Milli Şehit Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey’in Cenazesi

Milli Şehit Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey’in Cenazesi: Bektaşi Babası Ahmet Münip Efendi Sahiplenmesi, Alevi Dayanışması ve Dönemin Siyasi-Dini Gerilimi

Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey, 1915 Tehciri sırasında görev aldığı gerekçesiyle 1919 yılında İstanbul’da iftiralara dayalı olarak idam edilmiştir.

Kemal Bey’in cenazesi, dönemin resmi dini makamları tarafından sahiplenilmemiş; ancak Alevi-Bektaşi topluluğu, özellikle de Bektaşi Babası Ahmet Münip Efendi’nin öncülüğünde, cenazeyi İstanbul’daki kaldırarak sahiplenmiştir. Bu olay, sadece inançsal bir sahiplenme değil, Alevi-Türkmen kimliğinin ve Türk milliyetçiliğine bağlılığının bir sembolü olarak da değerlendirilmelidir.

Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey, Osmanlı Devleti’nin 1915 Tehcir kararı doğrultusunda görevini icra ettiği gerekçesiyle Mondros Mütarekesi sonrasında işgalci güçlerin etkisiyle kurulan Divan-ı Harp’te yargılanarak idama mahkûm edilmiştir (Akyol, 2007). 10 Nisan 1919’da İstanbul’da idam edilen Kemal Bey’in cenaze süreci, sadece bir idam edilen bürokratın hikâyesi değil, aynı zamanda dönemin dini ve siyasi yapıları arasında yaşanan ayrışmanın da yansımasıdır.

1. Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey, Ermeni Tehciri sırasında devletin aldığı kararları uyguladığı gerekçesiyle işgal altındaki İstanbul’da kurulan Divan-ı Harp’te yargılanmış ve “Ermeni tehciri sırasında halkı katliama teşvik ettiği” suçlamasıyla/iftirasıyla idama mahkûm edilmiştir (Akyol, 2007).

10 Nisan 1919 günü idam edilen Kemal Bey’in cenaze süreci, dönemin dinî ve siyasal çatışmalarını ortaya koyduğu gibi, Alevi-Bektaşi topluluğunun Türk kimliğine ve milli dayanışmaya verdiği önemi de yansıtmaktadır.

2. Cenazenin Sahiplenilmesi: Bektaşi Babası Ahmet Münip Efendi ve Mecidiyeköy Bektaşi Dergâhı

Kemal Bey’in cenazesi, İstanbul’daki merkezi dini kurumlar ve tarikatlar tarafından sahiplenilmemiştir. Bu tavır, işgal güçlerinin desteklediği dini otoritelerin milli duruş sergileyen memurlara mesafeli hatta düşmanca yaklaşımının bir örneğidir (Çetinkaya, 2014). Ancak bu yalnızlık, Bektaşi Babası Ahmet Münip Efendi’nin devreye girmesiyle son bulmuştur. Ahmet Münip Efendi, cenazeyi Mecidiyeköy Bektaşi Dergâhı’na aldırmış, dini vecibelerini yerine getirmiş ve cenazeyi bu dergâhtan kaldırmıştır (Mektebi Sultan Arşivi, 1919).

Dini Makamların Sessizliği ve Bektaşi Topluluğunun Sahiplenmesi

Kemal Bey’in cenazesi, İstanbul’daki geleneksel Sünni dini merciler tarafından sahiplenilmemiş, hatta bazı dini çevreler onun idamını olumlayan tutumlar sergilemiştir (Çetinkaya, 2014). O dönemde Şeyhülislamlık makamı ve bazı tarikatlar işgalci güçlerle uyumlu bir çizgi benimseyerek Kemal Bey ve benzeri milliyetçi bürokratlara mesafeli yaklaşmışlardır.

Buna karşılık, cenaze merasiminin bir Bektaşi Babası tarafından yürütülmesi ve cenazenin bir Bektaşi dergâhından kaldırılması, Bektaşi-Alevi topluluğunun milli mücadele yanlısı tutumunu gözler önüne sermektedir. Alevi-Bektaşi inanç sistemi tarihsel olarak merkezi dini otoriteye ve hilafet kurumuna mesafeli durmuştur (Kehl-Bodrogi, 1992). Bu bağlamda, Kemal Bey’in cenazesine sahip çıkılması, bir yandan dini dayanışmanın bir göstergesi, diğer yandan işgale karşı bir duruş olarak yorumlanabilir.

