ABD Büyükelçisi Flake İtimatnamesini Kime Sunacak?


Okuma Süresi: 7 Dakika

ABD Başkanı Joe Biden yönetiminin Türkiye’ye büyükelçi olarak atadığı eski Senatör Jeff Flake ve eşi San Francisco’dan  7 Ocak’ta Türkiye’ye gelmiştir. Jeff Flake ve eşi Cheryl Flake, Türk Hava Yollarının TK 2152 sefer sayılı uçağıyla saat 15.00’de Ankara Esenboğa Havalimanı’na inmiştir. Havalimanında gazetecilere açıklama yapan Flake,  “Yanımda eşim Cheryl’i görüyorsunuz. Gördüğünüz gibi Ankara’ya daha yeni ulaştık. Güven mektubumun sunulmasının ardından daha çok konuşacağız. Ancak şu an için burada olmaktan çok büyük bir mutluluk duyuyorum” demiştir.

Flake, 2019’da eski Başkan Donald Trump’ın yönetimi ve Cumhuriyetçi Partinin politikalarıyla ayrıştığı gerekçesiyle Senato’dan emekli olmuştur. Trump’ı eleştirdiği Conscience of a Conservative (Bir Muhafazakarın Vicdanı)  kitap yazan  Flake  aday gösterildiğinde “Bu atamayla Biden yönetimi Amerikan dış politikası ve diplomasisinin en iyi geleneğini yeniden doğruluyor: Partizan politikaların iç mesele olarak kalması ve diğer ülkelerle ilişkilere karıştırılmaması gerektiği inancı. Amerikan dış politikası, partiler üstü olabilir ve olmalı. Bu benim inancım ve aynı zamanda taahhüdüm”   demiştir.

“Geleneksel muhafazakarlığın düşünceli bir savunması ve Donald Trump’ın ona ihanet etme biçimine yönelik kapsamlı bir saldırı.” David Brooks, New York Times: “Temel muhafazakar ilkeye dönüş için acil bir çağrı ve ülkeyi bir kez daha partinin önüne koyma çağrısıdır.”

BLUFF, BLUNDER  veya HEPSİ? Türk Dışişleri Bakanlığı @TC_Disisleri pasif/agresif bir şekilde diplomatik terimin Fransızca tanımını “Agreman” (Anlaşma) yayınlayarak, Ankara’nın ABD Büyükelçisi atamasını reddedebileceğini ima ediyor @JeffFlake

Flake, Arizona’yı temsil ederken Meclis’te  ve  Senato’da  2005, 2007, 2010 ve 2014 yıllarındaki  Kongre tasarılarına karşı oy kullanmıştı. 1915’te yüz binlerce Ermeni’nin Osmanlı kuvvetleri tarafından öldürülmesini soykırım olarak kabul eden  Flake, Azerbaycan-Ermenistan ihtilafına da değinerek Türkiye’nin rolünü istikrarsızlaştırıcı olarak nitelendirmişti.

Jeff Flake Mormon  tarikatı  üyesidir. Mormonlar kendilerini Hıristiyan kabul eder. Tanrı, İsa’nın ölümünden sonra peygamber göndermeye devam etti. Sağlıklı yaşam biçimini önceleyen Mormonlar sigara ve alkolün yanı sıra çay ve kahve  tüketmezler. Mormonluk inanç gereği çokeşliliğe izin verir. Bugün bile kilisenin karşı çıkmasına rağmen bazı köktendinciler çokeşliliği sürdürmektedir.

Mormonluk  konusunda yazı yazan Steve Evans’a göre Mormonluk, Kötü kişileri lider seçen bir halk Tanrı tarafından yargılanabilir diyerek lider seçiminde dikkatli olunması konusunda uyarmaktadır.  Flake’in Trump’a itirazının arkasında politik gerekçelerin yanı sıra bu dini motif de vardır.  1980’lerde Güney Afrika ve Zimbabwe’de misyonerlik faaliyetlerine katılan Flake, Kongre’de görev yaptığı 17 yıl boyunca pazar ayinlerini  kaçırmamıştır.

Şimdi Ankara’da ne yapacak?

