Altay Kaşkayı QaşQayı azadlig yolunuñ ittifaqi partisi (Qayi) sözcüsü
Kaşkayı ismi hakkında farklı görüşler mevcuttur ve bu görüşleri sizler için derledik:
1. Kaşkayı ismi “Kaşka” veya “Qaşqa” kökünden gelmektedir. Bu kelime edebiyatta şu anlamlarda kullanılır:
a. Kaşkayıların alnı beyaz atlara (özellikle Dereşuri atları) sahip olmaları sebebiyle bu atlara Türkçede “Qaşqa” denmektedir.
b. Özbek Türkçesinde “Qaşqa” kelimesi “kahraman” anlamına gelir. Kaşkayılar kahramanlık vasıflarıyla tanındıkları için bu adla anıldıkları söylenmektedir.
“Qaş” kelimesi “hisar” veya “kale”, “Qayı” ise “sağlam, kuvvetli” anlamına gelir. Bu durumda “Qaşqayı” ismi “sağlam kale” anlamı taşır. Ayrıca “Qayı” Oğuzların yirmi dört boyundan biridir. Dolayısıyla “Qaşqayı” ismi, “Qayıların kalesi” ya da “Qayı boyuna ait kale” anlamına gelir.
Şahsi kanaatime göre, Kaşkayı isminin anlamını bulmak için kelimeyi değiştirmeye gerek yoktur.
“Qaşkayı” ismi, “Qaş” (üstte olan, önde gelen) ve “Qayı” (Oğuzların Qayı boyu) kelimelerinden oluşur. Bu da “önder Qayılar”, “öncü Qayılar” anlamına gelir.
Kaşkayıların Kısa Tarihi
Kaşkayıların geçmişi hakkında açık bir tarihi kaynak bulunmamaktadır. Bu nedenle tarihçiler, Kaşkayıların coğrafi konumlarına ve isimlerine dayanarak onların tarihini açıklamaya çalışmışlardır. Bu bağlamda çeşitli görüşler ortaya atılmıştır.
Bazı tarihçilere göre Kaşkayı eli; Hititler, Lulubiler, Gutiler ve Sümerler gibi eski kavimlerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Bu halkların bir araya gelerek Azerbaycan milletini ilk kez teşkil ettikleri düşünülmektedir.¹
Ancak birçok tarihçi ise günümüz Kaşkayılarını, Karadeniz bölgesinde yaşamış olan eski Kaşkayı kavmiyle özdeşleştirir. Onlara göre bugünkü Kaşkayılar önce Karadeniz’de yaşamış, daha sonra İran’ın güneyine göç etmişlerdir.²
Azerbaycanlı yazar Fereydun Aghasıoğlu bu konuda oldukça fazla konuşmuş ve kitaplar yazmıştır. Ona göre, ilk Azerbaycanlılar Kaşkayılardır.
J. Arkapanchian şöyle yazmaktadır:
M.Ö. 1350 yılında “Kaşkayı” ismi tarihî belgelerde görülmektedir. Aynı yazar, M.Ö. 14. yüzyılda Kaşkayıların birçok tarihî olayda yer aldığını ve o dönemde Gence ve Karaçay çevresinde yaşadıklarını belirtmektedir.¹
Bazı tarihçiler Kaşkayıların tarihini araştırma gayretinde bulunurken, bazıları ise Kaşkayıları yalnızca Safevîler döneminde kurulmuş bir aşiret olarak görüp onların daha eski geçmişini inkâr etmektedir.
Oysa bu doğru değildir. “Kaşkayı” ismine ilk kez H. 701 (M. 1301) yılında yazılan İmamzade Muhammed-i Saran Vakfiyesi adlı eserde rastlanmaktadır.³ Daha sonra H. 885 (M. 1480) yılında yazılan Camiü’t-Tevarih-i Hasani adlı kitapta da Kaşkayı ismi geçmektedir.⁴
Bu kaynaklardan sonra, Emir Gazi Şahilu dönemine kadar Kaşkayı ismine pek rastlanmamaktadır. Şahilu ailesi, baba tarafından Uzun Hasan’a, anne tarafından ise Şah İsmail Safevî’ye dayandıklarını iddia eder. Bu aile, Kaşkayıları tekrar bir araya getirerek onlara siyasî bir kimlik ve güç kazandırmıştır.
Kaşkayı tarihinde, Safevîler’den sonra bilinen ilk İlhan (aşiret reisi) olarak Emir Gazi Şahilu kabul edilir. Tarihî kaynaklarda Emir Gazi, dindar bir kişi olarak anlatılır ve Şah İsmail’in İran’ı Şiileştirme sürecinde önemli katkılar sunduğu yazılır.⁵
Ve işte Kaşkayıların destanlarla, acılarla dolu tarihi buradan itibaren, İran İslam Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadar kesintisiz bir şekilde yazılmıştır: Nadir Şah’ın Hindistan seferine yardım etmelerinden, İngilizlere ve halklara ihanet eden hükümetlerle verdikleri uzun yıllar süren savaşlara kadar…
Altay Kaşkayı Oğuz Boyu QaşQayı Türk’ü
Bir yanıt yazın