Kategoriler
Prof. Dr. Rıdvan Karluk

Fitch + Moody’s: Türkiye Yatırım Yapılabilir Ülke

Kredi derecelendirme kuruluşu Fitch  5 Kasım 2012 tarihinde Türkiye’nin uzun dönem yabancı para cinsinden kredi notunu BB’den BBB-’ye yükselterek “yatırım yapılabilir ülke” seviyesine çıkarmıştı.

Bundan 7 ay sonra  16 Mayıs’ta   Moody’s Türkiye’nin uzun vadeli yabancı para cinsinden Ba1  olan  kredi notunu  bir basamak  artırarak  yatırım yapılabilir seviye olan  Baa3’e yükseltmiştir.

Böylece Türkiye, 1992 yılından bu yana ilk defa iki uluslararası kredi derecelendirme kuruluşundan uzun dönemli yabancı para cinsinden yatırım yapılabilir kredi notu alarak önemli bir başarıyı gerçekleştirmiştir.

Kredi notu yatırım yapılabilir seviyeye yükseltilen  ülkeler portföy yatırımlarını artırmakta ve  yurt dışından borçlanma maliyetlerini  düşürmektedir. Yurt dışı kredi  imkanlarının artması yurt içi kredi piyasasına olumlu yansımakta ve kredi faizleri de bu sebeple düşmektedir. Bunun sonucunda  büyüme hızı not artışı öncesine göre artmaktadır.

Küresel dünyada  ülkeleri derecelendiren birçok kuruluş olmasına rağmen üç derecelendirme kuruluşu çok önemlidir. Bunlar;  Amerikan Sermaye Piyasası Kurulu tarafından  oluşturulan NRSRO bünyesinde  yer alan  Moody’s, Standart & Poor’s  (S&P) ve Fitch Ratings’dir.

Amerikan Sermaye Piyasası Kurulu SEC (U.S. Securities and Exchange Commission), 1975 yılında NRSRO (Nationally Recognized Statistical Rating Organisations) bünyesinde kredi derecelendirme kuruluşlarını tek çatı  altında toplamıştır.

Piyasaya giriş çıkışları belirli bir standarda bağlama amacıyla  kurulan NRSRO’nun  on üyesi arasında en önemlileri yukarıda adı geçen üç kuruluştur.

Derecelendirme kuruluşları; şirketleri, belediyeleri ve ülkeleri derecelendirmektedir. Ülke kredi notları,  ülkelerin borçlarından kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirebilme yeteneklerini ölçer. Kredi derecelendirmesi,  ülkenin kredi itibarının belirlenmesidir.

Belli bir derecenin üstünde olan ülkeler yatırım yapılabilir ülkeler olarak sınıflandırılırken, derecenin altında bulunan ülkeler ise riskli yatırım grubunda bulunur.

Derecelendirme,  borçlunun kredi geçmişi ve gelecekteki borcu ödeme kapasitesi hakkında yapılan bir değerlendirmedir.  Kredi derecelendirmesi, borç veren veya yatırımcı için o borcun geri ödenme olasılığını belirlemek için yapılır.

Düşük bir derecelendirme, borç alanın borcunu ödememe  riskinin yüksek olduğu anlamına gelir.  Bu durum, faiz oranının yüksek tutulması veya  borç talebinin reddedilmesi sonucunu doğurur.

Aşağıdaki tabloda  üç kredi  derecelendirme kuruluşunun kredi notasyonları verilmiştir.

 

Kredi notasyon                           Sayısal

Sıralama

S&P               Fitch                Moodys

__________________________________________________________________________________

Yatırım   Notu Derecelendirmesi                  

En   Yüksek Kalite                                               AAA              AAA                  Aaa                        21

 

 

Yüksek Kalite                                                     AA+              AA+                 Aa1                        20

AA                 AA                    Aa2                        19

AA-               AA-                  Aa3                        18

 

Yüksek Ödeme Kapasitesi                                               A+                 A+                     A1                          17

A                  A                       A2                          16

A-                  A-                      A3                          15

Yeterli Ödeme Kapasitesi                                 BBB+           BBB+               Baa1                      14

BBB              BBB                 Baa2                     13

BBB-            BBB-                Baa3                     12

 

__________________________________________________________________________________

Spekülatif   Notu Derecelendirmesi

         Yükümlülüklerin   yerine getirilme ih.              BB+              BB+                  Ba1                        11

Belirsizlik                                                             BB                 BB                    Ba2                        10

BB-               BB-                   Ba3                        9

 

Yüksek   Risk                                                        B+                 B+                     B1                          8

B                  B                       B2                          7

B-                  B-                      B3                          6

Yükümlülükler   Yerine Getirilemez                                 CCC+           CCC+               Caa1                     5

CCC              CCC                 Caa2                     4

CCC-            CCC-                Caa3                     3

CC                 CC                    Ca                          2

C                  C                       C                            1

SD                 SD                     D                            0

 

 

 

Notlar,  kuruluşların namusudur. Bir torpil söz konusu olamaz. Aksi takdirde kuruluşun itibarı sarsılır. Uluslararası derecelendirme kuruluşlarından “yatırım yapılabilir ülke” notu almak zordur ama bu notu korumak daha da zordur. 

