Kerim Meşruteçi Sönmez (d. 1928) ve Mir Ali Musevî Maküî Hamid (d. 1929) devrimden sonra Türkçe şiir yazmaya başlamışlar (Kafkasyalı 2002: VI/76,145).
Türkçe şiirleri yıllarca el yazması olarak elden ele dolaşan Bahtiyâr Nusret (d. 1934), Seyid Cafer Musevî (d. 1935), Abbas Bozorg Emin (1936-1998) gibi pek çok şair şiirlerini ancak devrimden sonra yayımlayabilmişlerdir.
Feridun Hasarî (d. 1937)’nin ilk şiiri, Şahlık rejiminin son nefesini verdiği günlerde Tebriz’de yayımlanan “Ulduz” gazetesinde, “Bir Olmak Gerek” adlı ikinci şiiri ise “Çiçekler” adlı antolojide yayımlanmıştır.
İran Türk Edebiyatı’nda, Mirza Ali Mu’ciz’in (1873-1934) temelini attığı sosyal satirik şiir yazma geleneği de normal seyrinde devam etmiştir. Türkçe ve Farsça satirik şiirler yazan ve şiirlerinde “Nesir, Toratan, Yolsuz, Kemru” imzalarını kullanan, Nesir Paygüzâr (d. 1932), satirik şiiri iyi bir seviyeye taşımıştır.
“Yalgız” mahlasını kullanan ve şiirlerini “Cığan Vığan” ile “Çığır Bağır” adlı eserlerinde toplayan ve birçok edebiyat tenkitçisi tarafından, sadece İran Türklerinin değil bütün yakın doğu ve Kafkasların çağdaş büyük satira (hiciv) şairi kabul edilen Mecid Sabbağ İranî (d. 1937) de Mirza Alekber Sabir satira zincirini devam ettiren satirik şairdir (Kafkasyalı 2002: VI/234).
“Pencereden Daş Gelir”, “Ayna Kimi” şiir kitaplarının müellifi İmran Salahî (1947-2006) de İran Türk edebiyatında önemli yer tutan şairlerdendir. Birçok Türkiye Türk şairinin şiirini Farsça’ya çevirerek yayımlayan Salahî’nin mizahî yazıları da hayli ilgi çekicidir.
Pek çok şiiri çağdaş sanatçılar tarafından bestelenen, bu cümleden Sulduzlu Ozan Âraz Élses’in bestelediği “Atatürk” türküsünün şairi Mahmut Sadıkpur Şamî (d. 1949) İslam Devrimi sonrasının önemli şairlerindendir. Urmiye muhitinde yerleşik bulunan Kiresun Türklerinden olan ve birkaç şiir kitabı yayımlanan Şamî Tabiat ve hamaset şairi olarak bilinir. Urmiye’de doğup büyümüştür. Birkaç şiir kitabı yayımlanmıştır. Birçok sanatçı tarafından şiirleri bestelenmiştir. O cümleden Sulduzlu Ozan Âraz Élses, onun “Atatürk” şiirini bestelemiştir.
Hanım şairlerden Seyid Hamide Reiszâde Seher (d. 1953) de yayımladığı “Maviler” ve “Yaşıl Mahnı” adlı şiir kitapları ile çağdaş İran Türk edebiyatında yerini almıştır. Önce kendi sesinden keydedilen şiirleri, daha sonra kitapları ülkeler aşırı yayılmıştır.
Mecidfer ve onun çağdaşları olan Sönmez, Nusret, Musevî, Emin, Hasarî, Paygüzâr, İranî ve Seher, önceki dönemde yaptıkları gibi içerik yönünden de biçim yönünden de klasik şiir geleneğini devam ettirmişlerdir.
İran İslâm Devrimi ile birlikte modern serbet şiir geleneği de önemli bir atılım yapmıştır82. Hem yaygınlaşmış hem de temsilcileri çoğalmıştır. İran modern Türk şiirinin temsilcilerinden biri Nigâr Hiyavî83 (d. 1960) adıyla tanınan Tayyibe Pur Ekber Hiyavî’dir. Hiyvavî’nin yayımlanmış şiir kitaplarından bazıları şunlardır: “Menim Şe’rim” (1996), “Kölgedeki Ses” (1997), “Seherin Çırağında” (2005), “Elimde Elli Barmag”.
İran Şahseven Türklerinden olan ve hâlihazırda Almanya’da yaşayan Süleymanoğlu84 (d. 1961), çağdaş İran Türk şiirinin aynı zamanda modern dünya edebiyatının önemli tenkitçilerindendir.
Şair, İran Türk şiirini, yakından tanıdığı modern Fransız ve Alman şiirleri ile atbaşı götürmeye çalışmaktadır. O, şiirlerinin bir kısmını “Novm” adlı eserinde toplamıştır.
Kum/Şahseven Türklerinden olan olan Vali Gözeten (d. 1964) de bu akımın şairlerindendir. Yirmi yıldan beridir Almanya’nın Köln şehrinde yaşamaktadır.
1990’den itibaren Türkçe yazmaktadır. İlk şiir kitabının adı “Deyirman Kölgesi”(1992)’dir. Diğer kitapları ise şunlardır: “Garaltılar Mahnısı” (1992), “Bayguş 1”, “Bayguş 2”, “Bayguş 3”, “Bir Gucak İşıġ”, “He” (1995) ve “Sizlere” (1996).
İran coğrafyasının kadim sakinlerinden olan Halaç Türklerinin dil ve edebiyatları nispeten diğer Türk lehçe ve ağızlarına göre farklılık arz etmektedir.
İran Halaçlarının tarih, dil, kültür ve edebiyatları ile ilgili en önemli çalışmaları, İran Halaç Türklerinin temsilcisi mesabesinde olan Ali Asğer Cemrasi85 (Bilim) (1964) yapmıştır. Aynı zamanda İran Halaç şiirinin çağdaş temsilcisi olan Cemrasî, iki eser yayımlamıştır: ¾elecha Yâdégâr-e Turkay-e Bastan (Kadim Türklerin Yâdigârı
Halaçlar) ve Ġarşu Baluġġa Selam.
Prof. Dr. Ali. Kafkasyalı ”İRAN TÜRKLERİ” Kitabından alınmıştır
Bir yanıt yazın