Tarixin möhtəşəm təkrarı

Tarixin möhtəşəm təkrarı .Yasəmən MUSAYEVA, / TURKİSHFORUM – ABDULLAH TÜRER YENER

4 yanvar 1982-ci il, Şuşa…

Göydən lopa-lopa qar yağır, dağları, düzləri, meşələri bərq vuran ağappaq libasa bürüyür…

Neçə gündür ki, sevincqarışıq həyəcanla əziz himayədarının yolunu gözləyən Şuşa, əslində isə bütün Qarabağ təntənəli pişvaza hazırlaşırdı. O gün bütün qala əhalisi, digər rayonlardan gəlmiş qarabağlılar səmadan yağan bu bərəkət nurunun altında küçələrə, yollara axışmış, erməni məkrinin Şuşada kök atmasına imkan verməyən və öz əlləri ilə Azərbaycançılıq bayrağını qədim yurdumuza sancan Heydər Əlirza oğlu Əliyevi qarşılamağa çıxmışdı…

Həmin gün qarabağlı gənclər sürüşkən dik yollarla Ulu Öndər Heydər Əliyevin maşınını əllərinin üstündə Şuşaya, Qarabağın baş tacına qaldırmışdılar…

Düz 40 il əvvəl idi…



14 yanvar 2021-ci il, Şuşa…

Dağlarını, düzlərini, meşələrini ulduz kimi parlayan bəmbəyaz dona bürüyən Şuşa xilaskarı ilə təntənəli görüşə hazırlaşırdı…

Könlündə azadlıq sevinci olan bu qədim şəhər ona qurtuluş bəxş edən, səmalarında Azərbaycanın üçrəngli müqəddəs bayrağını dalğalandıran Müzəffər Ali Baş Komandanla görüşməyin bəxtəvərliyi içində idi…

Qarabağın incisi ona bu xoşbəxtliyi ərməğan edən və Şuşaya Azərbaycan gənclərinin açdığı “Zəfər cığırı” ilə gələn müzəffər Lider İlham Heydər oğlu Əliyevi qarşılamağın coşqusunu yaşayırdı…

Bir il öncə idi…



Möhtəşəm hadisələr: eynizamanda, eyniməkanda



Bəli, tarix təkrar olunurdu. Möhtəşəm hadisələr eyni zamanda, eyni məkanda elə illər əvvəl olduğu kimi təkrarlanırdı. Vaxtilə Ulu Öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə mədəni, mənəvi ruhu özünə qaytarılan Şuşa yenidən Ümummilli Liderin layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyev tərəfindən bərpa olunur, əvvəlki tarixi əzəmətinə qovuşurdu…

Şuşada Heydər Əliyev tərəfindən görülən müstəsna işlərin şahidi və həm də indi mədəniyyət paytaxtımızda aparılan möhtəşəm quruculuğun bilavasitə həyata keçirəni Prezident İlham Əliyev düz 39 ildən sonra, 2021-ci ilin

15 yanvarında Şuşaya səfər etmiş, illər əvvəl açılışı Heydər Əliyev tərəfindən keçirilən və işğal zamanı erməni vandallarının dağıtdığı Vaqifin tarixi məqbərəsinin qarşısında çıxış edərək o günləri belə xatırlamışdı: “…Bu tarixi gün mənim yadımdadır. Çünki o vaxt atamla bərabər, bax, bu yerdə mən də durmuşdum. Bu, tarixi videokadrlar da var. Çox şaxtalı, qarlı bir hava idi. Möhkəm qar yağırdı. Amma buna baxmayaraq, bu tədbirə yığışmış insanlar, Azərbaycan ziyalıları heç o soyuğu hiss etmirdilər. Çünki Qarabağ xanının vəziri olan Molla Pənah Vaqifin möhtəşəm məqbərəsi açılırdı. Bu təşəbbüsü Ulu Öndər Heydər Əliyev irəli sürmüşdü, onun rəhbərliyi ilə inşaat işləri aparılmışdı və gözəl, əzəmətli məqbərə ucaldılmışdı”.

