Olası bir ABD-İsrail-İran savaşı, coğrafi olarak çatışma bölgesinin dışında yer almasına rağmen, Avrupa Birliği için çok boyutlu ve ağır kayıplar doğuracak bir senaryodur. AB’nin enerji ithalatına olan bağımlılığı, coğrafi yakınlığı, tarihsel göç bağlantıları ve ABD ile olan ittifak ilişkisi, bu krizin etkilerini derinden hissetmesine neden olacaktır. Bu analiz, olası bir savaşta Avrupa Birliği’nin karşılaşacağı zararları dört ana başlık altında incelemektedir: enerji krizi ve ekonomik maliyetler, ticaret ve sanayi üzerindeki etkiler, göç ve güvenlik riskleri ile stratejik ve siyasi kayıplar.
Enerji Krizi ve Ekonomik Maliyetler
Avrupa Birliği’nin olası bir savaşta karşılaşacağı en büyük ve en acil zarar, enerji piyasaları üzerinden gerçekleşecektir. AB, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası enerji arzını çeşitlendirme çabaları kapsamında Körfez ülkelerine yönelmiş, Basra Körfezi’nden yapılan yakıt ithalatı 2022’den bu yana üç kattan fazla artarak yaklaşık 58.4 milyar avroya ulaşmıştır . Katar’dan gelen sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi üzerinden Avrupa’ya ulaşmaktadır . Dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si bu stratejik su yolundan geçmektedir .
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması veya tankerlere yönelik saldırıları durumunda, küresel enerji fiyatlarında kontrol edilemez bir yükseliş yaşanacaktır. El País’in analizine göre, Brent petrolde yaşanan yüzde 20’lik bir artış, Avro Bölgesi’nin GSYİH’sında yaklaşık 0.3 puanlık bir düşüşe yol açmaktadır . Halihazırda durgunluk riskiyle karşı karşıya olan avro bölgesi ekonomisi, yeni bir enerji şoku karşısında daha da kırılgan hale gelecektir. Scope Ratings’in değerlendirmesine göre, Almanya’nın 2025 büyüme tahmini yüzde 1.1’e gerilemiş durumdadır .
Avrupa Merkez Bankası (ECB) için bu durum ciddi bir politika ikilemi yaratmaktadır. Yüksek enerji fiyatlarının yeniden alevlendireceği enflasyon, ECB’nin faiz indirimlerini ertelemesine, hatta bazı senaryolarda faiz artırımlarını yeniden gündeme almasına neden olabilir . Bu da büyümeyi daha da baskılayacak bir sıkılaşma anlamına gelecektir.
Hürmüz Boğazı’nın kapanması durumunda, sadece Körfez petrolü değil, Irak’tan gelen AB’nin ham petrol ithalatının yaklaşık yüzde 6’sı ve Azerbaycan’dan gelen doğal gaz da dahil olmak üzere tüm enerji akışları aynı anda risk altına girecektir . Uzmanlar, bu senaryoda enerji fiyatlarının, Rusya-Ukrayna savaşının zirvesindeki seviyelerin bile üzerine çıkabileceği uyarısında bulunmaktadır .
Ticaret ve Sanayi Üzerindeki Etkiler
Enerji maliyetlerinin yanı sıra, küresel ticaret yollarının güvenliği de Avrupa ekonomisi için hayati önem taşımaktadır. Süveyş Kanalı, Avrupa ile Asya arasındaki ticaretin can damarıdır. Çatışmanın Doğu Akdeniz’e sıçraması veya Kızıldeniz’deki güvenlik risklerinin artması, nakliye maliyetlerini fırlatacak ve tedarik zincirlerinde yeni darboğazlar yaratacaktır. Sigorta primleri bazı durumlarda yüzde 40’a kadar artmıştır .
Avrupa Alüminyum Tüketicileri Federasyonu (FACE) Genel Sekreteri Mario Conserva’nın vurguladığı gibi, Avrupa’nın alüminyum tedarik zinciri “İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana görülmemiş bir kırılganlık ve risk” altındadır . AB, ihtiyacının yüzde 87’sinden fazlasını ithal etmek zorunda olduğu birincil alüminyum açığı vermektedir. Hürmüz Boğazı’nın kapanması veya deniz ticaretinin sekteye uğraması, bu stratejik metalin tedarikini felç edebilir. Bu durum, otomotivden inşaata, ambalajdan savunma sanayine kadar birçok sektörde üretimin durmasına yol açabilir.
