Kategoriler
Prof. Dr. Rıdvan Karluk

Kültür ve Turizm Bakanı Nabi Avcı Acaba Ne Kadar Haklı?

Efes Antik Kentinde düğün yapıldığı iddialarını değerlendiren Eskişehir Milletvekili ve Anadolu Üniversitesi’nde birlikte görev de yaptığımız Kültür ve Turizm Bakanı Prof. Dr. Nabi Avcı, “Bu tür tarihi alanlarda dokuya zarar vermeyecek türden kültürel ve turistlik etkinlikler yapılabilir. Yönetmelikler buna müsaittir ama bu orada düğün dernek nişan sünnet töreni olacağı anlama gelmiyor. Efes’te düğün dernek nişan vesaire söz konusu değil. Ben kamuoyuna da bu konudaki duyarlılıkları için çok teşekkür ediyorum” demiştir.

Bakan Avcı, belli kuralların olduğunu ve tarihe dokuya  zarar verilmediğini şöyle   dile getirmiştir: Çevredeki arkeolojik dokuya zarar vermemek kaydıyla yönetmeliğin izin verdiği türden kültürel ve turistik etkinlikler burada yapılabilir yapılmaya devam edecek ama bu düğün dernek sünnet töreni değil.”

Ancak ben Bakan Avcı gibi düşünmüyorum.

Çünkü Berlin’de Bergama Müzesini  eşim Dr. Sena Karluk ile ziyaret ettiğimizde eşim bir ara yorularak Bergama’dan çalınarak Berlin’de sergilenen  Bergama Zeus Sunağı’nın bir sütununa  dayanınca, bir görevli yanımıza gelerek eşimi ikaz etmiş, sütuna dokunmasının tarihi esere zarar verebileceğini  hatırlatmıştır. Eşim de bu hatırlatma üzerine  dayandığı sütunu terk etmiştir.

Ziyaretimiz sonrasında  müze çıkışındaki  ziyaretçi defterine; sütuna zarar verecek şekilde dayanmadığımızı, bu tarihi eserin Türkiye’den çalınarak Berlin’e getirildiğini, eserin  Türkiye’ye iade edilmesi gerektiğini, hem Türkçe ve hem de Almanlar da anlasın diye İngilizce yazdık.

Almanlar  çalıntı tarihi eserlere dokunmayı bile yasaklarken, bizler belli şartlarda bu mekanlarda etkinlik düzenlemelere izin verebiliyoruz. Almanlar bizden çalınan bir tarihi esere dokunduk diye bizi  azarlarken,  bizlerin dünya çapında bir tarihi eser olan Efes’te  Bakan Avcı’nın ifadesiyle “Yönetmeliğin izin verdiği türden kültürel ve turistik etkinliklere izin verilmesi” ni  anlamış değilim.

Berlin’de  sütuna dayandı diye eşim ikaz edilirken, Efes’te devletin izni ile  masalar kurularak etkinlikler düzenlenebilinmektedir. Bu kafayla gidersek eğer, Avrupa Birliği bizi üye olarak Avrupa Camiasına kesinlikle kabul etmez.

Benim bu konuda  bir önerim olacak. Berlin Kültür ve Tanıtma Müşaviri Hüseyin Gazi Coşan bir gün Berlin Bergama Müzesine gitsin ve bir sütuna dayansın. Bakalım kaç saniye sonra kendisi ikaz edilecek? İkaz edildiğinde ikaz eden görevliye  Türkiye’de belli şartlarda  tarihi mekanlarda etkinlik düzenlendiğini hatırlatırsa,  ne cevap alacak? Aldığı cevabı acaba Bakan Avcı’ya iletebilecek mi? Bakan Avcı’da bu cevaba ne cevap verecek? Ben çok merak etmekteyim.

 

Günümüzde  temelleri  Bergama’da, aslı  Berlin Bergama Müzesi’nde bulunan  Zeus Sunağı,  bundan 142 yıl önce  Anadolu’dan  çalınmıştır. Pergamon Krallığı’nın yükselmeye başlamasının ardından krallığın merkezine milattan önce 190 yılında Tanrıların ve İnsanların Tanrısı Zeus’a adına yapılmıştır.

