Çin Halk Cumhuriyeti’nin Türk vatandaşlarına vize işlemlerinde daha sıkı bir kontrol işlemi başlattığını daha önce yapılan açıklamalardan biliyoruz. Son günlerde Çin’e giden Türk vatandaşlarının da pasaport kontrollerinde sıkıntı yaşamaya başladıkları haberleri yoğunlaşmaya başladı.

Türkiye-Çin ilişkilerinin daha da gelişmeye doğru gidilen yolda, böylesine sıkıntıların yaşanması “Türkiye-Çin ilişkileri geriliyor mu?” sorusunu akıllara getiriyor. Ancak, Çinli yetkililer yaptıkları açıklamalarda tam tersi görüş yansıtıyor.

Geçenlerde Milliyet Gazetesi’nde Güneri Cıvaoğlu, Türk Tanıtma Vakfı (TÜTAV) ve Türk-Çin Dostluk Derneği Başkanı Kemal Baytaş’ın geçen hafta verdiği davette Çin’in Türkiye Büyükelçisi Yu Honyang’un Türkiye’ye hayranlık duyduklarını, Çin’den gelen turist sayısının da yakında 1,5 milyona çıkabileceğini söylediğini köşesine taşıdı. Büyükelçinin 2 ülke arasında 2010 yılında “stratejik işbirliğinin kurulmasından” bu yana, ikili ilişkilerin istikrarlı olarak ilerlediği kanısında olduğunu da yazdı.

Büyükelçi konuşmasında “Turizm ve kültürel ilişkiler, halklar arası dostluğun temel taşları, altyapısıdır” demiş. Ülkesinin Türkiye ile olan ilişkileri daha da geliştirme yönünde çalışmalar yaptığını söylemiş.

Peki, o zaman ortaya çıkan sorun nereden kaynaklanıyor?

“Çin’de Yaşayan Türkler” adına bize gönderilen yazıda yaşanan bu sorunların nereden kaynaklandığı anlatılıyor. Yaşanan sıkıntıların nedenine değiniliyor. Bu yazıyı sizlerle paylaşmak istedik:

“Son zamanlarda Çine giriş ve çıkışlarda birçok arkadaşımdan duyduğum ve benimde iki kez başıma gelen pasaport kontrolü sırasında yaşanan olağan dışı uygulamalara dair, Özellikle de yetkililerinde konudan haberdar olması amacı ile bir yazı yazmak istedim.
1-Çin’in Türk Pasaportlarına karşı bildiğimiz ilk hassasiyeti eskiden kullandığımız mavi pasaportların kolay kopyalanması ile başlıyor.
2-Mavi pasaportların değiştirilmesi ile bir nebze rahatlamışken haberlerde ara ara duyduğumuz, turistik kafileler halinde Uygurları ülkeden çıkaran şebekenin yakalanması sonrası ilk ciddi sıkıntıların başlaması
3-Arap baharı sonrası yaşanan ayaklanmalar sonrası Çin in Xinjiang bölgesinde bu gibi olaylar yaşanmaması için extra önlemler alması ve dolayısı ile Çine gelen Türklere dikkat etmeye başlaması,
4-Suriye İç savaşına cihatçı olarak katılmak isteyen Uygurlar nedeni ile sahte pasaport ile çıkış yapmak isteyen Uygurları engellemek için başlatılan ayrıntılı kontrol.
5-Türkiye’de Twitter ve Facebook üzerinden yayınlanan ve infiale neden olan resimler sonrası Türkiye’ye turistik amaçlı gelen Çinlilerin tartaklanması ve dövülmesi sonrası Çin tarafının karşılık olarak vizeler konusunda zorluk çıkarmaya başlaması
6-Türkiye’nin önce alacaz deyip sonra vazgeçtiği füze ihalesi
7-Son olarak Rusya ile yaşanan uçak krizi neticesinde, Rusya’nın çok yakın müttefiki olan Çin’in Türk vatandaşlarına önce Turistik vizeyi kaldırması ve vize başvurularını zorlaştırması sonrasında ise Çine giriş ve çıkışta bir nevi eziyet etme ve psikolojik olarak baskı uygulamaya başlaması.
Tüm bu gelişmelere ek olarak Çini diğer ülkelerden ayıran diğer özellikleri kısaca özetlemek gerekirse, Çin 10 bin yıllık geçmişi olan, ve şuana kadar ayakta kalabilen tek imparatorluktur, köklü devlet geleneği ve milliyetçi yapıya sahip bir ülke olması hasebiyle hangi tarihte yapılırsa yapılsın kendisi aleyhinde olan hiçbir hareketi unutmaz ve görünüşte ilişkileriniz iyi olsa dahi bir şekilde önceki olumsuz olayları hep hafızasında tutar ve rövanşı en acı şekilde almaya çalışır. Unutmayalım ki tarihteki ilk ve en iyi savaş sanatı ve taktikleri kitabının yazarı olan Sun Tzu Çinlidir ve milattan önce 600 yılında yazılmasına rağmen hala en çok okunan kitaplar arasında yerini korumaktadır.
Bunlar haricinde Çin son 30 yılda gösterdiği muazzam büyüme ve zenginleşme ile hiç kimseye muhtaç olmayan ve kimsenin yaptırım uygulayamayacağı bir ülke, bunun bilincinde olduğu içinde dev Amerikan ve Avrupa devletlerine ve firmalarına istediği şekilde kafa tutabiliyor.

