1917 Ekim Devrimi’nden sonra Kazan yöresinde kurulan muhtar Türk devletinde hem 1917 yılının Kasım ayında kurulan Millî Meclis Başkanı, hem Millî İdare başkanı seçilmiş. Böylece İdil-Ural Devleti’nin ilk cumhurbaşkanı olmuştur.
Bolşevizm’in Rusya’daki hâkimiyeti üzerine Finlandiya’ya geçip oradan Paris’e gitmiş. Sorbonne’a bağlı bir enstitüde akademik faaliyetlerine devam etmiştir. I. Dünya Savaşı sonundaki ortamda her fırsatta Türklerin haklarının korunmasına çalışmış. Sorbonne Üniversitesi’ne bağlı Slav Kavimleri Araştırma Enstitüsü’nün serbest dersleri olarak Türk-Tatar kavimleriyle Orta Asya Tarihi okutmuştur.
1925 yılında Maarif Vekili Hamdullah Suphi Tanrıöver tarafından Türkiye’ye davet edilmiştir. Önce Telif ve Tercüme Heyeti üyeliğine, sonra yeni açılan Ankara Adliye Hukuk Mektebi’ne profesör tayin edilmiş. Aynı zamanda Türk Ocakları Hars Heyeti üyeliğine getirilmiştir. Adliye Hukuk Mektebi daha sonra Hukuk Fakültesi olunca uzun yıllar burada Umumi Hukuk Tarihi, Türk Hukuk Tarihi ve Hukuk Felsefesi dersleri vermiştir. Türk Ocakları’nın 1930 yılı kurultayında yalnız tarihle uğraşacak bir tarih encümeni veya tarih akademisi kurulması gereği hakkındaki bir konuşması üzerine, Afet İnan’ın bu görüşü desteklemesiyle bugünkü Türk Tarih Kurumu’nun temeli atılmış oldu.
1930-1934’te Şebinkarahisar, 1934-1938’de Giresun milletvekilliği yapmış. 1939’da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi tarih profesörlüğüne, 1941’de Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi hukuk tarihi ve felsefesi profesörlüğüne, 1944’te de Ankara’dan naklen İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi hukuk tarihi ve felsefesi ordinaryüs profesörlüğüne getirilmiştir.
1950’de Demokrat Parti’den Ankara milletvekili seçilmiştir. 1954’ten sonra kendini tekrar ilmî çalışmalara vermiştir.
Reşid (Abdürreşid) Rahmeti Arat
Türkoloji sahasının büyük âlimi Reşid (Abdürreşid) Rahmeti Arat (1900-1964), ordinaryüs profesör unvanını alan nadir aydınlardan birsidir. 1933 yılında Reşid Rahmeti Maarif Vekili Reşit Galip Bey (1893–1934) tarafından Türkiye’ye davet edilmiştir. Rahmeti bu davet üzerine Türkiye’ye gelmiş ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Türk Dili ve Edebiyatı Kürsüsü’ne profesör olarak atanmıştır.
Türkiye’ye gelince Reşid Rahmeti, Arat soyadını almıştır. O dönem Türkiyat Enstitüsü Müdürü olan Fuad Köprülü (1890–1966) milletvekili seçilince üniversiteden ayrılmış, Arat Türkiyat Enstitüsü Müdürlüğü’ne getirilmiştir. Rahmeti 1950 yılına kadar bu görevini sürdürmüştür.
Reşid Rahmeti 1942 yılında Türk Tarih Kurumu üyeliğine seçilmiş, Milletlerarası Şark Tetkikler Cemiyeti’nin sekreteri ve bu cemiyetin organı olan Oriens’in tahrir heyeti üyesi olmuştur. 1949–1950 ve 1950–1951 eğitim yıllarının kış döneminde Arat Londra Üniversitesi’nin Şark Araştırma Enstitüsü’nde misafir hoca olarak çalışmıştır. 26 Nisan 1958 tarihinde Reşid Rahmeti Arat Ordinaryüs Profesör unvanını almıştır.
Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü’nün (TKAE) çalışmalarına da büyük bir şevkle katılan Reşid Rahmeti enstitünün kurucu üyesi, yönetim kurulu, bilim kurulu üyesi, dil kolu başkanı, Türk Dünyası El kitabı komisyon başkanı, Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi müdürü gibi görevlerde bulunmuştur. Ömrünün sonuna kadar
aralıksız olarak çalışmaya devam eden son yıllarında Anadolu kütüphanelerini dolaşarak, Arap harfleriyle yazılmış olan eski eserleri araştırmış ve bunların kataloğunu hazırlamak ile uğraşmıştır.
Türklüğün yılmaz savaşçısı Reşid Rahmeti Arat 29 Kasım 1964 tarihinde aramızdan ayrılmıştır.
Reşid Rahmeti Arat “dev eserlerin adamı” olmuştur. Onun Türkiye’ye kazandırdığı büyük hizmetlerinden birisi, İslam Ansiklopedisi’dir. Reşid Rahmeti Arat’ın en önemli eserlerinden birisi Kutadgu Bilig’dir. Daha önce W.Radloff ve H. Vamberi tarafından ele alınmış olan bu eser, Arat tarafından daha detaylı ve farklı bir
şekilde değerlendirilmiştir.
ROZA KURBAN _ KAZAN
Bir yanıt yazın