Antik Pergamon şehrinde Pergamon Krallığı’nı yöneten Attalos hanedanı tarafından yaptırılan at nalı biçimdeki anıt, 35,64 metre genişliğinde 33,4 metre derinliğindedir. Yapının ön tarafında bulunan merdivenler 20 metre genişliğindedir. Dışında ve iç mekanlarında bulunan mermer kaplama üzerindeki freskler sanat tarihinin en önemli  eserleri arasındadır. Dış cephe freskleri antik Helen dünyasının Olympos tanrıları ile devler  arasındaki savaşı, iç alandaki freskler Pergamon’un kuruluş söylecesi olan Telefos’u anlatır.

Sunağın beş basamaklı temelleri Bergama akropolündeki yerinde durmaktadır. Sunak masasına 20 basamaktan oluşan bir yükseltiyle çıkılmaktadır. Sunağı her yanıyla sarmalayan kabartmaların toplam uzunluğu 120 metredir,  sayısı 118’dir. Zeus Sunağı için Berlin’de sadece bu eseri sergilemek için Pergamon Müzesi yapılmıştır. Zeus Sunağı, Birinci  Dünya Savaşı sebebiyle 1930 yılında  ziyarete açılabilmiştir.  Yıllık 1 milyon kişi tarafından ziyaret edilmektedir.

Zeus Sunağını  çalan Alman Carl Humann (1839-1896), bir mühendis ve mimardır. Berlin Kraliyet Akademisi’nden mezun olduktan sonra Osmanlı’nın Sisim adasına gönderilmiş ve burada Hera Tapınağı kazılarına katılmıştır. Humann, Sisim adasındaki kazıdan  önce  İstanbul’a gelerek Sadrazam Fuad Paşa ile yakın ilişki kurmuş ve bu ilişkiler sonucunda 1864-1865 yıllarında Zeus tapınağı tahta kasalarla  Almanya’ya gönderilmiştir.

Humann, o günlerde yazdığı  günlüklerinde her parçayı korku içerisinde Almanya’ya nasıl kaçırdığını  anlatmaktadır. Sunak Almanya’ya taşındıktan sonra bölgede  kazı yapma amacıyla Almanya Osmanlı devletinden   kazı izni almıştır. Kazı izninin bitmesinden 10 gün sonra 16 Ağustos’ta Almanlara bir telgraf çekilmiş ve Pergamon’da bulunan tarihi eserlerden devletin payına düşen kısmın satılmak istendiği belirtilmiştir. Almanlar bu teklifi kabul etmiş ve 1 Eylül’de 47 sandık Dikili’den İzmir limanına taşınmış, Aquila Imperiale gemisi ile önce Trieste’ye, oradan da  Berlin’e  taşınmıştır.

İngilizlerin Selçuk ve  Efes  çevresinden çıkardığı tarihi eserler,  Aydın valisi olan İsmail Paşa’nın dikkatini çekmiş ve bu konuda bir yasa çıkarılmasını sağlamıştır. 1869 yılında bugünkü Eski Eserler Kanunu’nun temelleri o dönemde atılmıştır. Ancak yasa tarihi eserlerin çalınmasını  engellememiş, 6’ncı maddesiyle padişahın özel iznine bağlamıştır. Yasanın eksikliklerini gidermek için 1874 yılında Müze-i Hümayun’un (İstanbul Arkeoloji Müzeleri) müdürü Alman Dr. Phillip Anton Dethier’in  katkılarıyla  Asar-ı Antika Nizamnamesi çıkarılmıştır.

Arkeoloji Müzeleri’nin kurucusu ressam  Osman Hamdi Bey,  II. Abdülhamid’in kendisini Müze-i Hümayun’un müdürü yapmasının ardından 1883 yılında Asar-ı Antika Nizamnamesi’ni değiştirmiştir. Böylece henüz keşfedilmemiş eserlerin mülkiyetinin devlete ait olduğu belirtilmiş ve kazılar sonucunda elde edilen eserlerin üçte birinin kazı yapana, üçte birinin arazi sahibine, üçte birinin devlete ait olacağı belirtilmiştir. Fakat bu düzenleme işe yaramamıştır.  Çünkü, Almanlar ve İngilizler, önceden  belirledikleri  arkeolojik açıdan zengin toprakları arazi sahibinden satın alarak, bulunan eserlerin üçte ikisine sahip olmuşlardır.