Prezident İlham Əliyev xüsusi vurğuladı ki, xanın vəziri olan insanın şərəfinə o vaxt – sovet dövründə məqbərə ucaltmaq qeyri-adi bir hadisə idi. İndi buna hər kəs təbii hadisə kimi baxa bilər, amma o vaxt – sosializm dövründə xanın vəzirinin şərəfinə məqbərə ucaltmaq doğrudan da fövqəladə bir hadisə idi. Məhz Heydər Əliyevin təkidi və cəsarəti nəticəsində o vaxt Azərbaycan buna nail ola bildi və bu yer də təsadüfən seçilmədi. Molla Pənah Vaqifin qəbri buradadır. Bu məqbərənin yaradılması və açılışı bir tərəfdən Azərbaycan Respublikasının öz tarixinə, Azərbaycan xalqının öz dahi şəxsiyyətlərinə olan hörmətinin əlaməti idi.



Heydər Əliyev Şuşaya Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq qalası kimi baxırdı



Ulu Öndər Heydər Əliyev hələ sovet dövründə Qarabağda, Şuşada milli ruhun yüksəlməsi üçün mühüm addımlar atır, bu istiqamətdə əməli işlər görürdü. Ümummilli Lider həmin dövrdə erməni milliyətçilərinə qarşı qətiyyətli mübarizə aparır, onların minbir fitnə ilə qədim torpaqlarımızı Azərbaycandan qopararaq Ermənistana birləşdirmək kimi məkrli niyyətlərinin həyata keçirilməsinə imkan vermirdi.

Qarabağın tarixinə, mədəniyyətinə, incəsənətinə, iqtisadi inkişafına mükəmməl şəkildə bələd olan Heydər Əliyev hər vəchlə çalışırdı ki, xain düşmənlərin göstərdikləri mənfur çabalara rəğmən bu bölgə hərtərəfli inkişaf etsin. Xüsusilə də Şuşanın inkişafına çox böyük diqqət və qayğı göstərir, Azərbaycanın qədim mədəniyyət mərkəzi olan bu şəhərimizə zəngin tarixi abidə, eyni zamanda Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq qalası kimi baxırdı.

Buna görə idi ki, 1970-ci illərdə Heydər Əliyevin bilavasitə təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə Şuşa şəhərinin inkişaf etdirilməsi məqsədilə xüsusi qərarlar qəbul edilmişdi. Qərarlara uyğun olaraq şəhərin keçmişdə tikilmiş binaları, tarixi abidələri, məscidləri bərpa edilmiş, yeni çoxmərtəbəli yaşayış binaları, böyük mehmanxana, ayrı-ayrı inzibati binalar tikilmişdi. Həmçinin Qarabağın incisi olan Şuşa çox mötəbər bir statusa qaldırılmış, ümumittifaq səviyyəli kurort şəhərinə çevrilmişdi. Həmin vaxtlar Sovet İttifaqının çox yerlərindən insanlar Şuşaya istirahətə gəlir, eyni zamanda Azərbaycanın tarixi, mədəniyyəti, incəsənəti ilə də əyani tanış olurdular.

Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə keçmişdə Şuşada nə yaranmışdısa, onlar təzələnir, bərpa edilir, Şuşanı daha da zənginləşdirmək, onun tarixini daha da əyaniləşdirmək üçün yeni möhtəşəm işlər həyata keçirilirdi.



Vaqifə onun şanına layiq məqbərə ucaldılmalıdır



Özünün xatirələrində də yer aldığı kimi, klassik ədəbiyyatı dərindən bilən və yüksək qiymətləndirən böyük şəxsiyyət Heydər Əliyev hələ 1967-ci ildə Şuşada olarkən görkəmli şair Vaqifin məzarını ziyarət etmək istəmiş, lakin məzarı tapa bilməmişdi. Buna görə də Ulu Öndərin göstərişi ilə məzar tapılmış və Heydər Əliyev bərbad halda olan dağılmış məzarı ziyarət etmişdir. Sonradan nitqlərinin birində bu məzarın Vaqifə layiq olmadığını vurğulamışdı və qəti qərar vermişdi. Bildirmişdi ki, böyük şairə onun şanına layiq məqbərə ucaldılmalıdır.

