Ana sayfa Yazarlar Ferruh Demirmen

24 Haziran seçimleri: Oyların anatomisi ve güvenirlik sorunu

BÖLÜM 1 – SEÇİM GÜNÜ VE SONRASI YAŞANANLAR

Dr. Ferruh Demirmen

Türkiye’de rejim değişikliğine resmen yol açan 24 Haziran seçimleri son bulalı yaklaşık 3 hafta oldu. Bir perspektif vermesi açısından seçim sürecinde ve hemen onun ardından oluşan gelişmeleri, özellikle oyların anatomisini ve güvenirlik sorununu, gözden geçirmekte yarar var. Gelişmeler, Sn. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Sn. Muharrem İnce’nin adaylığın içeren cumhurbaşkanı seçimi çerçevesinde ele alınacak. Diğer cumhurbaşkanı adayları ve milletvekili seçimine ilişik gelişmeler bu yazının kapsamı dışında.

Seçimler güvenirliğe yönelik kuşkular ortamında yapıldı. Muhalif kesim tarafından gündeme getirilen bu kuşkular genellikle hayali seçmenler ve yasa dışı oy pusulası kullanmak gibi sandık başında yapılabilecek usulsüzlükler ile ilgili oldu.

Hukuka aykırı işlemlere çare olarak oy pusulaların yakından denetlenmesi, ıslak imzalı tutanakların hazırlanmasında özen gösterilmesi, tutanakların parti merkezlerine ulaştırılarak seçim sonuçlarının Yüksek Seçim Kurumu (YSK) sisteminden bağımsız olarak hesaplanması yoluna gidildi. Amaç, bağımsız yolla elle edilen sonuçların YSK’nın sonuçlarından belirgin bir tarzda farklı çıkması durumunda YSK’nın ilan edeceği sonuçlara itiraz seçeneğini kullanmaktı.

Muhalif taraf, özellikle CHP Genel Başkan Yardımcısı Bülent Tezcan ve CHP İstanbul İl Başkanı Canan Kaftancıoğlu, seçim takibi çabalarında başarılı olduklarını iddia ettiler.

Oyların ve olayların seyri

YSK 24 Haziran seçim günü 18:45’de yayın yasağını kaldırdığında Anadolu Ajansı’nın (AA) yayınladığı ilk sonuçlara göre sandıkların %23’ü açılmış, Erdoğan’ın oy oranı %59, İnce’nin %26 idi.

    http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/secim/1012762/Secim_2018__24_Haziran_gecesi_saat_saat_neler_yasandi_.html

Tezcan seçim günü ilk açıklamayı saat 19:15’da yaptı. Ellerindeki verilere göre sandıkların %5’i açılmıştı ve Erdoğan’ın oy oranı %46, İnce’nin %40 idi. Bu veriler Tezcan’a ikinci tura gidileceği inancını vermiş.

    http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/1014110/CHP_li_Tezcan_dan_o_gecenin_hik_yesi.html

Kaftancıoğlu seçim günü ilk basın açıklamasını 19:45’de yaptı. İstanbul bazında geliştirdikleri ”CHPnet” sistemine göre İstanbul’daki sandıkların %20’si açılmış, oy oranları Erdoğan için %44.9, İnce için %43.5 idi. Aynı dakikalarda AA Erdoğan’ı İstanbul’da %56 oy oranında gösteriyordu.

    http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/1011913/CHP_li_Kaftancioglu_ndan_19_45_ve_21_45_savunmasi.html

Ve yine aynı saatlerde M. İnce Twiter hesabından AA’nın oyları manipüle ettiğini söylüyordu. CHP’ye göre sandıkların %37’si, AA’na göre %85’i açılmıştı.

19:50’de İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı İsmail Koncuk, kimsenin %50’yi aşmadığını belirterek AA’nın TV kanallarında açıkladığı rakamların vatandaşların sandığa yansıyan iradesi olmadığını ileri sürdü. Aynı şekilde İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Ümit Özdağ da sosyal medya hesabında “Anadolu Ajansı beklediğimiz manipülasyonu yapıyor” paylaşımında bulundu.

Bu arada “Adil Seçim Platformu” adı altında seçim takibi yapan başka bir grup da kendi sonuçlarını yayınlıyordu. Bu platform, “sandıklara sahip çıkacağız” iddiası ile CHP dahil 5 muhalefet partisi ve 15 sivil toplum kuruluşun bir araya gelerek oluşturduğu bir gruptu. Bu grubun 19:45’de yaptığı açıklamaya göre açılan sandık %11.7, oy oranları Erdoğan %43.5, İnce %34.0 idi.

    http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/secim/1012762/Secim_2018__24_Haziran_gecesi_saat_saat_neler_yasandi_.html

Adil Seçim Platformu saat 20:50’de yaptığı ikinci bir açıklamada açılan sandığın %23, Erdoğan’ın oy oranın %43.5, İnce’nin %33.9 olduğunu bildirdi. Aynı saatte AA’na göre açılan sandık %65.6, Erdoğan %55.6, İnce %29.2 idi. Açılan sandık oranlarında yaklaşık 3 kat fark vardı.

