Kategoriler
Prof. Dr. Rıdvan Karluk

Ekonomi Büyüyor Ama Kişi Başına Düşen Gelir Artmıyor?

Mart  ayı başında açıklanan verilere göre Türkiye ekonomisinin  2020 yılında  yüzde 1,8 büyüdüğü açıklanmıştır. Türkiye yılın son çeyreğinde yüzde 5,9 büyüme göstererek 2020’nin tamamında  bu büyüme oranıyla dünyada büyüyebilen  az sayıdaki ülkelerin arasında yer almıştır. Sanayideki gelişmeye  ve vatandaşın tüketimine rağmen inşaat ve ihracattaki yavaşlama, büyümenin beklenenden düşük  çıkmasına yol açmıştır. Yine de makro açıdan bu olumlu bir gelişmedir.  Büyüyen  bir ekonomide  kişi başına düşen gelirin de artması normal bir gelişmedir ama bu artış olmamıştır.  

Cumhuriyet dönemimde 1923-1914 yıllar arasında ortalama yıllık büyüme hızı yüzde 4.48’dir. Planlamacı ve ithal ikameci sanayileşme döneminde  ortalama yıllık büyüme hızı yüzde 5.2’e kadar yükselmiştir. Özal’lı yıllarda 1980-1914 döneminde yüzde 4,16; 1980-1988 dışa açılamanın başladığı,  döviz kontrollerinin kalktığı, ihracatın teşvik edildiği yıllarda ise  yüzde 5,2 olmuştur. 1981 yılında yayınlanan kitabımda Türkiye’nin ithal ikamesi stratejisinden vazgeçerek ihracata yönelik bir politika izlemesini savunmuştum.

1980-1988  dışa açılma döneminde Cumhuriyet  tarihinin  en büyük büyüme hızlarına ulaşılmıştır: Yüzde 5,2. AKP dönemini kapsayan 2003-2014 yıllarında ortalama yıllık büyüme hızı önceki iki döneme göre azalmıştır: 4,57.

2014 yılından sonraki gelişmeler ise aşağıda verilmiştir. Bu dönemde büyüme hızı   azalmış, 2018-2019 döneminde ise hızlı bir düşüş yaşanmıştır. Büyümeye bağlı  gelir artışı olmadan,  kişilerin  yaratılan gelirden  hisselerine düşen  payın artması  mümkün değildir. Nitekim  böyle olmuş ve Türkiye 11’nci Plan Dönemi’nde  orta gelir tuzağından çıkamamıştır.

Kişi başına  gelir, gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYİH), yıl ortası nüfusa bölünmesiyle elde edilir. GSYİH, ekonomideki tüm yerleşik üreticilerin brüt katma değerinin toplamı artı ürün vergileri ve ürünlerin değerine dahil olmayan tüm sübvansiyonların çıkarılmasıdır. Fabrikasyon varlıkların amortismanı veya doğal kaynakların tükenmesi ve bozulması için kesinti yapılmadan hesaplanır. Bir ülkenin genellikle bir yıl içinde üretim kapasitesinde veya reel gayri safi yurt içi hasılasında görülen   reel artışlar, toplumdaki ekonomik faaliyetlerde  gelişme  ve de  kişi başına gelir artışı demektir.

Türkiye’de 2019 için kişi başına düşen milli gelir, 2018’e göre  yüzde 3,48 düşüşle 9,127 dolar, 2018 yılı için kişi başına düşen milli gelir 2017 yılına göre yüzde 10,72 düşüşle 9,456 dolar olmuştur.  2017’de kişi başına düşen milli gelir, 2016’ya göre yüzde 2,79 düşüşle 10.591 dolar, 2016 için kişi başına düşen milli gelir 2015’e göre  1,01 düşüşle 10,895 dolardır.

Bu  gelişmeler Türkiye’nin orta gelir tuzağından çıkamadığını göstermektedir.  Genelde orta gelirli ülkeler uzun yıllar yüksek gelir grubuna  girememektedirler.  Türkiye, 1960 yılından sonra “düşük” gelirli ve “düşük orta” gelirli ülke olarak 45 yıl geçirmiş, 2004 yılında ise “yüksek orta gelirli” ülkeler seviyesine ulaşmıştır. Türkiye’nin 2023 hedeflerini gerçekleştirmesi için önünde sadece  için  2 yılı vardır.  Bu kısa sürede 2023 Plan hedeflerine ulaşmak mümkün değildir. 2013 ve sonrasında kişi  başına gelirde yıllık ortalama  yüzde 5 artış  sağlanamadığı için Türkiye  yüksek orta gelir tuzağına yakalanmıştır. Gelişmeler aşağıda verilmiştir.