1980-1981-ci ildə Ulu Öndər Heydər Əliyevin göstərişi ilə Vaqifin məzarı üstündə möhtəşəm abidə, türbə ucaldılmışdı. Memar A.V.Salamzadə və E.İ.Kanukovun layihəsi əsasında 1977-ci ildə inşasına başlanan məqbərə Şuşa şəhərinin məşhur yerində – Cıdır düzünə yaxın bir ərazidə tikilmişdir. Bu məqbərə dördkünc quruluşa malik idi və mərmərlə bəzədilmişdi. Vaqifin möhtəşəm abidəsinin təntənəli açılışı isə 1982-ci il yanvar ayının 14-də Ulu Öndərin iştirakı ilə baş tutmuşdu…

Qarlı, şaxtalı bu qış günündə Şuşaya ailəsi, Azərbaycanın görkəmli elm, mədəniyyət və incəsənət xadimləri ilə birlikdə səfər edən Ulu Öndərin bu addımı həm də onun Şuşanın tarixinə, mədəni irsinin qorunmasına göstərdiyi xüsusi diqqəti bir daha nümayiş etdirirdi.



Heydər Əliyev: “Şuşa Azərbaycanın ən əziz və böyük tarixi olan bir guşəsidir”



1982-ci ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyev Şuşaya səfəri zamanı həm də orada Vaqifin məqbərəsi ilə yanaşı, Poeziya Evinin də açılışında və orada keçirilən Vaqif Poeziya Günlərində iştirak etmişdi. Heydər Əliyev həmin vaxt Vaqif Poeziya Günlərinin keçirilməsi barədə göstəriş vermişdi. Bununla da hər il avqust ayında Vaqif Poeziya Günləri keçirilirdi. Şuşada olarkən Ulu Öndər Üzeyir bəy Hacıbəylinin və Bülbülün Şuşadakı ev-muzeylərindəki eksponatlarla da tanış olmuş, onların qorunmasına dair tövsiyələrini vermişdi.

Bir ildə ikinci dəfə, 1982-ci ilin avqustunda da Şuşaya gələn Heydər Əliyevin iştirakı ilə şair Xurşidbanu Natəvanın abidəsinin açılışı həyata keçirilmişdi.

Yuxarıda toxunduğumuz qısa nümunələrdən də aydın görmək mümkündür ki, Şuşa Ümummilli Lider Heydər Əliyev üçün yalnız Azərbaycanın hansısa şəhəri yox, ümumilikdə azərbaycançılığın, milli ruhun, tarixi, mənəvi dəyərlərin çuğlaşdığı müqəddəs məkan idi. Heydər Əliyev deyirdi ki, Şuşa Azərbaycanın ən əziz və böyük tarixi olan bir guşəsidir: “Şuşanı yaradanlar, Şuşa şəhərini quranlar, Şuşa qalasını tikənlər Azərbaycan torpağının sahibləri olublar və Qarabağda Azərbaycan torpağının daim qorunması, saxlanması üçün Şuşa şəhərini, qalasını yaradıblar. Bu, Azərbaycan xalqının, əcdadlarımızın yaratdığı böyük abidədir, təkcə şəhər deyil, böyük bir tarixi abidədir”.



Şuşada şəhərin əsl tarixi simasının bərpası yönündə nəhəng layihələr gerçəkləşdirilir



Vaxtilə Şuşanın dirçəldilməsinin uğurlu təməlini qoyan Heydər Əliyevin müstəsna ənənəsini bu gün onun layiqli davamçısı, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev uğurla aparır. Şuşa Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilib, illərdən sonra Şuşada “Xarıbülbül” musiqi festivalı keçirilib, Vaqif Poeziya Günlərində Vaqifin bərpa olunan əzəmətli mavzoleyinin qarşısında ecazkar muğamımızın sədaları, qəlbləri söz çeşməsi kimi çağlayan şairlərimizin şeirləri ilhamlanaraq dağlarda-daşlarda əks-səda verərək, dalğa-dalğa Tanrı dərgahına ucalıb.

