Türk Vatandaşlarının Adalet Sistemi ile Mahkemelere Güveni Azaldı

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı OECD’nin yeni yayınlanan 279 sayfalık raporuna  göre Türkiye,  “adalete güvende” sınıfta kalmıştır.  Gallup verileri esas alınarak iki yılda bir yayınlanan ve 36 ülkeyi  kapsayan  “Government at a Glance” başlıklı Rapor’a göre hukukun bağlayıcılığında da  Türkiye yetersiz bulunmuştur.  1985-1990 döneminde OECD Daimi Temsilciliğimizde DPT müşaviri olarak görev yaptığım OECD’nin  raporunda Türkiye, adalete güvenin en fazla azaldığı ülkeler arasındadır. Son 10 yıl içinde 22 puan düşüşle  adalete güven yüzde 38’e gerilemiştir.

Türkiye, medeni hukukun etkin bir şekilde uygulanması ile hükümet baskısı altında kalmasında da  sınıfta kalmıştır. Suçun etkin kontrolü alanında   OECD sınırı olan  0,8’den daha düşük  puan almıştır. Hukukun üstünlüğü konusunda  Danimarka (0,94), Norveç (0,94) ve Finlandiya (0,92)  ilk sıralarda yer alırken Türkiye (0,30) ve Macaristan (0,40) daha zayıf bir performans sergilemiştir. 2021 raporuna göre, son 10 yılda 36 ülke içinde Türkiye, adalete güvenin ve eğitimden memnuniyetin en hızlı azaldığı ülke olmuştur.

Türkiye’nin diğer üye ülkelerden ayrıştığı bir diğer alan ise kamu hizmeti  ve adalet olmuştur. Adalete güven, üye ülke vatandaşlarında son 10 yılda 6 puan artış gösterirken, Türkiye’de bunun aksi bir gelişme olmuştur. Türkiye adalete güvenin son 10 yılda en  fazla azaldığı ülkedir.  Türkiye’yi 19 puanlık düşüşle Şili  izlemiştir.

World Justice Project (WJP) 2008 yılından bu yana her yıl Hukukun Üstünlüğü Endeksi’ni yayınlamaktadır. Türkiye bu endekste  sınıfta kalmıştır.  Ülkeleri 8 farklı başlık altında değerlendirerek ve 0 ile 1 arasında  puanlama yaparak sıralamayı oluşturan WJP’nin 8 ana başlığı  aşağıdadır. 

  • Hükümet yetkilerinin kısıtlanması,
  • Yolsuzlukların önlenmesi,
  • Yönetimde şeffaflık,
  • Temel haklar,  
  • Düzen ve güvenlik,
  • İdari yaptırımlar,
  • Adil hukuk,
  • Cezai adalet.

WJP; yasaların çıkartılması, yönetimi ve uygulanması süreçlerinin erişilebilir, adil ve etkili olması gerektiğini vurgularken, adaletin yetkin, etik, bağımsız ve tarafsız kimseler tarafından sağlanması gerektiğine  önem vermektedir.  Dünya Bankası Uluslararası Yönetim Göstergeleri, hukukun üstünlüğünü şöyle  tanımlar: “Hukukun üstünlüğü, toplumun kurallarının bir uzantısıdır ve polis ve mahkemelerin güç kullanımı için toplumda yapılmış bir sözleşmedir.”

Endekste yer alan ülkeler  1’e yaklaştıkça söz konusu ülkenin hukukun üstünlüğü ilkesine olan bağlılığı  artar.  Endeksin amacı, ülkelerin hukuk alanındaki güçlü ve zayıf noktalarını göstererek hukukun üstünlüğü ilkesinin gelişmesine öncülük etmektir. Endeksin hedef kitlesi; politika yapıcılardan akademisyenlere, vatandaşlardan hukukçulara kadar geniş  kapsamdadır.
2020 Yılı Endeksi’nde 3 sıra yükselen Türkiye 128 ülke içinde 107’nci sıraya gelmiş, en düşük puanı “Hükümet Yetkilerinin Kısıtlanması” başlığında  almıştır.