Kaldı ki toplam dış ticaret hacmi 4 Trilyon dolardan fazla olan Çin’in, Türkiye ile olan dış ticaret hacmi yalnızca 30 Milyar dolardır yani devede kulak bile değil, o yüzden Çine mali olarak hiçbir yaptırım uygulayamayız, Şuan gördüğümüz tabloya göre Çin Türkiye’yi gözden çıkarmış şekilde hareket ediyor, tüm bunlar ışığında yetkili devlet büyüklerimizin yukarıda anlattığımız etkenleri göz önünde bulundurarak, sınır kapılarında ve vize alım esnasında yaşanan zorlukları engellemek için her ülkeye yaptıkları standart protesto yöntemleri dışında yeni ve Çin’e özel bir taktik uygulamasını temenni ediyoruz.”

Biz, daha önce yazdığımız yazılarda Türkiye ile Çin arasındaki ilişkilerin her geçen yıl daha da artmakta olduğunu, bunda Çinli yetkililerin önemli rol oynadığına değinmiştik. Siyasi, ekonomik, kültürel ve turizm alanındaki gelişmelerin de iki ülke lehine olduğunu belirtmiştik.

Hatta Çin’de görüştüğümüz yetkililer, Türkiye’nin bölgede kendileri için çok önemli konumda bir ülke olduğunu, Türkiye’nin dostluğunun önemine dikkat ettiklerini bize her ortamda söylemişlerdir.

Ancak, gelen haberler, orta çıkan sıkıntılar iki ülke arasında bir krizin yaşanabileceğini gösteriyor. Bunun önlenmesinde iki tarafın da gereken önlemleri alması gerektiğini düşünüyoruz.