10’ncu Plan Kalkınma Bakanlığı’nca hazırlanmışken 11’nci Plan  Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanıp Cumhurbaşkanı tarafından TBMM’ye sunulmuştur. Ülkemizde  kalkınma planlarındaki 2023 yılına ilişkin ekonomik hedefler  genelde   tutturulamamıştır. Son yıllarda yaşanan ekonomik sıkıntılar ile birlikte Türk Lirası’nın da yabancı para birimlerine karşı değer kaybetmesi,  diğer makro ekonomik göstergelerde de  olumsuz  gelişmeye yol açmıştır.  TL’nin  ABD dolarına karşı değer kaybetmesiyle birlikte yükselen fiyatlar enflasyonu körüklemiş, yükselen enflasyon  faizlerin yükselmesini tetiklemiş, bu da  işsizliği arttırmıştır. Bu durum; 2023 yılının makro ekonomik hedeflerini etkilemiş  ve  11’nci Kalkınma Planı’nda   önemli  değişikliklere sebep olmuştur.

2013 yılında yayınlanan 10. Kalkınma Planı’nda açıklanan 2023 hedefleri arasında  GSYH’nin 2023 yılında 2 trilyon dolara çıkması, kişi başına düşen milli gelirin de 2023’te 25.000  dolara yükseltilmesi hedeflenmişti. 8 Temmuz 2019’da Cumhurbaşkanı tarafından  TBMM’ne  sunulan 11’nci Kalkınma Planı’nda  2023 GSYH hedefi 1,1 trilyon  dolar, kişi başına düşen milli gelir hedefi 12.244  dolar olarak revize edilmiştir.  Bu durumdan çıkan sonuç şudur: “Yoksullaşarak büyüdük”.Kişi başına düşen gelir 25 bin dolardan 12.244 dolara çekilmesine rağmen 2007 öncesine döndük ve orta gelir tuzağından da çıkamadık.

Yazar Prof. Dr. Sadık Rıdvan Karluk

1948 yılında Eskişehir’de doğdum .1970’de Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdim. Kısa bir süre Maliye Bakanlığı ve Sayıştay’da çalıştıktan sonra 1972 yılında Eskişehir İTİA İktisat Bölümü’nde akademik kariyere başladım. 1975’te doktor, 1979’da doçent oldum. 1975 – 1976’da İngiltere Sussex Üniversitesi’nde doktora üstü çalışmalar yaptım.

1982 yılında Devlet Planlama Teşkilatı Başbakan Turgut Özal’ın direktifleri doğrultusunda kurulan AET Genel Müdürlüğü’nün (şimdiki AB Bakanlığı) başkanlığını yaptım. 1984 – 1985 döneminde İktisadi Kalkınma Vakfı Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundum, 1982 – 1985 yılları arasında İstanbul Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı’na (Nuh Kuşçulu) danışmanlık yaptım. Bu dönemde Türkiye’de Yabancı Sermaye Yatırımları konusunda iki kitabım (biri İngilizce) ile İhracatta Vergi İadesi kitabım İTO tarafından yayınlandı.

1985 yılında Paris’te OECD nezdinde Türkiye Büyükelçiliği’ne Planlama Müşaviri sıfatıyla tayin edildim. Görev yaptığım dönemde Türkiye’yi 4 Komite’de temsil ederek, Türkiye’de kalkınmakta olan bölgeler konusunda OECD’nin önemli bir araştırmasının (Regional Problems and Policies in Turkey) basılmasına katkıda bulundum. 1990 yılında yurda dönüşümde DPT Müsteşar Müşavirliği’ne getirildim. Daha sonra Başbakanlık Başmüşavirliğinde Türkiye ile Türk Cumhuriyetlerinin ekonomik ilişkilerinin gelişmesinde bir model olan “Türk Ödemeler Birliği” kurulması için bir proje geliştirdim.

