1915 Sarıkamış harekâtında başarısız olması ile birlikte iktidardan uzaklaşmak durunda kalan ve Berlin’e kaçan Enver Paşa önce Alman daha sonra da Bolşevik desteğini kaybeder. Mustafa Kemal’in Sakarya Savaşını kazanmasıyla Anadolu’ya dönme
umudu da kalmaz. 1921 yılında Türkistan’a geçip Ruslar’a karşı bir savaş başlatır (Akyol 2008: 283). Duşenbe ile Balcuvan’ı ele
geçirdikten sonra Rusya’ya nota vererek Kızıl ordunun Buhara ve Horasan’dan çekilmesini ister. 30 bin kişilik düzensiz bir ordu ile Horasan üzerine yürür (Larousse 1986: 7/3736).
Aynı zamanda İran Türkmenleri de Albay Muhammed Taki Han (1887-1921) başkanlığında ayaklanırlar. Başlarında Tebriz doğumlu, Tahran Harp okulu mezunu Taki Han adlı bir Türk vardır. Muhammed Taki Han, Nisan 1921’de “Bağımsız Horasan Hükümeti’ni kurar. O da Şeyh Muhammed Hiyabanî gibi kısa sürede çok başarılı işler yapar. Harp okulu açar, jandarma teşkilâtını yeniden örgütler, köylerde “Fedaî” adlı milis kuvvetleri kurar, Tahran Hükümeti’nce üzerlerine gönderilen Becüş, Berberi, Taymuri ve Hezare aşiretlerini
yenerek hâkimiyetini sağlamlaştırır. Türkçe eğitim veren okullar açar. Meşhed’de bir hastane açtırır (Kafkasyalı 2002: III/32).
Rus Kızıl Ordusu büyük bir güçle Enver Paşa’nın komutanlığını yaptığı Türkmen güçlerinin üzerine yürür, Enver Paşa öldürülür (4 Temmuz 1922). Tahran yönetimi de İngilizler’in plân ve askerî desteği ile Muhammed Taki Han’ın üzerine yürür. İngiliz ve Fars birlikleri Meşhed şehrine saldırır. Aynı anda Horasan’ın kuzey bitişiğinde Hive (Harezm) Türk Devleti de Ruslar’la savaşmaktadır. İngiliz, Rus ve Fars güçleri eşi görülmemiş vahşilikle binlerce Türkmen ve Özbek Türkünü çoluk çocuk, yaşlı kadın demeden öldürürler.
Muhammed Taki Han şehit olur. Yerine silah arkadaşlarından İsmail Han Bahadır geçer (Ören 1980: 76). Türkmenler tek vücut hâlinde savaştıkları hâlde, fikir ve güç birliği yapan Rus, İngiliz ve Fars üçlüsü karşısında dayanamazlar. Bu genç Türk devleti ortadan kaldırılır.
Prof. Dr. Ali. Kafkasyalı ”İRAN TÜRKLERİ” Kitabından alınmıştır.
Bir yanıt yazın