Flake  Ankara’ya geldiğine göre  itimatnamesini kime sunacak? Türkiye’nin Washington Büyükelçisi eski Eskişehir Milletvekili,  kendisini ve ailesini yakından tanıdığım  Doç. Dr. Murat Mercan güven mektubunu  Biden’a sunamamıştır.

Uluslararası ilişkilerde mütekabiliyet, “karşılıklı olma durumu” anlamına gelir.  Devletlerarası ilişkilerde maruz kalınan davranışa aynı şekilde karşılık verme ilkesidir. Flake’in büyükelçiliği, 16 Ekim’de Senato Dış İlişkiler Komisyonu, 26 Ekim’de de Senato Genel Kurulu’nda Cumhuriyetçi ve Demokrat üyelerin ortak kabulüyle onaylanmıştır. Flake, ABD Başkan Yardımcısı Kamala D. Harris‘in de katımıyla 7 Aralık’ta düzenlenen törende yemin etmiş ve görevi resmiyet kazanmıştır.

Flake’in Türk makamları nezdinde görevine  başlaması için  Cumhurbaşkanı Erdoğan’a güven mektubunu sunması gerekir. Bu konuda  Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tutumu ne olacaktır?

Mütekabiliyet ilkesi, devletlerin birbirleriyle eşit egemenlik haklarına sahip olduğunun bir göstergesidir. (Bruno Sımma,  “Reciprocity”, Max Plunck Encyclopedia of Public International Law, Oxford Public International Law Oxford University Press, 2008, par.3.  (http://opil.ouplaw.com)

Devletler özel hukuku alanında geniş uygulama alanı bulan mütekabiliyet, “En az iki devlet arasında uygulanan ve bir ülkede diğerinin vatandaşlarına aynı mahiyette hakların tanınması”nı ifade eder. Mütekabiliyet, devletler arasındaki eşitlik esasına dayanır. (Alper Yılmaz,  “6302 Sayılı Kanun Hükümleri Uyarınca Yabancı Gerçek Kişilerin Türkiye‟de Taşınmaz Edinimi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C:XVII, s.1-2, 2013, s.1112)

Flake, Osmanlı İmparatorluğu’nun Ermenilere karşı gerçekleştirdiği toplu mezalimleri  “soykırım” olarak tanımaktadır: 

Türkiye’nin bu kişiyi kabul etmemesi gerekirdi. Önünde yemin ettiği Başkan Yardımcısı Kamala Harris, “Bugün Ermeni Soykırımı başlayalı 104 yıl oldu. 1915 ile 1923 yılları arasında katledilen 1,5 milyon Ermeni’yi unutamayız. Kaybedilenleri anan ve ABD’nin tarihteki bu korkunç bölümü kabul etmesini sağlayan bir Senato kararına ortak sponsor olmaktan gurur duyuyorum” demiştir.

Şimdi şu soruyu soruyorum?

24 Nisan 2022’de de ABD Başkanı geçen yıl yaptığı gibi  Türkiye’yi olmayan bir soykırım yapmakla suçlayacak  ama ve biz  “Ermenistan’la normalleşme adımları için karşılıklı özel temsilciler atayacağız.” Halk dilinde buna “Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu” dendiğini  hatırlatmakta yarar  var. Ermeni tehciri, (Ermenistan’a göre soykırım)  BM’in kabul ettiği uluslararası soykırım tanımına uymamaktadır.  Aşağıdaki yorum Michael Rubin’e aittir.

“Bazen etkili diplomasi, hem sert oynamayı hem de doğru olanı yapmayı gerektirir. Erdoğan, Satterfield’ı sınır dışı etme tehdidini yerine getirirse, ABD, Türkiye’nin Washington Büyükelçisi Murat Mercan’ı istenmeyen kişi ilan ederek yanıt vermelidir. Biden ve ABD Senatosu, ilişkileri tam anlamıyla yeniden kurmanın tek yolunun Kavala’nın koşulsuz serbest bırakılması olacağını netleştirmeli.”