Türkiye ekonomisindeki  finansal risklerdeki iyileşme, kamu borcundaki azalış ve  güçlü bankacılık,  notun yükseltilmesinde etkili olmuştur.

Türkiye’nin kredi derecelendirme notları,  ilk  derecelendirilme yılı olan 1992 ve 1993 yılları hariç devamlı  yatırım  yapılabilir seviyenin altında kalmıştır.

1994 yılındaki krizde  Moody’s Türkiye’nin notunu düşürerek yatırım  yapılabilir seviye olan  Baa3’den  spekülatif seviyeye Ba3’e  indirmişti.
1997 yılında notu bir basamak daha  düşürerek B1’e  indirmiş ve Şubat 2005’e kadar kredi notu B1 seviyesinde kalarak görünüm negatif,  pozitif ve durağan olmuştu.

Moody’s  Aralık 2005’de  kredi notu bir basamak artırarak Ba3’ durağana, Eylül 2009’da ise  Ba3 pozitife çıkarmış, Ocak 2010’da  notu bir basamak daha artırarak  Ba2 durağana,  Ekim de ise notu sabit bırakırken  görünümü durağandan pozitife çevirmişti.

Haziran 2012’de notu yatırım yapılabilir  seviyenin bir basamak altı olan Ba1’e yükseltmiş ve görünüm pozitif olmuştu.

Fitch, Türkiye’nin kredi notunu 1994 yılında spekülatif seviye olan B  olarak belirlemiş, 1995 yılında  notu iki  basamak artırarak BB’ye yükseltilmişti. 1996 yılında bir basamak düşürerek B’ye, 2003 Şubat ayında spekülatif seviye olan B-‘ye indirmiş ve görünümü de negatif olarak  belirlenmişti.

Eylül 2003’de  notu bir basamak artırarak yine  spekülatif seviye olan B’ye yükseltmiş, Aralık  2009’da yatırım yapılabilir seviyenin bir basamak altı olan BB’ye çıkarmıştı.

Son olarak Kasım 2012’de  BB’den  BBB-  seviyesine çıkararak 1992 yılından bu yana ilk defa yaptırım  yapılabilir seviyeye yükseltilmişti.

S&P, 1994 krizinde Türkiye’nin notunu düşürerek yatırım  yapılabilir seviyeden (BBB) spekülatif seviyeye (B ) indirmişti. 2004 yılına  kadar aynı seviyelerde kalan  notu  Ağustos 2004’de BB-‘ye, Şubat 2010’da BB seviyesine  yükseltmiş ve görünümünü pozitif olarak belirlemişti.

Mayıs 2012’de notu değiştirmeyen S&P, kredi not  görünümünü pozitiften durağana düşürmüştü. Son olarak 27 Mart 2013 tarihinde kredi notu BB’den  BB+’ya  çıkarmıştı. Not artışını ise Türkiye’nin artan ekonomik direncine ve çözüm  sürecinde kaydedilen ilerlemeye bağlamıştı.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Nihat Ergün not artırımıyla birlikte uluslararası yatırım fonlarının önündeki teknik engellerin kalktığını ve bir kritik eşik seviyesinin aşıldığını şöyle değerlendirmiştir: ” Bu not artışıyla mevzuatları nedeniyle daha önce Türkiye’de yatırım yapamayan çeşitli fonların ve Türkiye hakkında bazı tereddütleri olan yatırımcıların da ülkemize gelmesini bekliyoruz.”

Yazar Prof. Dr. Sadık Rıdvan Karluk

1948 yılında Eskişehir’de doğdum .1970’de Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdim. Kısa bir süre Maliye Bakanlığı ve Sayıştay’da çalıştıktan sonra 1972 yılında Eskişehir İTİA İktisat Bölümü’nde akademik kariyere başladım. 1975’te doktor, 1979’da doçent oldum. 1975 – 1976’da İngiltere Sussex Üniversitesi’nde doktora üstü çalışmalar yaptım.

1982 yılında Devlet Planlama Teşkilatı Başbakan Turgut Özal’ın direktifleri doğrultusunda kurulan AET Genel Müdürlüğü’nün (şimdiki AB Bakanlığı) başkanlığını yaptım. 1984 – 1985 döneminde İktisadi Kalkınma Vakfı Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundum, 1982 – 1985 yılları arasında İstanbul Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı’na (Nuh Kuşçulu) danışmanlık yaptım. Bu dönemde Türkiye’de Yabancı Sermaye Yatırımları konusunda iki kitabım (biri İngilizce) ile İhracatta Vergi İadesi kitabım İTO tarafından yayınlandı.

1985 yılında Paris’te OECD nezdinde Türkiye Büyükelçiliği’ne Planlama Müşaviri sıfatıyla tayin edildim. Görev yaptığım dönemde Türkiye’yi 4 Komite’de temsil ederek, Türkiye’de kalkınmakta olan bölgeler konusunda OECD’nin önemli bir araştırmasının (Regional Problems and Policies in Turkey) basılmasına katkıda bulundum. 1990 yılında yurda dönüşümde DPT Müsteşar Müşavirliği’ne getirildim. Daha sonra Başbakanlık Başmüşavirliğinde Türkiye ile Türk Cumhuriyetlerinin ekonomik ilişkilerinin gelişmesinde bir model olan “Türk Ödemeler Birliği” kurulması için bir proje geliştirdim.

