Hudson Enstitüsü’ndeki Orta Doğu’da Barış ve Güvenlik Merkezi direktörü Michael Doran, Washington Post’ta Perslerin Tahran ve İsfahan çevresindeki merkezi platoya sayıca hakim olduğunu yazdı. Diğer etnik gruplar ise ülkenin sınırları boyunca – daha doğrusu sınırın her iki tarafında – dil, tarihsel ve kültürel olarak kendilerine yakın olan halklarla birlikte yaşamaktadır. Azerbaycanlılar kuzeybatıda Azerbaycan-Türk sınırı boyunca, batıda Kürtler Irak ve Türkiye’nin Kürt nüfuslu bölgeleriyle sınırda, Araplar petrol açısından zengin güneybatıda Irak sınırında, güneydoğuda Beluçlar Pakistan ve Afganistan’daki vatandaşlarına yakın, kuzeyde ise Türkmenistan sınırında yaşamaktadır.
Güney Azerbaycan Faktörü
İran’ın komşu devletlerinin çeşitliliğini nasıl yönetip yönetemeyeceği doğrudan ilgileniyor. Diğerlerinden daha önemli bir komşu var, o da Azerbaycan. İran’da yaşayan etnik Azerbaycanların sayısı, Azerbaycan Cumhuriyeti’nde yaşayan etnik Azerbaycanlılardan daha fazladır. İran devletinin yaptığı bir araştırmaya göre, ülke nüfusunun yaklaşık %23’ü Azerbaycanlıdır (gerçek rakam daha yüksek olabilir) ve ayrıca Azerbaycan Cumhuriyeti sınırında yaşıyorlar. Azerbaycanlılar İran’daki diğer azınlık gruplara göre daha iyi entegre olsalar da, endişe işaretleri artıyor. Türk ve Azerbaycan medyasını giderek daha fazla takip ediyor, Türk-Azerbaycan kimliğine daha fazla ilgi gösteriyor ve kendi dillerinde eğitim talep ediyorlar. Nedenini anlamak zor değil. Türkiye ve Azerbaycan Avrupa düzeyinde gelişme yaşarken İslam Cumhuriyeti ekonomik bir başarısızlık ve izole durumda.
Bağlantının Önemi
“İran son kez 1979 devrimi sırasında kendini yeniden şekillendirdiğinde, Azerbaycan Sovyetler Birliği içinde kapatılmıştı. Bağımsızlıktan sonra Azerbaycan zayıfladı, Ermenistan ile savaşa karıştı ve İran’ın iç dengesini önemli ölçüde etkileyemedi. Artık öyle değil. Bugün Azerbaycan, NATO standartında bir orduya, Türkiye ile derin bağlara ve İsrail ile yakın bir güvenlik ortaklığına sahip yükselen bir bölgesel güçtür. “İran’da şiddetli bir iç çatışma olursa, Azerbaycan muhtemelen Türkiye’nin desteğiyle vatandaşlarını korumak için müdahale etmek zorunda kalabilir,” dedi.
Makale ayrıca Azerbaycanlıların İsrail’in geleceği konusundaki endişelerine de değinmiştir.
“Son haftalarda Azerbaycanlılar bana defalarca endişe verici bir senaryodan bahsetti. Bu senaryoda, Ali Hameneyi devrilse bile sistem devrilmeyecek. İslam Devrim Muhafızları Birliği (IRGC) hayatta kalıyor, dini kimliğini terk ediyor ve Pers milliyetçi diktatörlüğünün uygulayıcıları olarak yeniden ortaya çıkıyor.”
Yazar, Azerbaycanlıların rejimin renk değiştirerek yönetimini sürdürmesine dair endişelerine dikkat çekti.
İsrail’in Geleceğinde İlham Aliyev ile Danışmanın Önemi
Michael Doran, ABD politika yapıcılarının İran’ın geleceği için plan yaparken özellikle Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile bölgesel ülkelerle danışması gerektiğini vurguladı ve şöyle yazdı: “Washington, İran’daki tüm etnik gruplarla geniş bir şekilde görüşmeli. Ayrıca, yaklaşan krizin sonuçlarıyla yüzleşecek komşu ülkelerin liderleriyle, özellikle Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile de görüşmek gereklidir.”
GÜNAZ.TV
Bir yanıt yazın