Saat 21:25’e gelindiğinde Adil Seçim Platformu’na göre açılan sandık %43.3, Erdoğan’ın oranı %52.8, İnce’nin %29.8 idi. Aynı saatte AA’na göre bu rakamlar sırasıyla %86.5, %53.6 ve %30.2 idi. AA verileri Erdoğan için başarıyı garanti eder gibiydi. Platform açıklamasında TV ekranlarında yayımlanan AA verilerinin kesinlikle gerçeği yansıtmadığını iddia ediyordu.

Kaftancıoğlu, seçim günü ikinci ve son basın açıklamasını 21:45’de yaptı. Bu saatte CHPnet sistemine göre Erdoğan’ın oyu %48.3, İnce’nin %38.3 idi. Henüz sisteme girişi yapılmamış oylar arasında CHP’nin yüksek oranda oy alabileceği ilçeler olduğu ve geçmişteki deneyimlere dayanarak İstanbul verilerinin genellikle Türkiye çapındaki veriler ile örtüşeceği düşünülerek seçimin ikinci tura kalacağı izlenimi doğmuştu.

Oysa AA’nın az önceki verilerine göre Erdoğan kesinlikle kazanır gibiydi. Kaftancıoğlu’na göre CHPnet sisteminde hiçbir sorun yaşanmamıştı.

Tezcan ikinci açıklamayı seçim günü 22:09’da yaptı. Ellerindeki verilere göre sandıkların yaklaşık %39’u açılmıştı ve Erdoğan’ın oy oranı %51.8, İnce’nin %33.7 idi. AA’na göre aynı saatte açılan sandık oranı %93 idi. O aşamada Tezcan dahil CHP Erdoğan’ın oy oranının %50’nin altına ineceğine kanaat getirerek seçimin ikinci tura kalacağına inanmış.

Saat 22:56’ya gelindiğinde Erdoğan Huber Köşkü önünde toplanan vatandaşlara seslenerek “Allah’ıma hamd ediyorum” diyerek tüm neticelerin gayet olumlu olduğunu belirtti. Az sonra, 23:12’de AA’nın açıkladığı sonuçlara göre sandıkların %97’ye yakını açılmıştı ve Erdoğan’ın oranı %52.6, İnce’nin %30.7 idi. Erdoğan 23:44’de sosyal medyada “Tamam” mesajını verdi.

Gece yarısını geçtikten az sonra 00:45’de (25 Haziran) M. İnce FOX TV’den bir muhabirin sorularını yanıtlarken “Tabii ki âdil bir yarış değildi, ama Erdoğan’ın kazandığını kabul ediyorum” dedi. İnce’nin seçim kampanyası için 2 gün önce “tsunami” tanımı ve gerekirse 50 bin avukatla YSK önüne gitme çıkışları geride kalmıştı. YSK henüz bir açıklama yapmamıştı.

Saat 01:25’de Erdoğan Başbakan Binali Yıldırım ile beraber AKP Genel Merkezi’nde balkon konuşması yaparak galibiyetini ilan etti. YSK’den henüz bir ses yoktu.

Saat 02:00 sıralarında YSK Başkanı Sadi Güven bir açıklama yaparak oyların %97.7’sinin sisteme girdiğini ve kalan oy sayılarının neticeyi etkilemeyeceğini belirterek Erdoğan’ın galibiyetini doğruladı. Aynı şekilde milletvekili seçimleri de Cumhur İttifakı lehine sonuçlanmıştı.

    http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/1008343/YSK_Baskani_Sadi_Guven__Erdogan_in_salt_cogunlugu_aldigi_anlasilmaktadir.html

Bu şekilde 24 Haziran seçimleri 25 Haziran günü erken saatlerde, rakamlar nihai olmasa da, pratik anlamda sonuçlanmış oldu.

YSK’nın 4 Temmuz’da açıkladığı nihai sonuçlara göre Cumhurbaşkanı seçiminde Erdoğan %52.59, İnce %30.64 oy almıştı. Seçime katılım oranı %86.24 idi, ve 1.129.332 oy geçersiz sayıldı. Açılan sandık sayısı 188.008 idi ki, bu rakam YSK’nın seçim öncesi ilan ettiği toplam sandık sayısından 7.144 daha fazlaydı.

Seçim sonuçlarının dikkate değer bir yanı, Suriyelilerin yaşadığı şehirlerde Erdoğan’ın açık ara ile birinci olmasıydı.