Şuşa zəfərindən dərhal sonra şəhərdə infrastrukturun qurulması ilə yanaşı, tarix və mədəniyyət abidələrinin bərpasına başlanılıb. Şuşada bu gün şəhərin əsl tarixi simasının bərpası yönündə nəhəng layihələr gerçəkləşdirilir.

Bu il isə Şuşa yaradılışının 270 illiyini təntənə ilə qeyd edəcək, tarixi ilə bir daha qürurlanacaq. Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə 2022-ci ili möhtəşəm “Şuşa ili” kimi qeyd edəcəyik. Sərəncamda da vurğulandığı kimi, qısa müddətdə Şuşanın Baş planının hazırlanması, qüdrətli şair Molla Pənah Vaqifin büstünün və muzey-məqbərə kompleksinin öz ilkin görkəminə qaytarılması, Bülbülün ev-muzeyinin və Üzeyir bəy Hacıbəylinin heykəlinin açılışları, habelə buradakı tarixi, dini və memarlıq abidələrinin bərpası prosesi ölkəmizin mədəniyyət paytaxtındakı kompleks işlərin tərkib hissəsidir.

Necə ki, 2021-ci ilin avqustunda Şuşada Vaqif Poeziya Günlərinin açılışında, elə Vaqifin bərpa edilən möhtəşəm abidəsinin qarşısında çıxışı zamanı İlham Əliyev demişdi: “Noyabrın 8-də Azərbaycan xalqına Şuşa müjdəsini verərkən demişdim ki, Şuşa artıq azaddır, bu, həqiqətdir. Biz azad Şuşada yığışmışıq. Demişdim ki, biz Şuşaya qayıtmışıq. Bu da həqiqətdir. Festivallar, poeziya günləri, mədəni tədbirlər və bir çox başqa tədbirlər artıq keçirilir və keçiriləcəkdir. Demişdim ki, biz Şuşanı dirçəldəcəyik. Bu da baş verir, biz Şuşanı dirçəldirik”.

Bəli, İlham Əliyev Şuşanı işğaldan azad edərək müqəddəs ata nəsihətinə əməl etdiyi kimi, indi də onu əvvəlki təmtərağına, əzəmətinə qaytararaq Ulu Öndər Heydər Əliyevin ruhunu da şad edir.