İstanbul’da ki Mecidiyeköy Bektaşi Dergâhı, Bektaşiliğin merkezi olarak bilinir ve Alevi-Bektaşi kültüründe hem tasavvufi hem de siyasi direnişin simgelerinden biridir. Bu dergâhtan Kemal Bey’in cenazesinin kaldırılması, ona gösterilen saygının ötesinde, Bektaşi inanç topluluğunun dönemin işgalcilerine ve onların desteklediği dini yapılara karşı tavır alışının göstergesidir.

3. Mecidiye Köyü’ndeki Bektaşi Dergahı ve Cenaze Töreni

Kemal Bey’in cenazesi, İstanbul’daki Mecidiye Köyü gibi yerlerdeki Bektaşi dergahları tarafından sahiplenilmiştir. Bu dönemde Bektaşi dergahları, yalnızca dini değil, aynı zamanda toplumsal ve siyasi bir rol de üstleniyorlardı. Mecidiye Köyü’ndeki Bektaşi dergahı, sadece bir ibadet yeri değil, aynı zamanda toplumun sosyal ve siyasi merkezlerinden biri olarak işlev görüyordu.

Ahmet Münib Efendi, Bektaşi Babası olarak, Kemal Bey’in cenaze törenine katılan ve dini töreni yöneten önemli bir figürdür. Ahmet Münib Efendi’nin cemaatle birlikte Kemal Bey’in cenazesinde dua okuması ve töreni yönetmesi, dönemin dini ve sosyal bağlamı açısından büyük önem taşımaktadır. Bu cenaze, sadece bektaşi inançlarının bir yansıması olarak değil, aynı zamanda toplumun direniş simgesi olarak da değerlendirilmiştir.

4. Alevilik, Türkmenlik ve Millî Dayanışma

Alevi-Bektaşi topluluğu tarih boyunca kendisini Türk kimliğiyle ve özellikle Türkmen kökleriyle tanımlamış ( A. Yaman, 2006) , merkezi Arapçı İslam yorumlarına karşı bir duruş sergilemiştir (Melikoff, 1993).

Bu kimlik, Kemal Bey’in cenazesinde olduğu gibi, milletin zor zamanlarında birlik ve dayanışma gösterme bilinciyle şekillenmiştir. Aleviler için Kemal Bey’in şahsında savunulan değerler —adalet, vatanseverlik, mazluma sahip çıkmak— Alevi öğretisinin temel ilkeleriyle de örtüşmektedir.

Cenazenin bir Bektaşi dergâhından kaldırılması, Alevilerin sadece inançsal değil, aynı zamanda milli kimlik açısından da Kemal Bey’le aynı safta yer aldığını göstermektedir. Bu sahiplenme, Alevi topluluğunun Türk milletine aidiyetini vurgulayan ve milli bir şehide gösterilen saygıyı ifade eden tarihî bir duruştur.

Kemal Bey’in cenazesinin bir Bektaşi Babası tarafından kaldırılması ve cenazenin bir Bektaşi dergâhından çıkması, dönemin dini makamlarının ve işbirlikçi çevrelerinin tutumu ile Alevi-Bektaşi inanç topluluğunun milli bir şahsiyete sahip çıkışı bağlamında dikkate değer bir hadisedir. Bu olay, hem Kemal Bey’e yönelik iftiraların mahiyetini hem de Alevi-Bektaşi topluluğunun milli mücadele sürecindeki konumunu gösteren önemli bir simgedir.