Almanya, İtalya ve Fransa gibi enerji yoğun imalat sektörlerine sahip ülkeler, artan maliyetler karşısında rekabet güçlerini kaybetme riskiyle karşı karşıyadır . Ulaştırma maliyetlerindeki artış, tüm ithal ve ihraç ürünlerinin fiyatlarını yükselterek enflasyonist baskıyı daha da derinleştirecektir.
Göç ve Güvenlik Riskleri
Olası bir savaşın Avrupa için doğuracağı en yıkıcı sonuçlardan biri, 2015 mülteci krizini gölgede bırakabilecek yeni bir göç dalgasıdır. İran’ın nüfusu 93 milyonu aşmaktadır—bu, Suriye krizinin başlangıcındaki nüfusun dört katından fazladır . Daha da önemlisi, İran halihazırda ABD’nin Afganistan’dan çekilmesinin ardından yaklaşık altı milyon Afgan mülteciye ev sahipliği yapmaktadır .
Bölgesel bir savaş durumunda, hem İranlılar hem de yerinden edilmiş Afganlar kaçınılmaz olarak Avrupa’ya yönelik rotalar arayacaktır. Bu durum, halihazırda zorlanmış durumdaki işgücü piyasaları ve sosyal hizmetler üzerinde ek baskı oluşturacaktır . Ayrıca, Hizbullah ve Haşdi Şabi gibi örgütlerin savaşçılarının da mülteciler arasına karışarak Avrupa’ya sızma ihtimali, güvenlik açısından ciddi bir tehdit oluşturmaktadır .
ANKASAM analizinde belirtildiği gibi, yeni göçler, Lübnan’ın güneyi, kırılgan bir süreçten geçen Suriye, Irak’ın İran nüfuzunun güçlü olduğu Şii bölgeleri ve yoğun İsrail saldırısı altındaki Filistin’den gelebilecek mültecilerle birlikte düşünüldüğünde, Avrupa’nın sosyo-politik yapısını derinden sarsabilir . Mevcut göçmenler ile yeni gelecekler arasında, özellikle mezhepsel farklılıklar nedeniyle toplumsal gerilimlerin artması ve aşırı sağ partilerin yükselişinin hızlanması beklenmektedir .
Terör tehdidi de yeniden canlanabilir. 2015’teki Paris ve Brüksel saldırıları, Ortadoğu’daki krizlerin Avrupa’nın iç güvenliğine doğrudan yansıyabileceğini göstermiştir . Artan gerilim, radikal unsurların Avrupa’da yeni eylemler düzenlemesi için bir motivasyon kaynağı olabilir.
Stratejik ve Siyasi Kayıplar
Avrupa Birliği’nin olası bir savaşta uğrayacağı en büyük stratejik kayıp, ABD ve İsrail’e verdiği destek nedeniyle uluslararası toplum nezdinde itibarının ve güvenilirliğinin zedelenmesidir. Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’nin 2(4) maddesini ihlal eden askeri müdahalelere verilen destek , AB’nin “normatif güç” olarak konumunu ciddi şekilde aşındırmaktadır.
İsrail’in İran’a yönelik saldırılarına Avrupa’nın verdiği destek, İslam ülkeleri ve Bağlantısızlar Hareketi üyeleri nezdinde güven kaybına yol açmaktadır . Bu durum, enerji güvenliği, terörle mücadele ve ticaret anlaşmaları gibi kritik konularda işbirliğini zorlaştıracaktır. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un, İran’da rejim değişikliğine yönelik retoriğin bölgesel bir çatışma zincirini tetikleyebileceği ve diplomatik kanalları tamamen kapatabileceği yönündeki uyarıları , Avrupa içinde dahi stratejik bir ayrışma olduğunu göstermektedir.
AB içinde ortak bir dış politika oluşturma çabaları da bu krizle birlikte daha da zayıflamıştır. Almanya’nın İsrail’e koşulsuz desteği ile Fransa’nın diplomatik çözüm arayışları arasındaki fark, AB’nin kriz yönetiminde etkisiz bir aktör olarak kalmasına neden olmaktadır . Macaristan gibi ülkelerin Rus enerjisine yönelik yaptırımları sorgulaması , birliğin enerji politikasında dahi tam bir mutabakat olmadığını ortaya koymaktadır.
Rusya’nın çatışmada oynayabileceği olası arabuluculuk rolü ve İran’la stratejik ortaklığı, Avrupa’nın Kafkasya ve Orta Asya’daki nüfuzunu zayıflatabilir. Çin’in İran ile artan ticareti ise, Avrupa’nın potansiyel bir ekonomik ortağını rakibine dönüştürmüştür .