Geçenlerde turizmle ilgili bir yazı yazmış ve “Turizmdeki durgunluk işsizliği artıracak” demiştik. Yazımıza bazı tepkiler geldi. İşsizliğin düştüğünü iddia edenlerin yanı sıra, görüşlerimize hak verenler de oldu.
Yazımızın hemen sonrası Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) işsizlikle ilgili olarak bir rapor yayınladı. Bu raporda işsizlik oranının % 11,1’e yükseldiği görülüyor. Geçen yıl aynı ayda yayınlanan raporda (TUİK) işsizliğin % 9,6 olduğunu söylemişti.
Bu rapor, şu gerçeği ortaya koyuyor: Türkiye’de işsizlik patlamıştır. Bu patlamanın ayak seslerinin birkaç yıldır gelmekte olduğunu duyuyoruz. Nitekim konu ile ilgili yazdığımız yazılarda da bunları dile getirdik. Ancak, bizi yönetenler ısrarla işsizliğin azalmakta olduğuna vurgu yaptılar. Sonuç resmi rakamlarla ortada.
Zaten var olan işsiz sayımız, turizmdeki durgunlukla daha da artmıştır. Biz, önceki yazımızda bunu vurgulamaya çalışmıştık. Turizmdeki durgunluğun en az 300-350 sezonluk çalışanı işsiz bıraktığını da görmekteyiz. Bu sayı kapanan ve küçülen işletmelerle 500 bin çalışanın işsiz kaldığının göstergesidir.
(TUİK) tarafından açıklanan rakamların da hiç kuşkusuz tartışılan yönleri bulunuyor. Çünkü gizli işsiz sayısının bu rakamlara yansımadığı biliniyor. Aslında Türkiye’de 20 milyona yakın bir işsiz sayısının olduğunu söyleyebiliriz. Bu sayı her geçen yıl endişe verici biçimde de artıyor.
Özellikle üniversite mezunu işsiz sayısındaki artışın çok daha büyüdüğünü ve bunun da ileride toplumsal rahatsızlara neden olabileceği de belirtiliyor. Yapılan açıklamada her 5 gençten birinin iş aradığına da vurgu yapılıyor.
Burada özellikle belirtmek istediğimiz ve önemsediğimiz bir konuyu sizlerle paylaşalım:
Bilindiği gibi Türkiye 3 milyonu aşan sığınmacıya ev sahipliği yapıyor. Bu sığınmacıların çoğu da işsiz ve karın tokluğuna iş bulup çalışmaya başlıyorlar. Çoğu işveren ve sezonluk işçi arayanların ucuz işçi olarak sığınmacıları tercih etmesi de zaten var olan işsizler ordusunu daha da artırıyor.
Buna çözüm bulunabilir mi? Bugünkü koşullarda “hayır”
Çoğu yerlerde iş arayanlarla, ucuz çalışma isteyen sığınmacılar arasında çatışmaların çıktığını da görüyor ve izliyoruz. İşsizliğin giderek daha da büyümesi ile bu sorunların toplumu daha da gerebileceğini şimdiden görmekteyiz.
Aslına bakılacak olursa, Türkiye içinde bulunduğumuz son dönemlerde hep “tüketen toplum” konumuna dönüştü.
Yatırımlar yapılmıyor. Yatırımların yapılmaması istihdamın olmaması anlamına geliyor. İstihdam olmayınca da iş sahası olmuyor ve hali ile de işsizlere iş imkânı sağlanamıyor.
