AKP Dönemi Ekonomi

ChatGPT4, Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) iktidara gelmeden önce ve bugün ülkemizin çağdaşlarıyla arasındaki ekonomik düzeyi değerlendirmeni ve çağdaş rakiplerimize göre durumumuzdaki gelişme ya da gerilemeyi araştırmanı istiyorum.

Türkiye’nin Avrupa ve İlk 20 Ekonomi İçindeki Göreli Konumu

Sorunuzu doğrudan cevaplayayım: Türkiye ekonomisi mutlak olarak büyüdü; ancak Avrupa ülkeleri ve dünyanın en büyük ekonomileriyle karşılaştırıldığında göreli konumu belirgin biçimde güçlenmedi. Bazı ölçütlerde gerileme, bazılarında ise sınırlı ilerleme görüldü.

Aşağıdaki analiz, özellikle dünya sıralaması, Avrupa içindeki pay, kişi başına gelir ve ekonomik ağırlık üzerinden bu değişimi gösteriyor.

Türkiye’nin nominal GSYH bakımından dünyadaki yeri:

1. 2000’lerin başındaki yerimizi büyük ölçüde koruduk; fakat belirgin bir üst lige çıkamadık. Türkiye hâlâ çoğu hesaplamada ilk 20 ekonomi içinde sayılıyor, ancak 2002’deki konumuna göre dramatik bir yükseliş yaşanmadı.
2. 2013 civarında ilk 15’e yaklaşan ivme kalıcı olmadı. Kur artışları ve enflasyon nedeniyle dolar bazlı büyüklük uzun süre yatay seyretti.
3. Türkiye’nin Avrupa’nın büyük ekonomileriyle karşılaştırması:

1. İspanya ile aradaki mesafe kapanmadı. 2002’de Türkiye, İspanya ekonomisinin yaklaşık üçte biri büyüklüğündeydi; bugün hâlâ benzer orandadır.
2. Polonya’ya karşı göreli üstünlük azaldı. 2002’de Türkiye Polonya’dan biraz büyüktü; bugün hâlâ büyük ama fark eskisi kadar belirgin değil.
3. Avrupa’nın merkez ekonomilerine yaklaşma gerçekleşmedi. Almanya ve Fransa gibi ülkelerle fark hem toplam ekonomi hem kişi başına gelir açısından çok büyük kalmaya devam etti.
4. Türkiye zenginleşti; ancak Avrupa ortalamasına yakınsama sınırlı kaldı. 2002’de Almanya’nın kişi başına gelirinin yaklaşık %14’ü düzeyindeydik; bugün yaklaşık %33’üne ulaştık. Bu bir yakınsama ama hâlâ büyük fark var.

1. Polonya gibi ülkeler daha hızlı yakınsadı. Polonya, AB üyeliği ve yüksek verimlilik artışı sayesinde Türkiye’den daha hızlı yükseldi.
2. Türkiye’nin küresel ihracattaki payı:

1. Küresel ticaretteki payımız arttı. Bu olumlu bir gelişme.
2. Ancak yüksek teknoloji payı düşük kaldı. Güney Kore, Almanya ve Çin’e göre Türkiye’nin ihracatı hâlâ daha düşük katma değerli ürünlere dayanıyor.
3. PPP (satın alma gücü paritesi) açısından Türkiye’nin durumu, nominal dolara göre daha iyidir. Çünkü Türkiye’de birçok hizmet ve konut gideri Avrupa’ya göre daha ucuzdur.

Fakat uluslararası karşılaştırmalarda yatırım, teknoloji, dış borç ve rezerv gibi alanlarda nominal dolar göstergeleri daha belirleyicidir. Bu nedenle Türkiye’nin küresel ekonomik ağırlığı değerlendirirken nominal veriler önemlidir.

Toplam ekonomi büyüdü.

• İhracat hacmi arttı.
• Altyapı yatırımları ekonomik kapasiteyi genişletti.
• Kamu maliyesi uzun süre disiplinli kaldı.
• Avrupa’nın büyük ekonomileriyle aradaki mesafe kapanmadı.

• Polonya gibi bazı ülkeler Türkiye’den daha hızlı yükseldi.
• Yüksek teknoloji ve verimlilik artışı sınırlı kaldı.
• Son yıllardaki yüksek enflasyon ve kur kaybı, dolar bazlı sıralamada ilerlemeyi zorlaştırdı.
• Türkiye’nin ekonomik büyüklüğü 2002’ye göre çok daha büyük. Ancak Avrupa ülkeleri ve ilk 20 ekonomi içindeki göreli konumumuz büyük ölçüde yerinde saydı; bazı dönemlerde ise zayıfladı.

En kısa ifadeyle:

Türkiye ekonomik olarak büyüdü, fakat rakiplerinin çoğu da büyüdüğü için dünya ve Avrupa içindeki göreli ağırlığımız beklenen ölçüde artmadı.

Özellikle 2013 sonrası dönemde yüksek enflasyon ve TL’nin değer kaybı, Türkiye’nin dolar bazlı sıralamada yukarı çıkmasını engelleyen temel faktörler oldu.