Sonuç
ABD-İsrail-İran savaşı, Avrupa Birliği için kazançlarından çok kayıpları öne çıkaran bir denklem sunmaktadır. AB’nin karşılaşacağı zararlar şu şekilde özetlenebilir:
Enerji ve ekonomi alanında, Hürmüz Boğazı’nın kapanması veya gerilim nedeniyle petrol fiyatlarının 100 doların üzerine fırlaması, avro bölgesi GSYİH’sında ciddi düşüşlere, enflasyonun yeniden yükselmesine ve ECB’nin faiz indirimlerini ertelemek zorunda kalmasına yol açacaktır . Nakliye maliyetlerindeki artış ve tedarik zincirlerindeki aksamalar, başta alüminyum olmak üzere kritik hammaddelerin tedarikini felç ederek sanayi üretimini durma noktasına getirebilir .
Göç ve güvenlik alanında, 93 milyonluk İran’dan ve bölgedeki diğer ülkelerden gelebilecek mülteci dalgası, 2015 krizini gölgede bırakacak boyutlara ulaşabilir . Bu durum, sosyal hizmetler üzerinde aşırı baskı yaratırken, aşırı sağın yükselişini hızlandıracak ve toplumsal kutuplaşmayı derinleştirecektir . Terör örgütlerinin savaşçılarının mülteciler arasına karışarak Avrupa’ya sızması, ciddi bir güvenlik açığı oluşturacaktır .
Stratejik ve siyasi alanda, AB’nin İsrail’e verdiği destek nedeniyle İslam dünyası ve Bağlantısızlar Hareketi nezdinde itibarı zedelenecek, enerji ve ticaret işbirlikleri tehlikeye girecektir . Almanya ile Fransa arasındaki görüş ayrılıkları, AB’nin ortak bir dış politika oluşturma kabiliyetini daha da zayıflatacak ve birliği uluslararası krizlerde etkisiz bir aktör konumuna indirgeyecektir . Rusya ve Çin’in bölgedeki nüfuzu artarken, Avrupa stratejik olarak geri planda kalacaktır.
AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas’ın ifade ettiği gibi, “misilleme ve bu savaşın tırmanması endişeleri çok büyüktür” . Norveç merkezli ClearBlue Markets analisti Qin Yan’ın uyarısı ise daha nettir: “İran köşeye sıkıştırılırsa, en çok zarar görecek olan Avrupa olacaktır” . Bu tablo, Avrupa Birliği’nin olası bir savaştan kaçınmak için diplomatik çabalarını yoğunlaştırmasının ne denli hayati olduğunu göstermektedir.
Kaynakça
Scope Ratings. (2025, Haziran 26). Fragile Middle East truce heightens geo-political, macroeconomic risks, including for Europe. https://www.scoperatings.com/ratings-and-research/research/EN/178984
EUobserver. (2026, Şubat 19). What it means for Europe’s energy prices and refugees if Trump attacks Iran. https://euobserver.com/203896/what-it-means-for-europes-energy-prices-and-refugees-if-trump-attacks-iran/
Fodasun. (2025, Temmuz 1). Aftershocks of Israel’s Aggression Against Iran: U.S. Intervention and European Alignment. https://fodasun.com/en/aftershocks-of-israels-aggression-against-iran-u-s-intervention-and-european-alignment/
ANKASAM. (2025, Haziran 23). The Impact of the Israel-Iran War on Europe. https://www.ankasam.org/anka-analizler/israil-iran-savasinin-avrupadaki-yansimalari/?lang=en
China-CEE Institute. (2025, Ağustos 25). Hungary monthly briefing: The Israeli and Iranian conflict and its effects on the war in Ukraine and Europe. https://china-cee.eu/2025/08/25/hungary-monthly-briefing-the-israeli-and-iranian-conflict-and-its-effects-on-the-war-in-ukraine-and-europe/
Alogoskoufis, G. (2025, Haziran 28). Bombs, Oil and the World Economy. https://alogoskoufisg.com/2025/06/28/bombs-oil-and-the-world-economy/
FACE – Federation of Aluminium Consumers in Europe. (2025, Haziran 25). Israel’s and US attack on Iran: Europe risks being cut off from vital energy and aluminium supplies. https://face-aluminium.com/israels-and-us-attack-on-iran-europe-risks-being-cut-off-from-vital-energy-and-aluminium-supplies/
EL PAÍS. (2025, Haziran 19). Israel damages economies of its Western allies with attacks on Iranian energy sector. https://english.elpais.com/economy-and-business/2025-06-19/israel-damages-economies-of-its-western-allies-with-attacks-on-iranian-energy-sector.html
China Daily. (2025, Haziran 25). EU’s call for diplomacy welcomed amid energy shock. https://www.chinadaily.com.cn/a/202506/25/WS685b523ea310a04af22c8520.html
Bir yanıt yazın