkleri savunacak bir kuvvet yoktu. Ancak kuzey’deki Rus baskısı ve harekâtı gittikçe artarken onlarla birleşip Türkleri katletmek isteyen Ermeniler daha önceki planları gereği Van’daki isyanları ve kıyamları başlatmışlar (ve geliştirmişler)’dir.”(7)

Sivas Valisi 22 Nisan 1915 günü İçişleri Bakanlığı’na aşağıdaki telgrafı yollamıştı.
“Vilayet içinde Ermenilerin toplu olarak bulundukları yerler Şebinkarahisar, Suşehri, Hafik, Divrik, Gürün, Gemerek, Amasya, Tokat ve Merzifon’dur. Şimdiye kadar Suşehri’ni Türk köyleriyle civarında ve Hafik’in Tuz hisar, Horasan köylerinde ve Merkeze bağlı Olaraş nahiyesinde yapılan aramalarda pek çok yasak silah ve dinamit bulundu. Ermenilerin bu vilayetten 30.000 kişiyi silahlandırdıkları, bunlardan 15.000 kişinin Rus Ordusuna katıldığı, 15.000 kişinin de, Türk Ordusunun başarısızlığı halinde, ordumuzu gerisinden tehdit edeceği yakalanan sanıkların ifadeleriyle kesinleşmiştir. Ermeni Taşnak Komitesinden Murat’ın sığındığı Tuz hisar köyüne gönderilen güvenlik birlikleriyle Ermeniler arasında çarpışmalar olmuştur, kaçanlar takip edilmektedir.” (8)
Diyarbakır Valisi de şu bilgileri veriyordu:
“Diyarbakır’da asker kaçağı, silah ve mermi araması yapılmıştır. Sonucunda pek çok silah, cephane, askeri elbise, patlayıcı madde bulunmuştur. Ermeni komitacılardan yalnız merkezde 1.000’den fazla asker kaçağı ele geçirilmiştir.” (9)
Aynı günlerde Zeytun ve Muş’da da isyanlar devam etmekteydi. Ermenilerin Ruslarla işbirliği içinde olduğu açıkça biliniyordu. Doğudaki bu hareketlerin yanında, Batıda Çanakkale bölgesinde İngiliz ve Fransızlar İmparatorluğun başkentini ele geçirmeyi hedef alan büyük bir çıkarma harekâtı hazırlığı içindeydiler. İç ve dış baskılar yöneticileri ağır bir baskı altına almışlardı.
Bütün bu gelişmeler üzerine İçişleri Bakanlığı 24 Nisan 1915’te bir genelge yayınladı. Bu genelge ile Ermeni parti, komite merkezi ve şubelerinin kapatılması, evraklarına el konması, elebaşlarının gözaltına alınması, gerekenlerin askeri mahkemeye verilmesi ve suçluların cezalandırılması isteniyordu. Bunun üzerine 2345 kişi tutuklanarak mahkemeye verildi. İşte Ermenilerin soykırım günü olarak kutlanmalı diye bastırdığı “24 Nisan” günü, bu yasal tedbirlerin başlatıldığı gündür.(10)
O gün, İstanbul’da yaşayan 77.735 Ermeni’den 235’i eyleme geçtikleri için tutuklanmışlardır. Bu tutuklananlar arasında 1908 II. Meşrutiyet Meclisi’nde Kozan Milletvekilliği yapan Kamparsum Boyacıyan Murat, Erzurum Milletvekili Karakin Pastırmacıyan, Armen Garo, Van Milletvekili Vohan papazyan… Takma adlar kullanarak “çetebaşılık” yaptıkları için tutuklanmışlardır.” (11)

DİPNOTLAR:

(1) Ahmet Hulki Saral, Ermeni Meselesi s.135–136 (Ankara –1970).
(2) General Maflofski, Umumi Harpte Kafkas Cephesi’nin Tenkidi, s.194–195 (Çeviren Kaymakam Nazmi, Ankara, 1935).
(3) Ali İhsan Sabis, C.2, s.218–219.
(4) Refael de Nogolis, Hilal Altında Dört Sene ve Buna Cevap, s.73 (Çeviren Kaymakam Hakkı, İstanbul, Askeri Matbaa, 1931)
(5) Talat Paşa’nın Anıları, s.82–83 (Bas. Haz. Mehmet Kasım, Say Yayınları, İstanbul – 1986)
(6) Kırgızoğlu, M. Fahrettin, Kars Tarihi, Cilt –1, s.553–554 (Taş Çağlarından Osmanlı İmparatorluğu’na Doğru, İstanbul–1953); Ahmet Ender Gökdemir, Cenüb-i Garbi Kafkas Hükümeti, s.14–15 (Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara –1988)
(7) Aziz Samih, Büyük Harpte Kafkas Cephesi, Hatıraları (Zivin’den Peteriç’e); s.41 (Ankara, Büyük Erkân-ı Harbiye Matbaası, Ankara- 1934).
(8) Genelkurmay, No.4/3671, KLS 2820, Dosya 69, F–3–45.
(9) Genelkurmay, No.4/3671, KLS 2820, Dosya 69, F–3–82.
(10) Yılmaz Akbulut, Ermeniler ve Bingöl’de Ermeni Tehcirleri, s.68 (Kültür Bakanlığı, Ankara – 1998); K.Gürün a.g.e., s.213.
(11) Nurşen Mazıcı, Belgelerle Uluslararası Rekabette Ermeni Sorunu’nun Kökeni, 1878 – 1918, s.80 (İstanbul–1987)

Dr. M. Galip Baysan