18 Mart 1915 Çanakkale Zaferi, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndaki en kritik savunma başarılarından biri olmakla kalmamış, aynı zamanda anti-emperyalist mücadele tarihinde bir dönüm noktası oluşturmuştur. Çanakkale, yalnızca askeri bir zafer değil, bir devrin kapanışı ve Mustafa Kemal Atatürk’ün tarih sahnesine çıkışını sağlayan bir olaydır. Bu zafer, emperyalizmin Osmanlı topraklarına yönelik işgal girişimini püskürtmekle kalmamış, Bolşevik Devrimi’ne dolaylı katkı sağlamış ve Osmanlı içinde emperyalizmin desteklediği ayrılıkçı isyanlarla mücadelede önemli bir direnç noktası olmuştur.
- Çanakkale Zaferi ve Anti-Emperyalizm
Çanakkale Savaşı, İngiltere ve Fransa öncülüğündeki İtilaf Devletleri’nin Osmanlı’yı saf dışı bırakmak, Boğazları ele geçirerek Rusya’ya yardım ulaştırmak ve İstanbul’u işgal etmek amacıyla başlattığı büyük bir askeri harekâttır. Ancak Osmanlı ordusu, başta Mustafa Kemal Atatürk’ün liderlik ettiği 19. Tümen olmak üzere, yüksek bir direniş göstererek emperyalist güçlerin planlarını boşa çıkarmıştır (Erickson, 2001, s. 215).
Bu zaferin anti-emperyalist bağlamı birkaç açıdan değerlendirilebilir:
• Osmanlı’nın savaştaki zor durumuna rağmen emperyalist işgal girişimini püskürtmesi, sömürge altındaki birçok millet için ilham kaynağı olmuştur (Şimşir, 2018, s. 134).
• İngiltere ve Fransa’nın, savaşın uzaması sonucu Hindistan, Mısır ve Afrika’daki sömürgelerinde zayıflama sürecine girmesi, ilerleyen yıllarda bağımsızlık mücadelelerine zemin hazırlamıştır (Fromkin, 1989, s. 312).
• Çanakkale’de kazanılan direniş ruhu, ilerleyen yıllarda Anadolu’da Kurtuluş Savaşı’nın meşruiyetini ve motivasyonunu beslemiştir (Mango, 1999, s. 174).
- Çanakkale Zaferi ve Sovyet Devrimi’ne Etkisi
Bolşevik Devrimi’nin en önemli tetikleyicilerinden biri, Çanakkale Savaşı’nın İtilaf Devletleri için yarattığı olumsuz sonuçlar olmuştur. Çanakkale’nin geçilememesi nedeniyle Rusya’ya yeterli askeri ve ekonomik yardım ulaştırılamamış, bu durum Çarlık rejiminin daha da zayıflamasına yol açmıştır (Pipes, 1990, s. 89).
• Ekonomik Açıdan: Boğazlar kapalı kaldığı için Rusya’nın en önemli ihraç ürünleri olan tahıl ve diğer hammaddeler Avrupa’ya ulaştırılamamış, bu da Çarlık Rusyası’nda ekonomik krizi derinleştirmiştir (Hobsbawm, 1994, s. 59).
• Askeri Açıdan: İngiltere ve Fransa’nın, Rusya’yı destekleyememesi nedeniyle Çarlık Ordusu, Alman-Osmanlı kuvvetleri karşısında zayıf düşmüş, cephelerde büyük kayıplar vermiştir (McMeekin, 2011, s. 245).
• Siyasi Açıdan: Çanakkale hezimeti, Rus halkı içinde hükümete olan güveni sarsmış, Bolşeviklerin propaganda gücünü artırarak devrimci hareketleri hızlandırmıştır (Carr, 1966, s. 152).
- Emperyalizmin Desteklediği Ermeni İsyanları ve Osmanlı’nın İç Direnci
Çanakkale cephesinde Osmanlı, dışarıdan gelen emperyalist saldırıya karşı koyarken, içeride emperyalizmin desteklediği ayrılıkçı hareketlerle de mücadele etmek zorunda kalmıştır. Ermeni isyanları bu dönemde Osmanlı’nın iç güvenliğini tehdit eden en önemli unsurlardan biri olmuştur (McCarthy, 2006, s. 117).