Gerek yerli, gerek yabancı yatırımcıların istihdamı sağlayacak bir yatırımı içinde olduğunu bileniniz, göreniniz var mı?
Kaldı ki, faaliyette olan işletmeler bile ya kapanıyor, ya küçülüyor. Bu da kapanan ya da küçülen işletmelerde çalışanların da işsiz kalmasına neden oluyor. Zaten var olan işsizler ordusuna bunları da kattığımızda rakam daha da büyüyor. İşte, turizmdeki durgunluğun ortaya koyduğu tabloyu bu nedenle örnek olarak sizlerle paylaşmıştık.
İşsizlikle ilgili bir başka görüş de Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV)’den geldi. Bu görüşü de sizlerle paylaşalım:
(TAPEV)’e göre 1300 TL.’ye yükselen asgari ücretin etkilerinin görüldüğü Ocak ayına ilişkin “İstihdam İzleme Bülteni”nde asgari ücret nedeni ile işverenlerin işçi çıkarmaya başladığı bilgileri yer alıyor. Asgari ücretin işverene çok büyük yük getirdiği ifade ediliyor ve daha birçok yerde de işçi çıkarmalarının devam edeceğine vurgu yapılıyor. Bu durumda daha da işsiz sayısının artabileceği belirtiliyor.
Biz de asgari ücretin işverenler üzerinde bir baskı yarattığını ve gerçekten bazı işletmelerin bu nedenle küçülmeye başladığı ve işçi çıkarmaya başladığını gördüğümüzü ifade edelim.
Şimdi gelelim (TUİK)’in açıklamalarına:
Geçtiğimiz 2015 yılının Aralık ayında yüzde 10,8 olan işsizlik oranı, Ocak ayında yüzde 11,1’e yükseldi. Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaştakilerde işsiz sayısı 2016 yılı Ocak döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 31 bin kişi artarak 3 milyon 290 bin kişi oldu. TÜİK, Ocak ayı işsizlik rakamlarını açıkladı. 15-24 yaş grubunu içerisine alan genç işsizlik oranı 0,8 puanlık azalış ile yüzde 19,2 olurken, 15-64 yaş grubunda bu oran 0,3 puanlık azalış ile yüzde 11,3 olarak gerçekleştiği belirtildi. İstihdam edilenlerin sayısı 2016 yılı Ocak döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre 821 bin kişi artarak 26 milyon 275 bin kişi, istihdam oranı ise 0,7 puanlık artış ile yüzde 45 oldu. Bu dönemde, tarım sektöründe çalışan sayısı 30 bin kişi azalırken, tarım dışı sektörlerde çalışan sayısı ise 851 bin kişi arttı. İstihdam edilenlerin yüzde 18,3’ü tarım, yüzde 20,2’si sanayi, yüzde 6,7’si inşaat, yüzde 54,8’i ise hizmetler sektöründe yer aldı. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında hizmet sektörünün istihdam edilenler içindeki payı 1,5 puan artarken, tarım sektörünün payı 0,7 puan, sanayi sektörünün payı 0,8 puan azaldı, inşaat sektörünün payı ise değişim göstermedi.