Yasəmən MUSAYEVA,

A.Türer YENER tarafından

Babasının Türk Silahlı Kuvvetlerinde Subay olması nedeni ile 8.09.1944 Senesinde Çanakkale- Gelibolu/ Bolayırda doğdu. - İlk okul tahsilini Erzurum ve Elazığda yaptı. Ortaokul ve Liseyi İstanbul Bakırköyde bitirdi. - Askerliğini 1965 senesinde Türk Deniz Kuvvetlerinde , Heybeliada Deniz Harp Okulunda yaptı .31.12. 1967 senesinde terhis oldu. - 1968 senesinde kısa bir dönem, İstanbulda yayınlanan Günaydın Gazetesinde çalıştı. - 1.04.1968- 1.10.1990 seneleri arasında Türkiye faaliyet gösteren Mobil Oil Türk A.Ş firmasında çalıştı ve buradan emekli oldu. Emekli olduktan sonrada muhtelif Açık hava Reklam firmalarında Genel Müdür Yardımcılıklarında bulunmuştur. - 1980 senesinden sonra kurulan İDİL- URAL TÜRKLERİ KÜLTÜR VE YARDIMLAŞMA DERNEĞİ'nin kuruluş çalışmalarında bulunmuş, Kurucu yönetim kurulu üyesi olarak görev yapmıştır..Halen bu derneğin üyesidir. - 1990 tarihinden 2004 senesine kadar İstabul Zeytinburnunda bulunan ,KAZAK TÜRKLERİ VAKFINDA Genel Sekreter olarak çalıştım. Halen Zeytinburnunda bulunan KAZAK TÜRKLERİ VAKIF BİNASININ yapılmasında Kazak Türkleri Vakfı kurucu üyeleri ile çalıştım. - 1992 senesinden itibaren o zamanlar Almanyada ikamet eden ,Dünya Tatar Ligi Genel Başkanı ve Tataristan Yasama Organı, Milli Meclisin Fahri üyesi Rahmetli Sayın Ali Akış büyüğümüzle devamlı mektuplaşarak ve telefon görüşmeleri yaparak İdil, Uralla ile ilgili bilgileri kendilerinden aldım. Bana gönderdikleri mektuplar halen bende bulunmaktadır. - Tataristan Cumhuriyeti , Rusya federasyonu ve Türk dünyası ile yakın ilişkiler içinde bulunmaktayım. Rusya federasonuna bağlı Tataristan Cumhuriyetinde kurulu ,Bütün Dünya Tatar Girişimci Destek Kuruluşu 29.03.2013 tarihli resmi belgelendirme ile A.Türer yener ' i Türkiye ve Tataristan arasındaki Yatırım ve İş projeleri, Ticaret,Kültür, ilişkileri ile tüm gerekli görüşmeleri gerçekleştirmek üzere vekil tayin etmişlerdir. - A.Türer Yener 1995 senesi Mart ayında Türkiyede kurulu 23 Türk dernek ve Vakıf Yönetim kurullarınja ,Türkiye Cumhuriyetinde ilk defa bir araya getirerk Kazak Türkleri Vakfı adına Yemek vermiş Türk boylarının müzikleri Tümata Grubu tarafından çalınmış duygulu anlar yaşanmıştır. - 19.3.1995 tarihinde TRT-1 Televizyonunda Sayın Mustafa Yolaçanın programında ,TRT Televizyonu Müdür Sayın Mustafa Gerçekerin büyük yardımları ile Türkiye Cumhuriyetinde İlk defa NEVRUZ BAYRAMI TÜRK BAYRAMI OLARAK kutlanmıştır. Progaram canlı olarak 2 saat boyunca Asya ve Avrupa yayınlanmış Türklerde Nevruz bayramı anlatılmış, Yine Tümata Grubu liderleri Doc.Dr.Oruç Güvenç ile otantik Orta asya Türk müziği konseri verilmiştir. Ayrıca orta Asya Türk kıyafetlerini yansıtan bir defile sunulmuştur. - A.Türer Yener Türk dünyası ile ilgili her sene yapılmakta olan yurt içi ve dışı toplantılarda bulunmaktadır. A.Türer Yener 'in; Anne ve baba ailesi -1800 senelerinin sonlarına doğru Türkiyeye gelerek yerleşmişlerdir. ailesi çok geniş aile topluluğudur. - Baba Tarafı Kazan Tatar -Türklerinden , Orenburg kökenli Şeripov ailesinden olup ve Kazan da Apanay ailesi ilede yakın akrabalık ilişkileri bulunmaktadır. ailesine 6 kuşak kadarına kadar ulaşmıştır. Tataristan ve Başkurtıstanda ailelerini bulmuştur. - Anne tarafı Rusya Federasyonuna bağlı Kubandan Türkiyeye 1800 senelerinin sonlarına doğru, Türkiyeye gelerek Balıkesire yerleşen çerkezlerdendir. Ubıh boyundan olup, Cizemua ailesindendirler. Pşizemuktur - A.Türer Yener , ,halen Merkezi Newyorkda olan Dünya Türkleri Birliğinin Türkiyedeki haberleşme ayaklarından biri olup, email ortamında, Dünya Türk Birliği ,Turkish forum-Türk dünyası , Türk dünyası gazeteciler Federasonu üyeleri ile karşılıklı olarak haberleşmektedir. -Halen Bulgaristan Türkleri derneğinin Başkan Danışmanlığını ve Türkiye Azerbaycan Dernekleri Federasyonu Danışma kurulu üyeliğini yapmaktayım. -2015 -2020 seneleri arasında Azerbaycan Cumhuriyeti Bakü merkezli voicepress.az haber ajansının resmi Türkiye Temsilciliğini yapmaktayım

Yorum Gönderin Cevabı iptal et

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.