Diğer dikkate değer bir husus, TRT gibi seçimlerde açıkça tarafgirlik yapan devlet kurumlarına bilindiği kadar bir idari veya cezai yaptırım gelmemesi. TRT İnce’nin büyük kalabalıkları cezbeden İzmir, Ankara ve İstanbul mitinglerini ekranlarında göstermedi.

CHP’den ilk tepkiler

Seçimlerin ertesi günü M. İnce yola devam edeceğini, kampanyası esnasında gidemediği illerden başlamak üzere 81 ilin tamamına teşekkür ziyaretinde bulunacağını belirtti.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ise garipsenecek bir şekilde, “Bugün çok sevinçliyim … Havuz medyasına manşet olduk. Demek ki yaptığımız iş doğru… Önümüzdeki seçimlere gerçekten de ciddi bir hazırlıkla gideceğiz” dedi. Kılıçdaroğlu buna benzer sözleri daha önce 8 kez kaybettiği seçimlerden sonra da söylemişti.

Bu arada 24 Haziran’da alınan sonucu eleştiren, seçim gecesi CHP’de sistemin çalışmadığını iddia eden, ve “İktidar olamamışsanız bunun bedelinin bir karşılığı olması lazım” diyen CHP Elazığ milletvekili Gürsel Erol partiden kesin istemiyle disiplin kuruluna sevk edildi. (Daha sonra da ihraç edildi).

Özel eleştiriye açık ve ifade özgürlüğüne saygı duyması beklenen, sosyal demokrat eğilimli bir muhalefet partisinin bu tutumu anlaşılır gibi değildi.

Muhalefet çabaları başarısız

Önce şurasının altını çizelim ki, seçim takibi için muhalif tarafın geliştirdiği sistemlerin niteliği ya da aralarında bir bağ olup olmadığı konusunda bilgimiz yok. Ancak kesin denebilir ki, bu sistemler yoluyla seçim takibi, daha doğrusu oy oranlarının YSK’den bağımsız olarak saptanması, gerek Tezcan’ın, gerekse de Kaftancıoğlu’nun iddialarının tersine, başarılı olmadı.

Aynı saatlerde elde edilen sonuçlara bakılırsa, yalnız adaylara ilişik oy oranları farklı olduğu gibi, açılan sandık oranlarında da belirgin ayrılıklar vardı.

Bu durumda YSK sonuçlarına itiraz etmek gerekçesi çok zayıftı. Sonuçların karşılaştırılması ve itiraz olanağının (sınırlı itiraz süresinde) kullanılabilmesi için açılan sandık oranlarının yaklaşık aynı olması gerekecekti.

İlginçtir ki, Kaftancıoğlu, ellerindeki bilgilere göre seçim günü saat 23:05’e kadar İstanbul bazında (ki kendisine göre ülke çapındaki sonuçları yansıtıyordu) hiçbir adayın %50’ye ulaşamadığını belirtiyordu. AA sonuçlarına göre ise Erdoğan’ın oranları sürekli %50’nin üstündeydi.

AA her ne kadar ilan ettiği sonuçlarını sandıklarda bulundurduğu görevlileri yoluyla aldığını savladıysa da, bu savında pek inandırıcı değildi. YSK Başkanı Sadi Güven’in 25 Haziran’da erken saatlerde düzenlediği basın toplantısında yaptığı açıklamaya göre sandık kurullarınca tutulan ıslak imzalı sayım döküm cetvelleri ve sandık sonuç tutanakları YSK’ye geldiği anda eş zamanlı olarak yalnız siyasi partilerle paylaşılabilecekti. AA dahil basının bu bilgilere direk ulaşma yetkisi yoktu. AA’nın yaklaşık 181 bin sandıkta gözlemci bulundurması da olanak dışıydı.

Tezcan’ın ve Kaftancıoğlu’nun sistemlerine olan güveni, CHP eski Parti Meclisi üyesi ve bilişim uzmanı Erdal Aksünger tarafından paylaşılmadı. Aksünger, CHP’nin sisteminde hem teknik altyapı sorunu hem de ağ güvenliği sorunu olduğunu ileri sürerek CHP yönetimini eleştirdi. Aksünger’e göre YSK’nın verileri ıslak imzalı tutanaklar üzerinden kontrol edilmeliydi.

    http://www.yenicaggazetesi.com.tr/saibeler-hala-aydinlatilmadi-196616h.htm

Adil Seçim Platformu da seçim günü saat 21:00’a kadar sistemde ciddi sorunlar yaşandığın ve verilerin paylaşılamadığını belirterek kamuoyundan özür diledi. Başka bir deyişle Platform’un sistemi o saatlerde işlemez olmuştu.

    https://odatv.com/ozur-dileriz-27061844.html

Öte yandan seçimlerden 3 gün sonra yapılan bir Parti Meclisi toplantısında CHP’nin 24 Haziran’da 50 bin sandıktan veri alamadığı söylendi. 50 bin sandık, tüm sandıkların yaklaşık %28’i demekti, ve iddia çok ciddi idi. Tezcan bu söylentiyi yalanlayarak CHP’nin bütün sandıklara sahip çıktığını belirtti.
https://www.sozcu.com.tr/2018/gundem/yarkadastan-24-haziranla-ilgili-carpici-aciklamalar-2506883/

Bütün bu çelişkili gelişmelerin nedeni, ancak seçim sonrası geniş kapsamlı bir analiz ile aydınlanabilir. CHP’de yaşanan görüş ayrılığı önemsenmeyecek gibi değil.