Daha önce Amerika ve müttefikleri tarafından IŞİD’ın Musul’da vurulması ve dağıtılması hedeflenmişti. Hatta 2016 Mart ayı içinde de bu operasyonun başlayacağı söyleniyordu. Pentagon’dan sızan bilgilere göre, IŞİD hedeflerinin 2016 Eylül-Ekim aylarında vurulacağı tahmin ediliyor. Bu konuda da uzun zamandır ciddi bir hazırlığın yapıldığını da biliyoruz.
IŞİD, şu anda Irak’daki Musul ile Suriye’deki Rakka’yı anan karargâh olarak kullanıyor. Musul’u çevreleme Harekâtı daha önce Irak ordusu tarafından Amerika’nın denetiminde gerçekleşti. Buradaki hedef, öncelikle Musul’un güney-kuzey ve Doğu tarafının terörist unsurlardan temizlenmesi olacak.
Böyle bir durumda ağır bombardıman altındaki IŞİD militanlarının kaçabileceği iki nokta ortaya çıkıyor. Bunlardan biri Musul’un orta kesimi, diğeri de Suriye’deki ana karargâhları Rakka olarak gösteriliyor.
İşte asıl can alıcı vuruş bu iki noktada gerçekleştirilecek. IŞİD, ana karargâhlarında vurulacak.
İşin aslı ne biliyor musunuz?
Bu coğrafyada yine Müslümanlar güçler, bir başka Müslüman güçlere karşı savaştırılacak. Amerika ve müttefikleri kara harekâtına katılmıyor. Sünni Arap aşiretler Amerikalıların öncülüğünde eğitiliyor. Hava harekâtı başladığında silahlandırılacak olan bu güçler “süpürme harekâtı” ile IŞİD’çılara karşı savaştırılacaklar.
İşin bizi ilgilendiren kısmına da bakalım:
Amerika, Musul’daki kara harekâtına Türkiye’nin destek vermesini istiyor. Ancak, Türkiye’nin Irak’ta eğitmiş olduğu askerler var ve bunlar Türkiye’nin yönetiminde kara operasyonuna hazırlanıyor. Mahmur Kampı, bu açıdan son derece stratejik konumda ve önem taşıyor.
Kuzey Irak Yönetiminin başı Barzani’nin peşmergelerinin Musul’daki operasyona katılıp katılmayacaklarını bilemiyoruz. Eğer, Amerikan planında peşmergeler varsa, Barzani’nin bundan geri adım atmasını ve kaçmasını mümkün görmüyoruz.
Amerikalı bir Ortadoğu uzmanı, geçenlerde Musul’da gerçekleştirilecek IŞİD karşıtı hava operasyonu konusunda şöyle kısa bir açıklama yaptı:
“Hava operasyonu IŞİD’ı yenmek için yetmez. Kara harekâtı mutlaka olacaktır. Amerika ve müttefik güçler komşu ülkelerdeki güçlerden kara harekâtı için destek almak durumundadır. Bunun ön görüşmelerinin de hava harekâtı gününe kadar olumlu sonuçlanacağını düşünüyorum.”
Musul’a komşu ülkeler kimler, bunları saymaya gerek var mı? Demek ki bu işin içine bizi de katmak istiyorlar. Peşmergeler ise tamamen için içinde olacaklar.
Musul’daki IŞİD sayısının 20 binin üzerinde olduğu söyleniyor. Bu, önemli sayılabilecek bir güçtür. Kolaylıkla da bitirilemez. Zaten Amerikalı yetkililer de “IŞİD ile mücadele uzun soluklu olacak. Örgütü belirli bölgelerden sökeriz, beli kırılır ama bitmez” diyor.
Başkan Obama bile IŞİD ile mücadeleye başlandığı yıllarda yaptığı açıklamada, örgütü bitirinceye kadar mücadele edeceklerini duyurmuş “Ancak, bu mücadele uzun yıllar alacaktır. Buna hazırlıklı olmak durumundayız” demişti.
IŞİD’ın kolaylıkla bitirileceği konusunda hiç kimse de iyimser görünmüyor.
Dikkat edilecek olursa Ramadi’de 300-350 IŞİD miltanının sökülüp atılması bile kolay olmamıştı. Anımsayabildiğimiz kadarı ile 6 aylık bir mücadele sonunda Ramadi’nin kurtarılmış olmasını göz önünde bulunduracak olursak, 20 bin militanın olduğu Musul bu unsurlardan kolaylıkla temizlenebilir mi? Mevcut militanlara yeni katılımların da olabileceğini görmek gerekiyor.
Musul harekâtının ne kadar sürebileceğini bu nedenlerle tahmin etmek oldukça zor görünüyor. Eğer, bölgedeki Şii güçler de bu savaşa katılırsa bunun bir Şii-Sünni mezhep çatışmasına dönüşmesi ve içinde bulunduğumuz coğrafyayı ateş topuna çevirebileceğini de gözlerden uzak tutmamak gerekiyor.
Bunu nereden mi çıkarıyoruz?
Bölgede Şii milis güçler var ve bunlar da IŞİD karşıtı operasyonlara katılmak istiyor. Ancak, işin tehlikeli tarafı bu milis güçlerin önemli bölümünün İran’ın güdümünde olmasıdır. Zaten daha önce de yerel Sünni güçlerle aralarında gerilim çıkmış olan Şii güçlerin karşı karşıya gelmesi ve savaşın daha da yayılması ihtimalinin de olabileceğini düşünüyoruz.
Böyle bir durum Türkiye’yi de mutlak biçimde etkileyebilir. Çok dikkat etmek durumundayız.
Kaldı ki, Musul’da bazı sivillerin de IŞİD’a her türlü desteği verebileceği ve terör unsurlarının burada temel oluşturmuş durumda olduğunu da unutmamak gerekiyor.
IŞİD, zaten komşumuz oldu. Kilis’e de zaman zaman füze sallıyor. Buna da bir şey yapamıyoruz. Nedenini biz de bilemediğimiz için fazlaca bir şey söylememiz de mümkün değil. Ancak, sürekli olarak IŞİD tehdidi ve tehlikesi altında olduğumuzun altını çizelim.
İstihbarat birimleri, uzun zamandır IŞİD’çı canlı bombaların aramızda dolaştığı yolunda uyarılar da yapıyor. Bütün bunlar IŞİD’a karşı başlatılacak operasyonda Türkiye’nin nasıl bir adım atması gerektiği yönünde belirleyici olacaktır.