1991 yılında profesörlüğe atanarak Anadolu Üniversitesi’ne geçtim. Anadolu Üniversitesi’nde Türkiye Ekonomisi, Uluslararası İktisat, Uluslararası Ekonomik Kuruluşlar, Avrupa Birliği, Avrupa Birliği Türkiye İlişkileri , Dış Ticaret Teorisi ve Politikası, Uluslararası Entegrasyonlar derslerini kendi eserlerimi esas alarak yürüttüm. Akademik kariyerimde 23 yüksek lisans, 16 doktora tezi yönettim. Bu öğrencilerim arasında çeşitli üniversitelerde görev yapan çok sayıda profesör, doçent ve yardımcı doçent bulunmaktadır. Üniversite Senato ve Yönetim Kurulu üyeliği yaptım, İktisat Fakültesi Dekanlığım döneminde AÖF kapsamında bulunan tüm iktisat kitaplarının yeni formata göre yazılmasına yazar ve editör olarak katkıda bulundum.

İkinci (1981), Üçüncü (1992) ve Dördüncü (2004) Türkiye İktisat Kongrelerine bildiri sunarak katılan tek öğretim üyesiyim. Dördüncü Türkiye İktisat Kongresi Bilim Komisyonu üyeliği yaparak Türk Sanayici ve İşadamları Vakfı (TÜSİAV) Bilim Kurulu Başkanlığı görevinde bulundum. 1996 yılında TOBB Milletlerarası Ticaret Odası (International Chamber of Commerce: ICC) Uluslararası Ticaret ve Yatırım Politikaları Komisyonu’nda (Commission on Trade and Invesment Policy) ICC Türkiye Temsilciliğine getirildim. Son 10 yıldır TOBB ICC IFO World Economic Survey kapsamında her üç ayda Türkiye ekonomisindeki gelişmeler ile ilgili olarak gönderilen sualnameleri cevaplandıran 12 uzmandan biriyim.

“Uluslararası Ekonomi: Teori ve Politika”, “Türkiye Ekonomisi: Cumhuriyetin İlanından Günümüze Yapısal Değişim”, “Avrupa Birliği”, “Türkiye Avrupa İlişkileri: Bir Çıkmaz Sokak” ve “Uluslararası Kuruluşlar” başlıklı temel ders kitaplarım dahil yayınlanmış 24 kitabım, 300’den fazla makalem, 12 ortak ve 3 çeviri eserim vardır. Beş ders kitabım (642-908 sayfa aralığında) 42 baskı yapmıştır. Tüm üniversitelerde ders kitabı ve yardımcı kitap olarak okutulmaktadır.

Ortak yazarlı bir ders kitabım TÜBA üniversite ders kitapları 2012 yılı telif ve çeviri eser ödülü olmak üzere 6 “bilimsel araştırma ödülüne” sahibim. Diğer araştırma ödüllerim şunlardır: 1984: Enka Vakfı, “Türk Ekonomisinin Dünya Ekonomisine Entegrasyonu,” Bilimsel Araştırma Yarışması Üçüncülük Ödülü, 1982: Türkiye Milli Kültür Vakfı: Teşvik Armağanı, Dal: İktisat, 1981: İktisadi Kalkınma Vakfı, “AET ile İlişkilerimizin Atatürkçü Ekonomik Politika Açısından Değerlendirilmesi,” Behçet Osmanağaoğlu İnceleme Yarışması Birincilik Ödülü, 1979: Pamukbank, “Dışsatımın Özendirilmesinde Ticari Bankalarımızın Yeri” Bilimsel Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü.

ABD ABI Enstitüsü’nün Yılın Eğitimcisi (Man of the Year 2011) ödülü sahibiyim. Özgeçmişim WHO’s WHO Dünya, Asya ve Türkiye baskılarında yer almıştır. (Who's Who in Asia 2012, Asya’da Kim Kimdir 2’nci baskı, 01/11/2011, Who's Who in the World 2011, Dünyada Kim Kimdir, 28’nci baskısı, 03/12/2010, Günümüz Türkiyesi'nde Kim Kimdir, 01/05/2005). Özgeçmişim Turkischer Biographiscer Index/Turkish Biographical Index’te (2004, s.563) yer almıştır. Google Akademik’te 1.070 (05.02.2018) atıfım vardır.

Eskişehir Sanayi Odası, Eskişehir Ticaret Odası, İstanbul Sanayi Odası, Ankara Ticaret Odası, Ankara Sanayi Odası, Kayseri Sanayi Odası, İşveren Dergisi, İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi gibi oda dergilerinde yazılarım yer almıştır. Türkiye’de yayınlanan çok sayıda bilimsel derginin hakem heyetinde yer almaktayım. Ders kitaplarım: 42 baskı yapmış olup 3.884 sayfadır.