Şu anda İran savaşından kim kazanıyor?
Petrol fiyatı yükseldiğinde, özellikle varlıklı kişiler kazanç sağlar. Yeni rakamlar bu aşırı yeniden dağıtımın boyutunu gösteriyor. Fazla kâr vergisi gereklidir.
Hormuz Boğazı şu anda dünyanın merkezi haline geliyor. ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaş, bölgede ölüme, yıkıma ve çevre kirliliğine yol açarken, çatışmanın ekonomik sonuçları tüm dünyayı tehdit ediyor. Boğazdaki deniz trafiği neredeyse durmuş durumda. Ham petrol fiyatları şimdiden varil başına 100 ABD dolarının üzerine çıkmış, yıl başında ise varil başına 60 ABD dolarıydı. Benzin fiyatları yükseliyor ve havayolu şirketleri fiyat artışları duyuruyor. Petrol ithal eden ülkelerin hükümetleri, bazı AB ülkelerinin yaptığı gibi fiyatları düzenleyerek veya Sri Lanka ve Filipinler’de olduğu gibi yakıt maliyetini düşürmek amacıyla daha kısa iş haftaları uygulayarak etkileri azaltmaya çalışıyor. Ancak şimdiye kadar pek fazla tartışılmayan şey şu: Bu savaştan tam olarak kimler kâr ediyor?
2022 petrol ve gaz krizi için bir örnek sunmaktadır; bu, Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle tetiklenen bu büyüklükteki en son fiyat patlamasıydı. Energy Research & Social Science dergisinde yayınlanan bir makalede, bu kazançların tam olarak nereye gittiğini izliyoruz. Bunun için çeşitli veri tabanlarından şirket paylarını ve hissedarları analizi ve böylece petrol ve gaz şirketlerinden finans sektörüne ve bireylere kadar ağları nicel olarak belirlendi. Ayrıca, aşırı kazançları önleme ve bu fiyat şoklarının kazanç ve kayıplarını daha adil bir şekilde yeniden dağıtma imkânlarının olduğunu görebiliriz.
Analiz gösteriyor: 2022 yılında, dünya genelindeki 1.195 borsada işlem gören petrol ve gaz şirketinin net kârları 916 milyar ABD dolarına yükseldi — 2016 ile 2021 yıllarının ortalamasının üç katı. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki şirketler en büyük fayda sağlayıcılar oldu: 281 milyar ABD doları elde ettiler. Bu, o yıl Amerikan şirketlerinin karbonsuzlaşmaya yaptığı toplam yatırımı (267 milyar ABD doları) aştı. Avrupa’daki petrol ve gaz şirketleri de milyar dolarlık net kâr elde etti, ancak ABD şirketlerine kıyasla çok daha düşük seviyede.
Olağanüstü Karlar
Şirketlerin mevcut İran şokundan elde edeceği para bolluğunun büyüklüğü, savaşın ne kadar süreceğine ve petrol, gaz ve diğer emtia fiyatlarının ne kadar yükseleceğine bağlıdır. Ancak 100 ABD dolarının üzerinde bir petrol fiyatında — 2022’de zaten rekor karlar getiren bir seviyede — eğilim açıktır. Sorun, bu kez fosil yakıtlardan olağanüstü kar elde edilip edilmeyeceği değil. Sorun: Bunu kim alacak? Ve: Hükümetlerin müdahale etme iradesi var mı?
Çalışmamızı yenilikçi kılan şey, toplam kazanç rakamları değil, 2022 yılında katılım ağının analizidir. Kazançların bireyler düzeyine kadar akışını takip etmektedir. Bunun için finans mülkiyet veri tabanları kullanılarak, halka açık şirketlerden, özel sermaye katılımlarına, emeklilik fonlarından aile ofislerine, yani zengin ailelerin varlık yönetimlerine kadar 252.000’den fazla pay sahibinin katılımları sistematik olarak değerlendirildi. Bu sayede, kimin nihayetinde kazanç üzerinde hak talep ettiğini yeniden oluşturabildik. Bu, çünkü katılım zinciri sonunda her zaman doğal kişilere – veya hükümetlere – ulaşır, çalışmaktadır. Bir şirket her zaman birine aittir, sadece bazen ulaşılması zor olan verileri değerlendirmek gerekir. Ve fon yöneticilerinin, örneğin BlackRock’un, kendi servetlerini değil, başkalarının servetini yatırım yaptığını dikkate almak gerekir.
Fosil kazançların %50’si en zengin %1’e gidiyor
Sonuç açık. Amerika Birleşik Devletleri’nde, fosil yakıtlardan elde edilen tüm kâr taleplerinin %50’si nüfusun en zengin %1’ine aktı — temettüler ve artan hisse senedi fiyatları üzerinden. Nüfusun en fakir %50’si — bu yaklaşık 66 milyon hane demek — neredeyse hiç borsa yatırımı yapmadıkları için kârların %1’ini alabildiler, çünkü basitçe buna yetecek paraları yoktu.
En üst yüzde 0,1, yaklaşık 131.000 hane, birlikte Amerikan vatandaşlarının alt yarısının tamamından 26 kat daha fazla kazandı. Zenginler, fosil yakıt şirketlerine yatırım yapılmış tüm finansal araçların büyük bir kısmına sahiptir. Bunlara özel sermaye fonları, hedge fonları ve doğrudan hisse sahipliği yoluyla katılmaktadırlar. Buna karşılık, önceden belirlenmiş bir maaş ödeyen ve çoğunluk Amerikan vatandaşları için en önemli emeklilik türü olan özel emeklilik fonları, kazancın yalnızca %14üne erişir.
Etnik ve eğitimle ilgili boyutlar bu eşitsiz dağılımı daha da şiddetlendiriyor. ABD Merkez Bankası verilerinin analizimiz şunu gösteriyor:
Hanehalklarının %64’ünü oluşturan beyaz hanehalkları, 2022 kriz yılında kazançların yaklaşık %87’sini elde etti. Siyah hanehalkları (%14) ise sadece %3 aldı. Latino hanehalkları (%10) %1 aldı. Akademik bir eğitimi olanlar genellikle fayda sağlıyor: Hanehalklarının %38’ini oluşturan sadece üniversite mezunları toplam kazancın %79’unu talep etti.
2022 krizinde belirgin bir enflasyon eşitsizliği ortaya çıktı. Gelirin yeniden dağılımı iki kanal üzerinden gerçekleşir. Ne kadar fakirseniz, enerji gibi temel ihtiyaçlar için o kadar çok harcarsınız. Düşük gelirli ABD hanehalklarında (uzman dilinde: en düşük beşlik) benzin harcamaları yaklaşık %3,3 oranındadır. Yüksek gelirli hanehalklarında (en yüksek beşlik) ise bu oran %2,1’dir. Daha yoksul hanehalkları bu nedenle fiyat artışlarından ortalamanın üzerinde etkilenir.
Selen Atasoy
Nasıl,nereden bakarsanız bakın, devlet kasası için yüksek benzin (Fiyati) vergileri bir gelir kaynagidir.
Bir yanıt yazın