1991 yılında profesörlüğe atanarak Anadolu Üniversitesi’ne geçtim. Anadolu Üniversitesi’nde Türkiye Ekonomisi, Uluslararası İktisat, Uluslararası Ekonomik Kuruluşlar, Avrupa Birliği, Avrupa Birliği Türkiye İlişkileri , Dış Ticaret Teorisi ve Politikası, Uluslararası Entegrasyonlar derslerini kendi eserlerimi esas alarak yürüttüm. Akademik kariyerimde 23 yüksek lisans, 16 doktora tezi yönettim. Bu öğrencilerim arasında çeşitli üniversitelerde görev yapan çok sayıda profesör, doçent ve yardımcı doçent bulunmaktadır. Üniversite Senato ve Yönetim Kurulu üyeliği yaptım, İktisat Fakültesi Dekanlığım döneminde AÖF kapsamında bulunan tüm iktisat kitaplarının yeni formata göre yazılmasına yazar ve editör olarak katkıda bulundum.

İkinci (1981), Üçüncü (1992) ve Dördüncü (2004) Türkiye İktisat Kongrelerine bildiri sunarak katılan tek öğretim üyesiyim. Dördüncü Türkiye İktisat Kongresi Bilim Komisyonu üyeliği yaparak Türk Sanayici ve İşadamları Vakfı (TÜSİAV) Bilim Kurulu Başkanlığı görevinde bulundum. 1996 yılında TOBB Milletlerarası Ticaret Odası (International Chamber of Commerce: ICC) Uluslararası Ticaret ve Yatırım Politikaları Komisyonu’nda (Commission on Trade and Invesment Policy) ICC Türkiye Temsilciliğine getirildim. Son 10 yıldır TOBB ICC IFO World Economic Survey kapsamında her üç ayda Türkiye ekonomisindeki gelişmeler ile ilgili olarak gönderilen sualnameleri cevaplandıran 12 uzmandan biriyim.

“Uluslararası Ekonomi: Teori ve Politika”, “Türkiye Ekonomisi: Cumhuriyetin İlanından Günümüze Yapısal Değişim”, “Avrupa Birliği”, “Türkiye Avrupa İlişkileri: Bir Çıkmaz Sokak” ve “Uluslararası Kuruluşlar” başlıklı temel ders kitaplarım dahil yayınlanmış 24 kitabım, 300’den fazla makalem, 12 ortak ve 3 çeviri eserim vardır. Beş ders kitabım (642-908 sayfa aralığında) 42 baskı yapmıştır. Tüm üniversitelerde ders kitabı ve yardımcı kitap olarak okutulmaktadır.

Ortak yazarlı bir ders kitabım TÜBA üniversite ders kitapları 2012 yılı telif ve çeviri eser ödülü olmak üzere 6 “bilimsel araştırma ödülüne” sahibim. Diğer araştırma ödüllerim şunlardır: 1984: Enka Vakfı, “Türk Ekonomisinin Dünya Ekonomisine Entegrasyonu,” Bilimsel Araştırma Yarışması Üçüncülük Ödülü, 1982: Türkiye Milli Kültür Vakfı: Teşvik Armağanı, Dal: İktisat, 1981: İktisadi Kalkınma Vakfı, “AET ile İlişkilerimizin Atatürkçü Ekonomik Politika Açısından Değerlendirilmesi,” Behçet Osmanağaoğlu İnceleme Yarışması Birincilik Ödülü, 1979: Pamukbank, “Dışsatımın Özendirilmesinde Ticari Bankalarımızın Yeri” Bilimsel Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü.

ABD ABI Enstitüsü’nün Yılın Eğitimcisi (Man of the Year 2011) ödülü sahibiyim. Özgeçmişim WHO’s WHO Dünya, Asya ve Türkiye baskılarında yer almıştır. (Who's Who in Asia 2012, Asya’da Kim Kimdir 2’nci baskı, 01/11/2011, Who's Who in the World 2011, Dünyada Kim Kimdir, 28’nci baskısı, 03/12/2010, Günümüz Türkiyesi'nde Kim Kimdir, 01/05/2005). Özgeçmişim Turkischer Biographiscer Index/Turkish Biographical Index’te (2004, s.563) yer almıştır. Google Akademik’te 1.070 (05.02.2018) atıfım vardır.

Eskişehir Sanayi Odası, Eskişehir Ticaret Odası, İstanbul Sanayi Odası, Ankara Ticaret Odası, Ankara Sanayi Odası, Kayseri Sanayi Odası, İşveren Dergisi, İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi gibi oda dergilerinde yazılarım yer almıştır. Türkiye’de yayınlanan çok sayıda bilimsel derginin hakem heyetinde yer almaktayım. Ders kitaplarım: 42 baskı yapmış olup 3.884 sayfadır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.