Büyükelçimiz Doç. Dr. Murat Mercan güven mektubunu Beyaz Saray Ulusal Konseyi üyesi Avrupa ve Ortadoğu Sorumlusu Amanda  Sloat’a bir restoranda  sunmuştur. (https://www.izgazete.net/diplomasi-makale,2999.html) Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Aralık 2020’de göreve atadığı Murat Mercan, 15 Mart 2021’e kadar Joe Biden’den randevu beklemişti.

“Türkiye’nin yeni Washington Büyükelçisinin akredite edildiği utanç verici sürecin ortaya çıkması. Murat Mercan, birkaç ay bekledikten sonra, itimatnamesini Beyaz Saray’da Amerika Birleşik Devletleri Başkanı’na teslim etmek yerine, Bakanlığın Amerika Birleşik Devletleri Doğu Avrupa ve Orta Doğu ofisi tarafından akredite olduğu bir restorana gitmek zorunda kaldı… Amerikalılar daha sonra onu aradı, ancak randevu Beyaz Saray için değil, bir restoran içindi ve referanslar Joe Biden veya Kamala Harris tarafından değil, diplomat ve Doğu ofisinin Başkanı olan Amanda Slot tarafından kabul edilecekti.(https://newsfounded.com/greeceeng/washingtons-new-slap-on-erdogan/)

Bu gerçekler karşısında karşılılık ilkesi gereği  7 Ocak’ta Jeff Flake’in itimatnamesini  Cumhurbaşkanı’na değil, ABD’den sorumlu Dışişleri Bakan Yardımcısına sunması gerekir.

Diplomaside  “mütekabiliyet” ilkesi  önemlidir. 1985-1990 yılları arasında Paris  OECD Daimi Temsilciliğimizde görev yaptım. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramlarında  Paris Büyükelçiliğimizdeki resepsiyonlara katılan  ülkelerin hangi seviyede katılım yaptıklarına dikkat edilir ve karşı tarafın davetine de aynı seviyede katılım sağlanırdı. Konsolos seviyesinde katılım olursa (eğer önemli bir mazereti yoksa) aynı seviyede (konsolos) katılım sağlanırdı.  

Uluslararası  ilişkilerde temel ve vazgeçilmez bir hak olan mütekabiliyet ilkesine bakalım Türkiye uyacak mı?   Eğer karşılıklılık ilkesi uygulanmaz ise, bunun önemli bir sebebi olmalı. O sebebin de kamuoyuna   açıklanması uygun olur düşüncesindeyim. Bu konuda son sözü sayın Cumhurbaşkanı söyleyecektir.

Geçen Cuma ve öncesinde Türkiye gündemi çok yoğun olduğu için bu konu Türk basınında  maalesef yer almamıştır. Oysa bu süreç ABD ile ilişkilerde önemli bir konudur. Eğer Flake sayın Cumhurbaşkanı tarafından kabul edilirse, ABD’ye  verilecek  “misilleme” imkanı ortadan kalkacaktır. Ayrıca, savaş uçağı krizi  ve  Pakistan’a savaş helikopteri satışının engellenmesine karşı  haklı bir tepki   verilmemiş olacak, uluslararası  ilişkilerdeki  “mütekabiliyet”  ilkesi de suya yazılan yazı olacaktır.


“ABD Büyükelçisi Flake İtimatnamesini Kime Sunacak?” için bir cevap

  1. Türkiye’nin Büyükelçileri ülkemizi temsil ederler, sadece Cumhurbaşkanını değil. ABD Büyükelçimiz Doç. Dr. Murat Mercan’ın güven mektubu geleneksel olarak Başkan Biden tarafından Beyaz Saray’da kabul edilmek yerine, Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi Avrupa ve Ortadoğu Sorumlusu Amanda Sloat tarafından bir lokantada kabullenmesi Türkiye’ye yapılan bir hakarettir, sadece Erdoğan’a değil. Bu nedenle, “mütekabiliyet” ilkesi gereğince ABD’nin yeni Türkiye Büyükelçisi Jeff Flake’in güven mektubunu da bir T.C. Milli Güvenlik Kurulu yetkilisi uygun bir işkembecide kabullenmeli.

    Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu ise şimdiden kişiye özel bir şekilde ABD Dışişleri Bakanı Blinken’e, eğer Büyükelçi Jeff Flake 24 Nisan’da sözde Ermeni soykırımı iddiasını tekrarlarsa  kendisinin “İstenmeyen Kişi” (Persona non grata) ilan edileceğini önceden bildirmeli. Eğer Büyükelçi Flake buna rağmen böyle bir yalanı tekrarlamakla Türk ulusuna (ya da sözlerini Osmanlı Devletine yöneltip dolaylı olarak ülkemizi hedef alarak) hakaret ederse, 48 saat içerisinde ülkeyi terk etmesi istenmeli. Ve yakın geçmişte Osman Kavala konusunda “On Büyükelçi Çetesi” ile ilgili olduğu gibi hemen ardından vazgeçip Türkiye hükümeti ülkemizi gülünç duruma düşürmemeli. Fakat maalesef Erdoğan iktidarında bunu yapacak yürek görmüyorum.

    Ermenistan’la normalleşme adımları atılması ise ayrı bir konu. Azerbaycan ile birlikte hareket ederek bu adımların atılması kendi ülkemizin güvenliği ve çıkarları bakımından önem taşımakta. Örneğin, şimdiye kadar Ermenistan’ın kabullenmemiş olduğu mevcut Türkiye-Ermenistan sınırını resmen tanımaları, yani mevcut Türkiye Cumhuriyeti’nin sınırlarını tanımaları. Sonra hem Azerbaycan hem Türkiye için önemli diğer bir husus, Ermenistan ile Azerbaycan arasında imzalanmış olan 2020 Dağlık Karabağ Ateşkes Antlaşmasının 9. maddesinde öngörülen “Tarafların mutabakatı ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ni Azerbaycan’ın bölgelerine bağlayan yeni ulaşım bağlantılarının inşası gerçekleştiril(mesi)”. Bu hem Azerbaycan ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasında Ermenistan üzerinden “Zangezur koridoru” karayolu bağlantısı kurulması bakımından, hemde Türkiye’nin Azerbaycan ile ticareti için önem taşımakta. Dolayısıyla kısa dönem siyasi çıkarlar uğruna böyle bir yanaşım baltalanmamalı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Prof. Dr. Sadık Rıdvan Karluk
Yazılarını sayfanda yayınla (RSS)
mesaj gönder ya da yazıya yorum yap.
Diğer Yazıları
Bugün Gündem

Son Gelen Mesajlar

Son Yazılar

  • Türkiye’ye AB baskısı artıyor…
    Okuma Süresi: 5 Dakika Avrupa Birliği’nin Rusya yaptırımlarına dahil olmayan Türkiye’ye dönük baskısı ve tehditleri giderek artıyor. Avrupa Komisyonu’nun Finansal […]
  • FEYM GRUBU BÜLTENİ
    Okuma Süresi: 2 Dakika Ermeni Faaliyetleri (06 Ekim 2022) Azerbaycan, Ermeni askerlerine yönelik vahşeti meşrulaştırmaya çalışıyor. Ermenistan Savunma Bakanlığı, Erivan’ın […]
  • Rusya’ya yeni yaptırımlar yolda…
    Okuma Süresi: 3 Dakika Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkeler, Rusya’ya yönelik 8. yaptırım paketi konusunda anlaşma sağladı. Rusya ise pes […]
  • 1 milyon damızlık kesime gönderildi…
    Okuma Süresi: 3 Dakika Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar et ve süt sektöründe yaşanan sıkıntılara ilişkin […]
  • FEYM GRUBU BÜLTENİ
    Okuma Süresi: 4 Dakika Ermeni Faaliyetleri ( 05 Ekim 2022 ) 1..Jake Sullivan 17 Ermeni savaş esirinin dönüşünü memnuniyetle karşılıyor…Beyaz […]

Message Turkish Forum on WhatsApp

https://wa.me/message/2RSZA7ULJ4EXD1

Turkish Forum, içeriklerin arşivlenmesi, yazarların yazılarının sizlere ulaştırılması için bilgisayar altyapısına yatırım yapmaktadır. Bu hizmetlerimizden memnun iseniz QR kodunu kullanarak bağış yapabilirsiniz.