Sefa Yürükel
Türkiye Cumhuriyeti, Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde gerçekleştirilen reformlarla çağdaş, bağımsız ve güçlü bir devlet olarak inşa edilmiştir. Ancak Atatürk’ün vefatından sonra izlenen politikalar, ülkenin tekrar “Hasta Adam” konumuna sürüklenmesine neden olmuştur.
Osmanlı Devleti’nin çöküş sürecinde Batılı devletler tarafından “Hasta Adam” olarak tanımlanması, siyasi ve ekonomik bağımsızlığını kaybetmesiyle ilişkilendirilmiştir (Shaw, 1977). Atatürk liderliğinde Türkiye Cumhuriyeti bu durumdan kurtulmuş, ancak sonraki yıllarda uygulanan politikalar, Türkiye’nin tekrar siyasi ve ekonomik bağımlılığa sürüklenmesine yol açmıştır (Ahmad, 2008).
- Siyasi Alandaki Sorunlar ve Çözüm Önerileri
Atatürk dönemi, Cumhuriyet’in kurumsal yapısını oluşturma süreci olarak değerlendirilir (Zürcher, 2017). Ancak Atatürk’ten sonra siyasi istikrarsızlıklar, darbe süreçleri ve dış bağımlılık, ülkenin demokratik yapısını zedelemiştir.
1.1. Siyasi İstikrarsızlık ve Yönetişim Sorunları
Çok partili hayata geçişle birlikte Türkiye, sık sık hükümet değişiklikleri, askeri darbeler ve dış baskılarla karşı karşıya kalmıştır (Heper, 1991). Bu durum, devlet yönetiminde sürekliliği ve istikrarı sekteye uğratmıştır.
1.2. Çözüm Önerileri
• Güçlü bir demokratik yapı kurulmalı ve hukuk devleti ilkesi tam anlamıyla işletilmelidir.
• Siyasi partilerde iç demokrasi sağlanmalı, lider odaklı sistem yerine kurumsal yapı güçlendirilmelidir.
• Dış bağımlılıktan kurtulmak için milli politika üreten siyasi yapılar desteklenmelidir.
- Ekonomik Kriz ve Bağımlılıktan Kurtulma
Atatürk döneminde uygulanan devletçilik politikası, Türkiye’nin ekonomik bağımsızlığını güçlendirmiştir (Keyder, 1989). Ancak sonraki yıllarda uygulanan neoliberal politikalar, Türkiye’yi dış borca ve küresel sermayeye bağımlı hale getirmiştir (Öniş, 2003).
2.1. Borçlanma ve Dış Bağımlılık Sorunu
Türkiye, 1950’lerden itibaren IMF ve Dünya Bankası gibi kuruluşların denetimine girmiş, ekonomik kalkınma yerine borç sarmalına mahkûm edilmiştir (Yeldan, 2006).
2.2. Çözüm Önerileri
• Üretim odaklı ekonomik model geliştirilmeli, sanayi ve tarım sektörü desteklenmelidir.
• Milli ekonomi politikaları benimsenmeli, stratejik sektörlerde yerli üretim artırılmalıdır.
• Yerli sanayiyi koruyacak gümrük politikaları uygulanmalıdır.
- Sosyal ve Kültürel Değişim Süreci
Atatürk dönemi, modernleşme ve çağdaşlaşma süreci olarak görülmüştür (Mardin, 2006). Ancak sonraki dönemlerde Batılılaşma adı altında kültürel kimlik erozyonu yaşanmış ve milli değerler ikinci plana atılmıştır.
3.1. Milli Kimlik ve Kültürel Erozyon
Küreselleşme sürecinde Türkiye, kendi kültürel kimliğini korumakta zorlanmış, özellikle medya ve eğitim sisteminde Batı merkezli bir anlayış hâkim olmuştur (Kafesoğlu, 1984).
3.2. Çözüm Önerileri
• Eğitim sisteminde milli ve manevi değerlere öncelik verilmelidir.
• Kültürel miras korunmalı ve teşvik edilmelidir.
• Sanat ve medya alanında yerli üretim desteklenmelidir.
- Hukuki Reform ve Adalet Sistemi
Hukukun üstünlüğü ilkesi, Atatürk döneminde temel esaslardan biri olmuştur (Gözübüyük, 1998). Ancak günümüzde yargı bağımsızlığı zedelenmiş ve adalet sistemi siyasi müdahalelere açık hale gelmiştir (Eryılmaz, 2015).
4.1. Yargı Bağımsızlığının Zedelenmesi
Türkiye’de yargının siyasallaşması, hukuk sistemine duyulan güveni sarsmıştır (Özbudun, 2011).
4.2. Çözüm Önerileri
• Bağımsız ve tarafsız bir yargı sistemi oluşturulmalıdır.
• Hukukun üstünlüğü ilkesi tavizsiz uygulanmalıdır.
• Yargı reformu gerçekleştirilerek denetim mekanizmaları güçlendirilmelidir.
Sonuç
Atatürk sonrası Türkiye’nin siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve hukuki alanlarda birçok sorunla karşı karşıya kaldığı görülmektedir. Ancak bu sorunların çözümü, Atatürk’ün ilkelerine geri dönerek milli ve bağımsız bir politika izlemekle mümkündür. Türkiye, ancak kendi değerlerine sahip çıkarak ve bağımsız bir kalkınma modeli geliştirerek tekrar güçlü bir devlet konumuna ulaşabilir.
Kaynakça
• Ahmad, F. (2008). Modern Türkiye’nin Oluşumu. İstanbul: Kaynak Yayınları.
• Eryılmaz, B. (2015). Türkiye’de Kamu Yönetimi ve Hukuk. Ankara: Siyasal Kitabevi.
• Gözübüyük, A. Ş. (1998). Anayasa Hukuku. Ankara: Turhan Kitabevi.
• Heper, M. (1991). Strong State and Economic Interest Groups: The Post-1980 Turkish Experience. European Journal of Political Research, 19(2), 153-171.
• Kafesoğlu, İ. (1984). Türk Kültürü ve Medeniyeti. İstanbul: Ötüken Yayınları.
• Keyder, Ç. (1989). State and Class in Turkey: A Study in Capitalist Development. London: Verso.
• Mardin, Ş. (2006). Turkish Modernity and the Intellectuals. Princeton University Press.
• Öniş, Z. (2003). Turkey and the Global Economy: Neo-Liberal Restructuring and Integration in the Post-Crisis Era. London: Routledge.
• Özbudun, E. (2011). Anayasa Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.
• Shaw, S. J. (1977). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Cambridge University Press.
• Yeldan, E. (2006). Neo-Liberal Globalization and Turkey’s Economic Performance in the 2000s. International Development Economics Associates.
• Zürcher, E. J. (2017). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
Bir yanıt yazın