Soğuk Savaş bitti denildi. Sömürgecilik tarihe karıştı denildi. “Kurallara dayalı uluslararası düzen” masalı anlatıldı. Ama Grönland meselesi bir kez daha gösteriyor ki emperyalizm yalnızca biçim değiştirdi; iştahı hiç azalmadı.
ABD’de bazı siyasetçilerin Grönland’ın “satın alınması”, “devralınması” ya da fiilen ABD toprağına dönüştürülmesi yönündeki söylemleri, yalnızca diplomatik bir densizlik değil; 21. yüzyılda açık bir egemenlik ihlali zihniyetidir. Bu yaklaşım, Danimarka’nın NATO üyesi olması gerçeğini de, Grönland halkının iradesini de yok saymaktadır.
NATO’nun Büyük Çelişkisi
NATO’nun 5. Maddesi kağıt üzerinde nettir: Bir üyeye saldırı, hepsine saldırıdır.
Peki saldırı tankla, füzeyle değil de “hukuki kılıf”, ekonomik baskı ve diplomatik dayatma ile gelirse ne olur?
Grönland tartışması, NATO’nun asıl gerçeğini açığa çıkarıyor:
NATO, eşit egemen devletlerin güvenlik ittifakı değil, ABD çıkarlarının önceliklendirildiği hiyerarşik bir yapıdır. Güçlü olanın hukuk yazdığı, zayıf olanın “stratejik gerçeklik” adı altında susmasının beklendiği bir düzen.
Bugün Danimarka’ya yönelik bu pervasız söylemler görmezden gelinirse, yarın başka bir ülkenin toprağı için aynı senaryo devreye sokulacaktır.
Grönland Bir Arazi Değil, Bir Halktır
Grönland, harita üzerinde işaretlenecek boş bir alan değildir.
Orada yaşayan bir halk, bir kültür, bir tarih vardır.
Uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan kendi kaderini tayin hakkı, Grönland halkı için pazarlık konusu yapılamaz. Hiçbir süper güç, “stratejik öneme sahip” diyerek bir coğrafyayı mülk gibi ele alamaz.
Bu tür yaklaşımlar, modern dünyada kabul edilemez neo-sömürgeci reflekslerdir.
Danimarka’nın Sorumluluğu
Danimarka hükümeti için bu mesele yalnızca diplomatik bir kriz değildir; egemenlik sınavıdır.
• Sessizlik, rıza olarak okunur.
• “Müttefiklik” bahanesiyle geri adım atmak, yalnızca Grönland’ı değil Danimarka’nın devlet ciddiyetini de zedeler.
• Hukuk, diplomasi, ekonomi ve uluslararası kamuoyu alanlarında çok yönlü ve kararlı bir duruş şarttır.
Bu mücadele, kaba güçle değil; uluslararası hukuk, BM mekanizmaları, küresel medya ve diplomatik ittifaklarla yürütülmelidir.
Küresel Dayanışma Meselesi
Bu konu sadece Danimarka’nın sorunu değildir.
Bugün Grönland, yarın başka bir ülke.
Eğer dünya, büyük güçlerin “istersek alırız” zihniyetine karşı duramazsa, uluslararası sistem çöker. Devletlerin sınırları, halkların iradesi, antlaşmalar anlamsızlaşır.
Bu yüzden dünya kamuoyu, özellikle de küçük ve orta ölçekli devletler, bu tür girişimlere açık ve net şekilde karşı çıkmak zorundadır.
Sonuç: Mesele Grönland’dan Büyük
Bu tartışma bize şunu gösteriyor:
Emperyalizm geri dönmedi — hiç gitmemişti.
Sadece artık tankla değil, yasa tasarılarıyla, “stratejik ortaklık” söylemleriyle, diplomatik baskıyla ilerliyor. Buna karşı durmanın yolu şiddet değil; meşruiyet, hukuk ve küresel dayanışmadır.
Grönland’ın geleceği, kapalı kapılar ardında değil; halkının iradesiyle belirlenmelidir.
Ve hiçbir ülke, ne kadar güçlü olursa olsun, başka bir ülkenin toprağını pazarlık masasına koyma hakkına sahip değildir.
Kaynakça
- Waltz, Kenneth. Theory of International Politics. New York: McGraw-Hill, 1979.
- Morgenthau, Hans. Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace. New York: Alfred A. Knopf, 1948.
- United Nations. Charter of the United Nations, 1945.
- Hurd, Ian. International Organizations: Politics, Law, Practice. Cambridge University Press, 2014.
- Ikenberry, G. John. Liberal Leviathan: The Origins, Crisis, and Transformation of the American World Order. Princeton University Press, 2011.
- Mearsheimer, John J. The Tragedy of Great Power Politics. New York: W.W. Norton, 2001.
- Kaplan, Robert D. The Revenge of Geography. New York: Random House, 2012.
- Baldur Thorhallsson & Sverrir Jakobsson. Small States in the European Union: What Do We Know?. Routledge, 2019.
- United Nations General Assembly & Security Council Resolutions (particularly 2625 and 3314).
- Heininen, Lassi & Exner-Pirot, Heather. Arctic Yearbook 2020: The Geopolitics of the Arctic. Akureyri: Northern Research Forum, 2020.
Bir yanıt yazın