Ağustos 2025’te Azerbaycan ve Ermenistan, Donald J. Trump’ın huzurunda, sözde TRIPP Koridoru’nu (Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası) kuran anlaşmayı imzaladı. Bu anlaşma, Azerbaycan’a Nahçıvan özerk bölgesine ve Ermenistan’a Türkiye’ye demiryolu bağlantısı sağlamayı amaçlıyordu.
Ermenistan, Asya ve Avrupa arasındaki ticaret yollarında bu koridorda yer almak için istekli olsa da, ülke içinde büyük bir engelle karşı karşıya: demiryolu ağı ve Güney Kafkasya Demiryolu, 2008 yılında imzalanan 30 yıllık bir imtiyaz sözleşmesi kapsamında hala Rus Demiryolları (RZD) tarafından yönetiliyor.
Ağustos 2025’teki zirveden bu yana Ermenistan, Rusya’nın demiryollarını kontrol etmedeki rolünü giderek daha fazla sorguluyor. Aralık ayında Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Moskova’dan Ermenistan’dan Nahçıvan ve Türkiye’ye demiryolu bağlantılarının yeniden kurulması konusunu “acil olarak ele almasını” istediğini açıkladı. Şubat ayı başlarında Paşinyan, Rus Demiryolları’nın rolünün Ermenistan’ın rekabet gücünü kaybetmesine neden olduğunu, bazı ülkelerin Rus varlığı nedeniyle Ermeni hatlarına yatırım yapmaktan çekindiğini belirtti. Kazakistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar da dahil olmak üzere çeşitli devletlerin Güney Kafkasya demiryolunun işletmecisi olarak Rusya’nın yerini alabileceğini öne sürdü.
Moskova öfkeyle tepki gösterdi. Rus Dışişleri Bakanlığı Paşinyan’ın açıklamalarını kınadı ve Rus Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergei Şoygu, Rusya’nın idari haklarını kaybetmesi durumunda Ermeni demiryollarının “bir gecede” çökeceğini belirtti. Bu söyleme rağmen, Rus hükümeti müdahil olmamanın daha büyük risk taşıdığına karar verdi ve ardından Ermenistan ile Rusya’nın Ermeni demiryollarının yönetimindeki rolünün geleceği hakkında çalışma görüşmelerine başladı. Paşinyan, bunun mümkün olduğunu, çünkü Moskova’daki daha sağduyulu güçlerin Ermenistan’ın önerilerinin Moskova’ya karşı yöneltilmediğini ve hem Rusya hem de Ermenistan ile iyi ilişkileri olan üçüncü bir ülkeye kontrolün devredilmesinin uygulanabilir bir uzlaşma olacağını kabul ettiğini öne sürdü.
Demiryolu inşaat projeleri
En önemli nokta, Bakü-Tiflis-Kars demiryolu hattına paralel olarak Orta Koridor boyunca yeni güzergahların oluşturulmasıdır. Bu proje kapsamında, Orta Asya’dan gelen mallar Azerbaycan’a ulaşacak, Ermenistan topraklarından geçerek Azerbaycan’ın Nahçıvan dış bölgesine ve oradan da Türkiye’ye ulaşacaktır. Ancak, güzergahı Türkiye’ye uzatmak için ya yeni bir demiryolu hattı inşa edilmesi ya da Gümri ve Kars üzerinden geçen mevcut hattın iyileştirilmesi gerekecektir.
Ermenistan hükümeti bu mevcut alternatifi önerdi: Nahçıvan’dan Erivan’a, oradan da Türkiye’deki Gümri ve Kars’a paralel bir güzergah. Ancak bu güzergah da Rus yönetimi altındadır. Bu bağlantı aynı zamanda Ermenistan ve Azerbaycan arasında ekonomik bağlar kurarak, olası çatışmaları azaltacaktır.
Bu arada, Türkiye ve Azerbaycan, Kars’ı Nahçıvan yakınlarındaki Türk sınırındaki Dilucu’ya bağlayacak 224 kilometrelik çift hatlı bir demiryolu hattı planlıyor. Tahmini maliyeti 2,8 milyar ABD doları olan projenin inşaatına 2026 yılının sonunda başlanması ve 2030 yılında tamamlanması bekleniyor.
Rusya kendini savunuyor.
Moskova, şimdiye kadar kontrolü bırakmaya pek istekli görünmedi. 1 Nisan’da Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Rusya’nın Kazakistan’a imtiyaz devri konusunda Astana veya Erivan ile görüşme yapmadığını belirtti.
Ancak Rusya’nın dikkati Ukrayna’daki savaşa yönelmişken, Güney Kafkasya’daki etkisi giderek azalıyor. Analistler, Karabağ sorununun çözülmesinin Moskova’yı en önemli bölgesel etki alanından mahrum bıraktığını savunuyor. Bununla birlikte, Ermenistan hükümeti istatistiklerine göre, geçen yıl Ermenistan’ın dış ticaretinin %35,5’ini Moskova oluştururken, onu %12,5 ile Çin ve %11,8 ile Avrupa Birliği takip etti.
Selen Atasoy
Kaynak: Özgür Avrupa Radyosu,Radio Free Europe, Radio Liberty
Bir yanıt yazın