Anketler ne diyordu?

1 Mayıs-21 Haziran döneminde 23 şirket ve ayrıca CHP tarafından yaptırılan 24 anket sonuçları cumhurbaşkanlığı seçiminin 2. tura kalacağı yönündeydi. Bu anketlerde Erdoğan’ın oy oranları %39.7 ile %53.4 arasında değişiyor, ortalama %48.6 olarak görünüyordu.

    http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/1008102/iste_secim_sonuclarini_dogru_tahmin_eden_anket_sirketleri.html

Seçimlerden bir gün önce yayınlanan en son anket sonuçları da aynı yöndeydi: AKAM (Avrasya Araştırma) şirketine göre Erdoğan’ın oranı %44.5, Piar Araştırma şirketine göre %42.5. (Hata payları ile en yüksek oran %50’nin altında).

    http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/1005930/AKAM_in_son_anketi__Cumhurbaskanligi_ikinci_tura_kaliyor__HDP_baraji_geciyor.html
    http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/siyaset/1006386/Secim_yasagina_saatlere_kala_son_anket.html

Şüpheler ve sorular

Seçimlerden sonra toplu oy kullanıldığı, gözlemcilerin dövüldüğü, seçmenlere baskı yapıldığı, Adil Seçim Platformu’nun sabote edildiği, çuval çuval boş oy pusulaların ele geçirildiği gibi haber veya söylentiler seçimlerin âdil olması konusunda kuşkular yarattı. Ayrıca boş oy pusulaların seri bir şekilde damgalandığını gösteren videolar sosyal medyaya düştü.

AA’nın ilan ettiği sonuçlara muhalefetten genellikle güven yoktu. Ajans’ın Erdoğan lehine sürekli yayımladığı oylama sonuçları bir algı operasyonu yapılıyor şüphesini yarattı. Böyle bir operasyonla muhalefet tarafı sandık görevlilerinin erken saatlerde sandıklardan ayrılabilmiş olabileceği yorumu gündeme geldi.

Aydınlanmaya muhtaç hususlar:

– Her ne kadar Tezcan tarafından inkâr edildiyse de, CHP’nin 50 bin sandıktan veri alamadığı iddiasının yeniden gözden geçirilmesi. Çok sayıda sandıkta CHP temsilcisinin olmadığı söylentileri var.
– AA’nın sandık sonuçlarını nereden elde ettiği. Yukarıda belirtildiği gibi, AA’nın seçim günü YSK’nın sandık sonuçlarına erişme yetkisi yoktu.
– Muhalefet tarafın verilerine göre açılan sandık oranlarının aynı saatlerdeki AA verilerine göre niçin düşük olduğu.
– Açılan sandıkların YSK’nın seçimlerden önce açıkladığı sandık sayısına kıyasla niçin 7.140 daha fazla olduğu. Bu fazlalığın kaynağı neydi? Sandık başına oy ortalamasın 272 olduğunu düşünürsek 7.144 sandık yaklaşık bir milyon 950 oya eşdeğer.
– T.C. vatandaşı olup oy kullanan Suriyeli mülteci sayısının ne olduğu.

İlginç tesadüfler

21 Haziran’da iktidara yakın TV Net’teki bir programda ekrana AA’nın 24 Haziran seçim sonuçlarının bulunduğu grafikler asıldı. “Test amaçlı” grafiklerde Erdoğan’ın %53’le kazandığı görüntüsü vardı.

Bu rakam, iktidara yakınlığıyla bilinen araştırma şirketi ORC’nin 21 Haziran’daki anket sonucuyla (Erdoğan %52.7) örtüşüyordu.

    http://ipahaber.com/2018/06/23/secim-gunlugu-sandiga-63-gun-kale-gun-gun-ne-oldu/
    https://www.sozcu.com.tr/2018/yazarlar/soner-yalcin/sandik-sirri-2493183/

Yine bir rastlantı olarak bu oran, YSK’nın 25 Haziran erken saatlerde ilan ettiği, “henüz kesin olmayan” oran (Erdoğan %52.6) ile de örtüşüyordu.

Gelecek yazı: Bölüm 2 – Dijital ortamda seçim ve riskleri.

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here