Ecdadımız arasında geçmişi gizemlerle dolu pek çok şahsiyet vardır. Bunlardan biri de Alihan Töre Saguni’dir. Onun başına gelen olaylardan herkes haberdar değildir. Bu olaylardan en önemlisi, büyük bir devletin lideri olduğu bir dönemde Sovyetler Birliği tarafından kaçırılmasıdır. Tafsilot.uz sitesinde yayınlanan bu makalede, olayın detayları Saguni’nin torununun dilinden anlatılıyor.
Alihan Töre Saguni Kimdir?
Alihan Töre Saguni (1885–1976), 20. yüzyıl Türkistan ve Doğu Türkistan halkının hayatında derin izler bırakmış bir devlet adamı, büyük bir bilgin, yazar, şair ve ulamadır. Tüm ömrünü Türkistan’ın özgürlüğü ve bağımsızlığına adamıştır. Eserlerinin tamamı doğrudan veya dolaylı olarak bağımsızlık davasına hizmet eder.
1885 yılında eski Türkistan bölgesinin Tokmok şehrinde (bugünkü Kırgızistan) Özbek bir ailede doğmuştur. Edebi mahlası olan “Saguni”, doğduğu şehrin kadim adı Balasagun ile bağlantılıdır.
Eğitim ve Mücadele Yılları
Babası Şakirhan Töre’nin teşvikiyle Medine’de eğitim görmüş; tefsir, hadis, fıkıh gibi dini ilimlerin yanı sıra matematik, astronomi, tıp ve askeri strateji alanlarında da uzmanlaşmıştır. 1914’te Çarlık Rusyası’nın sömürge politikalarına ve 1916’daki Kırgız ayaklanmasına katıldığı için sürekli takip altında tutulmuştur.
Doğu Türkistan Cumhuriyeti ve Kaçırılma Olayı Bolşevik baskıları artınca ailesiyle Çin’e (Doğu Türkistan) geçen Saguni, burada halkı örgütlemiş ve 1944 yılında Gulca’da gerçekleşen silahlı ayaklanmaya önderlik etmiştir. Bu mücadele sonucunda Uygur, Kazak, Özbek ve diğer Türk halklarını birleştiren Doğu Türkistan Cumhuriyeti kurulmuş ve Alihan Töre cumhurbaşkanı seçilerek kendisine “Mareşal” unvanı verilmiştir.
Ancak bu bağımsız Müslüman devletin varlığı Stalin’i dehşete düşürmüştür. Stalin’in sinsi planı ve siyasi oyunları neticesinde, 28 Haziran 1946 tarihinde Alihan Töre Saguni, Gulca şehrinden gizlice (kaçırılarak) Özbekistan’ın Taşkent şehrine getirilir. Halkın “Cumhurbaşkanımız nerede?” sorularına Sovyet elçiliği yalan cevaplar verir.
Taşkent’teki Esaret ve Bilimsel Miras
Siyasetten zorla uzaklaştırılan Saguni, ömrünün geri kalanını Taşkent’te ev hapsinde (gözetim altında) geçirmiştir. Bu dönemde kendini tamamen ilme ve yazıya adamıştır. En önemli eserlerinden bazıları şunlardır:
Tarih-i Muhammedi: Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hayatını anlatan dev eser.
Türkistan Kaygısı: Türkistan tarihini ve acılarını konu alan hatırat-analiz eseri.
Temur Tüzükleri: Emir Timur’un kurallarını Farsçadan Özbekçeye çevirmiş ve Timur’un adaleti üzerine önemli çalışmalar yapmıştır.
Aynı zamanda çok güçlü bir hekim olan Saguni, Doğu tıbbı üzerine “Şifa-ul İlel” (Hastalıkların Tedavisi) adlı bir eser bırakmış ve pek çok ümitsiz hastayı tedavi etmiştir.
Torununun Hatırası
Torunu Bahmanyar Şokirov, dedesinin sadece bir alim değil, aynı zamanda çok cömert ve ileri görüşlü bir insan olduğunu anlatır. Sovyet hükümetinin bağladığı emekli maaşını bile kabul etmemiş, yardıma muhtaçlara dağıtmıştır. 1976 yılında vefat edene kadar inancından ve Türkistan idealinden asla taviz vermemiştir.
Alihan Töre Saguni gibi liderler sadece kendileri için değil, halkı ve inançları için yaşamışlardır. Onların bıraktığı manevi miras, bugün hala Türk dünyasına ışık tutmaktadır.
KAYNAKÇA
Saguni, A. T. (2006). Türkistan Kaygısı. (Yay. Haz. Kutlukhan Şakirov), İstanbul: Tarih Düşünce Kitapları.
Şakirov, B. (1992). “Alihontura Soguniy Qanday O’g’irlangan Edi?”. Tafsilot.uz / Xabar.uz Arşivi (Makale/Röportaj).
Yılmaz, P. (t.y.). “Şerqi Türkistanın Azadlığı Uğrunda Mübarizede Ali Xan Töre Saquninin Tarixi Rolu”. (Bilimsel Makale/Analiz).
#AlihanTöreSaguni #Türkistan #DoğuTürkistan #Tarih #TürkTarihi #Biyografi #İslamAlimleri #Mareşal #Gökbayrak
TANAL YÜCEL
Bir yanıt yazın