Osmanlı topraklarında  başlayan tarihi eser kaçakçılığı Birinci Dünya Savaşına kadar  devam etmiştir. İngilizler, Fransızlar, Almanlar ve sonradan  Amerikalılar, Anadolu’dan pek çok tarihi eseri kaçırmışlardır.  Bunun sebebi, tarihi eserlere hiçbir zaman önem vermememizdir. Geçmişte tarihi kalıntılar köylüler tarafından  ev yapımında kullanılmak için yerlerinden sökülmüştür. Tarihe ve arkeolojiye bakış açımız bugün de değişmemiştir. Batı ile aramızdaki fark budur.

Tarihi eserlerimize bizler de Almanlar kadar sahip çıkalım. Zeus Sunağı’nı  çalan Almanya’dan iade için yaptığımız   hukuk mücadelesi sonuç vermemiştir ama bugün birçok ören yerinde kazı yapmaya devam eden Alman  arkeologların  Türkiye’de  kazı yapmaları  da engellenmemiştir.

***

Tüm okurlarımın 1 Temmuz Denizcilik ve Kabotaj Bayramını en içten duygularımla kutluyorum.

 

Yazar Prof. Dr. Sadık Rıdvan Karluk

1948 yılında Eskişehir’de doğdum .1970’de Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdim. Kısa bir süre Maliye Bakanlığı ve Sayıştay’da çalıştıktan sonra 1972 yılında Eskişehir İTİA İktisat Bölümü’nde akademik kariyere başladım. 1975’te doktor, 1979’da doçent oldum. 1975 – 1976’da İngiltere Sussex Üniversitesi’nde doktora üstü çalışmalar yaptım.

1982 yılında Devlet Planlama Teşkilatı Başbakan Turgut Özal’ın direktifleri doğrultusunda kurulan AET Genel Müdürlüğü’nün (şimdiki AB Bakanlığı) başkanlığını yaptım. 1984 – 1985 döneminde İktisadi Kalkınma Vakfı Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundum, 1982 – 1985 yılları arasında İstanbul Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı’na (Nuh Kuşçulu) danışmanlık yaptım. Bu dönemde Türkiye’de Yabancı Sermaye Yatırımları konusunda iki kitabım (biri İngilizce) ile İhracatta Vergi İadesi kitabım İTO tarafından yayınlandı.

1985 yılında Paris’te OECD nezdinde Türkiye Büyükelçiliği’ne Planlama Müşaviri sıfatıyla tayin edildim. Görev yaptığım dönemde Türkiye’yi 4 Komite’de temsil ederek, Türkiye’de kalkınmakta olan bölgeler konusunda OECD’nin önemli bir araştırmasının (Regional Problems and Policies in Turkey) basılmasına katkıda bulundum. 1990 yılında yurda dönüşümde DPT Müsteşar Müşavirliği’ne getirildim. Daha sonra Başbakanlık Başmüşavirliğinde Türkiye ile Türk Cumhuriyetlerinin ekonomik ilişkilerinin gelişmesinde bir model olan “Türk Ödemeler Birliği” kurulması için bir proje geliştirdim.

1991 yılında profesörlüğe atanarak Anadolu Üniversitesi’ne geçtim. Anadolu Üniversitesi’nde Türkiye Ekonomisi, Uluslararası İktisat, Uluslararası Ekonomik Kuruluşlar, Avrupa Birliği, Avrupa Birliği Türkiye İlişkileri , Dış Ticaret Teorisi ve Politikası, Uluslararası Entegrasyonlar derslerini kendi eserlerimi esas alarak yürüttüm. Akademik kariyerimde 23 yüksek lisans, 16 doktora tezi yönettim. Bu öğrencilerim arasında çeşitli üniversitelerde görev yapan çok sayıda profesör, doçent ve yardımcı doçent bulunmaktadır. Üniversite Senato ve Yönetim Kurulu üyeliği yaptım, İktisat Fakültesi Dekanlığım döneminde AÖF kapsamında bulunan tüm iktisat kitaplarının yeni formata göre yazılmasına yazar ve editör olarak katkıda bulundum.