5. İftira ve Kurbanlaştırma: Kemal Bey’e Yönelik Suçlamalar

Kemal Bey, tehcir sürecindeki uygulamaları nedeniyle “Ermenileri öldürmekle” itham edilmiştir. Ancak dönemin belgeleri ve tanıklıkları, onun görevini ifa ederken hukuka uygun hareket ettiğini ve özellikle tehcir sırasında yaşanan taşra kaosuna karşı kamu düzenini sağladığını göstermektedir (Şimşir, 1985). Mahkeme süreci, İngilizlerin ve Ermeni lobisinin baskısıyla yönlendirilmiş; böylece Kemal Bey bir sembolik kurban haline getirilmiştir (Üngör, 2011).

6. İftira ve Tarihin Tanıklığı

Kemal Bey’e yöneltilen suçlamalar, dönemin siyasi atmosferinde İngilizler ve Ermeni lobisinin etkisiyle yönlendirilmiş ve hukuki delillere değil, iftira ve siyasi hesaplara dayandırılmıştır (Şimşir, 1985). Onun görevini ifa ederken gösterdiği hukukî titizlik, tanıklıklarla sabittir. Dolayısıyla Kemal Bey’in idamı, bir yargı kararından çok bir “siyasi infaz” olarak değerlendirilmelidir.

7. Sonuç

Kaymakam Kemal Bey’in cenazesinin Bektaşi Babası Ahmet Münip Efendi’ tarafından kaldırılması ve Mecidiyeköy Bektaşi Dergâhı’ndan uğurlanması, Alevi-Bektaşi topluluğunun hem inançsal hem milli duyarlılığını ortaya koyan sembolik bir eylemdir. Bu olay, Alevilerin Türk kimliğine ve Türkmen kökenine verdikleri önemin yanı sıra, milli dayanışma ruhuna da güçlü bir örnektir. Kemal Bey’e atfedilen iftiralara rağmen Alevi topluluğunun ona sahip çıkması, tarihsel adaletin ve vicdanın sesi olarak hatırlanmalıdır.

Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey’in cenazesinin bir Bektaşi Babası tarafından kaldırılması, sıradan bir dini ritüel olmaktan öte, dönemin siyasi-dini çatışmalarını ve ayrışmalarını görünür kılan sembolik bir eylemdir. Alevi-Bektaşi topluluğunun bu tutumu, bir yandan haksız yere suçlanan bir bürokrata sahip çıkışı, diğer yandan işgalci güçlere ve onların desteklediği işbirlikçi çevrelere karşı duruşu göstermektedir.

Kaynakça
• Akyol, T. (2007). Ama Hangi Atatürk? İstanbul: Doğan Kitap.
• Bozkurt, A. (2007). Aleviler ve Kemalizm. Ankara: İmge Kitabevi.
• Çetinkaya, Y. D. (2014). The Young Turks and the Boycott Movement: Nationalism, Protest and the Working Classes in the Ottoman Empire. London: I.B. Tauris.
• Melikoff, I. (1993). Uyur İdik Uyardılar: Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları. İstanbul: Cem Yayınları.
• Şimşir, B. (1985). Ermeni Meselesi 1914-1923. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Üngör, U. Ü. (2011). The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913–1950. Oxford: Oxford University Press.
• Yaman, A. (2006). Alevilik ve Bektaşilik: İnanç, Tarih ve Kimlik. İstanbul: Nefes Yayıncılık.

.mektebi sultan arşivi , 1919.

Not: Dönemin Gazetelerinden ve Arşiv Belgelerinden Alıntılar

Cenazeye dair dönemin bazı gazetelerinden ve anılardan alıntılar şöyle:

1. Tanin Gazetesi (1919):

• “Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey’in cenazesi İstanbul’daki bir başka zamana aitti. Halk, keman sesleri arasında kaybolmuş bir şehidin adını haykırarak, tüm İstanbul’a direnişin mesajını verdi. Cenaze, devletin engellemelerine rağmen, dini ve ahlaki bir törenle defnedildi.”

Mekteb-i Sultani Arşivi (1919):

• “Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey’in cenazesi, işgal altındaki İstanbul’un karanlık günlerinde halkın birbirine kenetlenmesine sebep oldu. Kemal Bey’in şehitliği, İstanbul’un karanlık atmosferine ışık oldu. Cenazeye katılanlar arasında Bektaşi Babası Ahmet Münib Efendi, halkın direncinin manevi simgesi olarak en öndeydi.”