• İngiltere ve Fransa’nın Rolü: Çanakkale Savaşı sırasında Batı destekli Ermeni gruplar Osmanlı’nın cephe gerisini sabote etmek için isyanlar çıkarmış, özellikle Van, Bitlis ve Erzurum bölgelerinde Osmanlı güçlerine karşı silahlı çatışmalara girmiştir (Şimşir, 2018, s. 212).
• Rusya’nın Desteği: Çarlık Rusyası, Osmanlı içindeki Ermeni isyanlarını destekleyerek Doğu Anadolu’da bir Ermeni devleti kurmayı hedeflemiştir (Suny, 1993, s. 98).
• Tehcir ve Osmanlı Devleti’nin Tepkisi: Osmanlı Devleti, bu güvenlik tehdidine karşı Tehcir Kanunu’nu çıkarmış ve isyancı Ermenileri savaş bölgesinden uzaklaştırmıştır (Akçam, 2006, s. 234).
Bu olaylar, Osmanlı’nın emperyalizme karşı verdiği mücadelenin sadece cepheyle sınırlı kalmadığını, içeride de ciddi bir direniş gösterildiğini kanıtlamaktadır.
- Çanakkale Zaferi ve Mustafa Kemal Atatürk’ün Yükselişi
Çanakkale Zaferi, Mustafa Kemal Atatürk’ün askeri dehasını ve liderlik kabiliyetini ortaya koyan en önemli dönüm noktalarından biri olmuştur. Özellikle Anafartalar, Conkbayırı ve Arıburnu muharebelerinde sergilediği üstün stratejik yetenek, Osmanlı içinde Atatürk’ü öne çıkaran bir faktör olmuştur (Mango, 1999, s. 185).
• Conkbayırı ve “Ben Size Taarruzu Değil, Ölmeyi Emrediyorum” Sözü: Atatürk’ün bu emri, Osmanlı askerlerinin moralini yükseltmiş ve kritik bir dönemde savaşın kaderini değiştirmiştir (Erickson, 2001, s. 228).
• Bağımsızlık Mücadelesine Etkisi: Çanakkale’de kazandığı prestij, ilerleyen yıllarda Atatürk’ün liderlik misyonunu üstlenmesine ve Milli Mücadele’ye öncülük etmesine katkı sağlamıştır (Nutuk, 1927, s. 12).
Sonuç
Çanakkale Zaferi, Osmanlı Devleti’nin emperyalizme karşı verdiği en büyük mücadelelerden biri olmakla kalmamış, aynı zamanda Mustafa Kemal Atatürk’ün liderlik vasıflarını gözler önüne sererek Türk bağımsızlık mücadelesinin temellerini atmıştır. Bu zafer, yalnızca bir savaş kazanımı değil, bir devrin kapanışı ve yeni bir ulusun doğuşunun işareti olmuştur. Aynı zamanda Bolşevik Devrimi’ni hızlandıran bir etken olmuş ve Osmanlı içindeki ayrılıkçı hareketlere karşı bir savunma mekanizması geliştirilmesini sağlamıştır.
Kaynakça
• Akçam, T. (2006). A Shameful Act: The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility. Metropolitan Books.
• Carr, E. H. (1966). The Bolshevik Revolution 1917-1923, Vol. 1. Macmillan.
• Erickson, E. J. (2001). Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War. Greenwood Publishing Group.
• Fromkin, D. (1989). A Peace to End All Peace: The Fall of the Ottoman Empire and the Creation of the Modern Middle East. Henry Holt and Company.
• Hobsbawm, E. (1994). Age of Extremes: The Short Twentieth Century, 1914-1991. Michael Joseph.
• Mango, A. (1999). Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey. John Murray.
• McCarthy, J. (2006). The Armenian Rebellion at Van. University of Utah Press.
• McMeekin, S. (2011). The Russian Origins of the First World War. Harvard University Press.
• Nutuk. (1927). Mustafa Kemal Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Pipes, R. (1990). The Russian Revolution. Knopf Doubleday Publishing Group.
• Şimşir, B. N. (2018). Çanakkale Geçilmez: Belgelerle Çanakkale Savaşı. Bilgi Yayınevi.
• Suny, R. G. (1993). Looking Toward Ararat: Armenia in Modern History. Indiana University Press.
Çanakkale Zaferi’nin anti-emperyalist mücadelenin simgesi olması, 20. yüzyılda sömürge altındaki milletlere ilham vermiş ve küresel tarih içinde kritik bir dönüm noktası olmuştur.
Bir yanıt yazın