Pontus Rumlarının Karadeniz Bölgesinde Yaptıkları Türk Soykırımı: Tarihsel Arka Plan, Sorumlular ve Sonuçları

Pontus Rumları, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde ve özellikle I. Dünya Savaşı sonrası Karadeniz bölgesinde yoğun faaliyet göstermiştir. Yunanistan’ın “Megali İdea” politikası doğrultusunda hareket eden Pontusçular, Osmanlı Devleti’nin parçalanma sürecinde bağımsız bir Pontus devleti kurma hedefiyle silahlı örgütlenmelere gitmiş, bu doğrultuda Türk ve Müslüman halklara yönelik saldırılar düzenlemişlerdir (Şimşir, 1999, s. 45).

1. Tarihsel Arka Plan

Pontus Rumlarının Osmanlı topraklarında ayrılıkçı hareketlere girişmesi, 19. yüzyılın sonlarından itibaren belirginleşmiştir. Bu süreç, özellikle 1914-1923 yılları arasında hız kazanmıştır. Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na girmesi ve devletin zayıflaması, Pontusçuların bağımsızlık yolunda faaliyetlerini artırmasına neden olmuştur (Karpat, 1985, s. 210).

Bu dönemde Pontus Rumlarının silahlı çeteler oluşturarak Anadolu’nun kuzeyinde özellikle Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon ve Sinop gibi şehirlerde Türk köylerine saldırılar düzenlediği bilinmektedir. Bu saldırılar sonucunda binlerce Türk köylüsü öldürülmüş, evler ve camiler yakılmış, halk göçe zorlanmıştır (McCarthy, 1995, s. 89).

2. Sorumlular ve Organizasyon

Pontus Rumlarının gerçekleştirdiği saldırılar, özellikle Yunanistan’ın desteklediği Pontusçular tarafından planlanmış ve yürütülmüştür. Bu hareketin öncüleri şunlardır:
• Pontus Rum Patrikhanesi ve Kilise Örgütlenmeleri: İstanbul Fener Rum Patrikhanesi, ayrılıkçı hareketlere destek vermiştir. Aynı zamanda kiliseler, Pontusçuların haberleşme ve silah depolama merkezleri olarak kullanılmıştır (Özcan, 2006, s. 73).
• Pontus Rum Komiteleri ve Çeteleri: Osmanlı Devleti’nin denetimini kaybettiği dönemlerde Pontus Rum Çeteleri, yerel halkı hedef alarak Türk nüfusun azalmasını ve bölgenin Rum nüfus lehine değiştirilmesini amaçlamıştır (Yıldırım, 2013, s. 162).
• Batılı Devletler ve Yunanistan: 1919 yılında İzmir’in işgaliyle birlikte Anadolu’da faaliyetlerini artıran Yunanistan, Pontus bölgesinde de benzer ayrılıkçı hareketleri desteklemiştir (Şimşir, 1999, s. 97).

3. Soykırıma Uğrayan Bölgeler ve Kurban Sayısı

Pontus çetelerinin Türk halkına karşı yürüttüğü saldırılar birçok şehirde katliama dönüşmüştür. Bu kapsamda etkilenen başlıca bölgeler şunlardır:
• Samsun: Bölgedeki köylere yapılan saldırılarda camiler yakılmış, köylerde yaşayan halk katledilmiştir (Özcan, 2006, s. 115).
• Giresun: Topal Osman Ağa’nın milis kuvvetleri, Pontus çetelerine karşı mücadele ederken birçok Türk köyü yok edilmiştir (McCarthy, 1995, s. 134).
• Trabzon: Sivil Türk halkı, özellikle Yunan destekli çeteler tarafından büyük kayıplar vermiştir (Karpat, 1985, s. 221).
• Ordu ve Sinop: Türk köyleri hedef alınmış, siviller öldürülmüş ve birçok kişi göçe zorlanmıştır (Yıldırım, 2013, s. 178).

Soykırıma uğrayan Türk ve Müslüman nüfusun toplam sayısına dair kesin bir rakam olmamakla birlikte, bazı tarihçilere göre 1914-1923 yılları arasında 100.000’e yakın Türk’ün Pontus çeteleri tarafından öldürüldüğü tahmin edilmektedir (McCarthy, 1995, s. 140).

4. Sonuç ve Değerlendirme

Pontus Rumlarının Osmanlı Devleti’nin çöküş sürecinde ve Kurtuluş Savaşı yıllarında gerçekleştirdiği saldırılar, bölgedeki Türk nüfus için büyük bir trajediye dönüşmüştür. Türk halkı, yerleşim yerlerinden zorla göç ettirilmiş, ekonomik ve sosyal açıdan büyük yıkımlara maruz kalmıştır (Şimşir, 1999, s. 133). Ancak, Kurtuluş Savaşı’nın kazanılması ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla birlikte Pontusçu hareket sona ermiş, 1923 Lozan Antlaşması ile Türkiye ve Yunanistan arasındaki nüfus mübadelesi gerçekleştirilerek bölgedeki çatışmalar nihayete ermiştir (Özcan, 2006, s. 182).

Bu makalede ele alınan soykırım, tarihsel belgeler ve akademik kaynaklarla daha ayrıntılı olarak araştırılmalı ve uluslararası akademik camiada daha fazla gündeme getirilmelidir.

Kaynakça
• Akşin, S. (1991). Türkiye Tarihi 4: Çağdaş Türkiye 1908-1980. Cem Yayınevi.
• Atatürk, M. K. (1927). Nutuk. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Karpat, K. H. (1985). Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteristics. University of Wisconsin Press.
• McCarthy, J. (1995). Death and Exile: The Ethnic Cleansing of Ottoman Muslims, 1821-1922. Darwin Press.
• Lewis, B. (2002). The Emergence of Modern Turkey. Oxford University Press.
• Mango, A. (2004). Atatürk: The Biography of the Founder of Modern Turkey. Overlook Press.
• Shaw, S. J., & Shaw, E. K. (1977). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Cambridge University Press.
• Yıldırım, H. (2013). Pontus Meselesi ve Türkler. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Özcan, A. (2006). Milli Mücadelede Karadeniz Bölgesi ve Pontus Meselesi. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi.
• Şimşir, B. N. (1999). Rum Pontus Devleti ve Yunanistan’ın Politikaları. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Zürcher, E. J. (2003). Turkey: A Modern History. I.B. Tauris.