İkinci (1981), Üçüncü (1992) ve Dördüncü (2004) Türkiye İktisat Kongrelerine bildiri sunarak katılan tek öğretim üyesiyim. Dördüncü Türkiye İktisat Kongresi Bilim Komisyonu üyeliği yaparak Türk Sanayici ve İşadamları Vakfı (TÜSİAV) Bilim Kurulu Başkanlığı görevinde bulundum. 1996 yılında TOBB Milletlerarası Ticaret Odası (International Chamber of Commerce: ICC) Uluslararası Ticaret ve Yatırım Politikaları Komisyonu’nda (Commission on Trade and Invesment Policy) ICC Türkiye Temsilciliğine getirildim. Son 10 yıldır TOBB ICC IFO World Economic Survey kapsamında her üç ayda Türkiye ekonomisindeki gelişmeler ile ilgili olarak gönderilen sualnameleri cevaplandıran 12 uzmandan biriyim.

“Uluslararası Ekonomi: Teori ve Politika”, “Türkiye Ekonomisi: Cumhuriyetin İlanından Günümüze Yapısal Değişim”, “Avrupa Birliği”, “Türkiye Avrupa İlişkileri: Bir Çıkmaz Sokak” ve “Uluslararası Kuruluşlar” başlıklı temel ders kitaplarım dahil yayınlanmış 24 kitabım, 300’den fazla makalem, 12 ortak ve 3 çeviri eserim vardır. Beş ders kitabım (642-908 sayfa aralığında) 42 baskı yapmıştır. Tüm üniversitelerde ders kitabı ve yardımcı kitap olarak okutulmaktadır.

Ortak yazarlı bir ders kitabım TÜBA üniversite ders kitapları 2012 yılı telif ve çeviri eser ödülü olmak üzere 6 “bilimsel araştırma ödülüne” sahibim. Diğer araştırma ödüllerim şunlardır: 1984: Enka Vakfı, “Türk Ekonomisinin Dünya Ekonomisine Entegrasyonu,” Bilimsel Araştırma Yarışması Üçüncülük Ödülü, 1982: Türkiye Milli Kültür Vakfı: Teşvik Armağanı, Dal: İktisat, 1981: İktisadi Kalkınma Vakfı, “AET ile İlişkilerimizin Atatürkçü Ekonomik Politika Açısından Değerlendirilmesi,” Behçet Osmanağaoğlu İnceleme Yarışması Birincilik Ödülü, 1979: Pamukbank, “Dışsatımın Özendirilmesinde Ticari Bankalarımızın Yeri” Bilimsel Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü.

ABD ABI Enstitüsü’nün Yılın Eğitimcisi (Man of the Year 2011) ödülü sahibiyim. Özgeçmişim WHO’s WHO Dünya, Asya ve Türkiye baskılarında yer almıştır. (Who's Who in Asia 2012, Asya’da Kim Kimdir 2’nci baskı, 01/11/2011, Who's Who in the World 2011, Dünyada Kim Kimdir, 28’nci baskısı, 03/12/2010, Günümüz Türkiyesi'nde Kim Kimdir, 01/05/2005). Özgeçmişim Turkischer Biographiscer Index/Turkish Biographical Index’te (2004, s.563) yer almıştır. Google Akademik’te 1.070 (05.02.2018) atıfım vardır.

Eskişehir Sanayi Odası, Eskişehir Ticaret Odası, İstanbul Sanayi Odası, Ankara Ticaret Odası, Ankara Sanayi Odası, Kayseri Sanayi Odası, İşveren Dergisi, İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi gibi oda dergilerinde yazılarım yer almıştır. Türkiye’de yayınlanan çok sayıda bilimsel derginin hakem heyetinde yer almaktayım. Ders kitaplarım: 42 baskı yapmış olup 3.884 sayfadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.