Türkiye’de  yasalardan, kurumlardan, normlardan ve bunlara sıkı sıkıya bağlı kamudan oluşan sağlam bir sistem yoktur.  Bu sistemin dört evrensel kuralı vardır:

  • Hesap verme,
  • Adil yasalar,
  • Açık yönetim,
  • Erişilebilir ve tarafsız anlaşmazlık çözümü.

Bunlar sağlanmadığı sürece  “adalet mülkün temelidir” deriz ama  gerçekten adalet Türkiye’de  mülkün temeli mi diye de sorarız. 

Türkiye’de  “adalet mülkün temelidir” ilkesinin suya yazılmış yazı olarak kalmaması için yetkili kurumların gereğini yapmaları gerekir. Yekta Güngör Özden’e göre adalet, insanlığın en büyük gıdasıdır; adalet devletin, savunma da adaletin temelidir. Adalet toplumsal bir namustur, insanlığın ikinci güneşidir. Adaletin herkesi gönendirecek biçimde gerçekleşmesi, mahkemelerin bağımsızlığı ve yargıç güvencesiyle olur.

Anayasamız adalet sözcüğünü, ağırlıklı olarak temel hak ve özgürlükler ile birlikte kullanmış ve temel hak ve özgürlüklerden adalet anlayışı içinde yararlanmayı uygun görmüştür. Bazı yazarlar  devletin temeli adalet değil hukuktur görüşünde iseler de (http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2013-106-1275) adaletin olmadığı bir ülkede hukukun üstünlüğünden de söz edilemez.

Prof. Dr. Sadık Rıdvan Karluk tarafından

1948 yılında Eskişehir’de doğdum .1970’de Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdim. Kısa bir süre Maliye Bakanlığı ve Sayıştay’da çalıştıktan sonra 1972 yılında Eskişehir İTİA İktisat Bölümü’nde akademik kariyere başladım. 1975’te doktor, 1979’da doçent oldum. 1975 – 1976’da İngiltere Sussex Üniversitesi’nde doktora üstü çalışmalar yaptım. 1982 yılında Devlet Planlama Teşkilatı Başbakan Turgut Özal’ın direktifleri doğrultusunda kurulan AET Genel Müdürlüğü’nün (şimdiki AB Bakanlığı) başkanlığını yaptım. 1984 – 1985 döneminde İktisadi Kalkınma Vakfı Yönetim Kurulu üyeliğinde bulundum, 1982 – 1985 yılları arasında İstanbul Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı’na (Nuh Kuşçulu) danışmanlık yaptım. Bu dönemde Türkiye’de Yabancı Sermaye Yatırımları konusunda iki kitabım (biri İngilizce) ile İhracatta Vergi İadesi kitabım İTO tarafından yayınlandı. 1985 yılında Paris’te OECD nezdinde Türkiye Büyükelçiliği’ne Planlama Müşaviri sıfatıyla tayin edildim. Görev yaptığım dönemde Türkiye’yi 4 Komite’de temsil ederek, Türkiye’de kalkınmakta olan bölgeler konusunda OECD’nin önemli bir araştırmasının (Regional Problems and Policies in Turkey) basılmasına katkıda bulundum. 1990 yılında yurda dönüşümde DPT Müsteşar Müşavirliği’ne getirildim. Daha sonra Başbakanlık Başmüşavirliğinde Türkiye ile Türk Cumhuriyetlerinin ekonomik ilişkilerinin gelişmesinde bir model olan “Türk Ödemeler Birliği” kurulması için bir proje geliştirdim. 1991 yılında profesörlüğe atanarak Anadolu Üniversitesi’ne geçtim. Anadolu Üniversitesi’nde Türkiye Ekonomisi, Uluslararası İktisat, Uluslararası Ekonomik Kuruluşlar, Avrupa Birliği, Avrupa Birliği Türkiye İlişkileri , Dış Ticaret Teorisi ve Politikası, Uluslararası Entegrasyonlar derslerini kendi eserlerimi esas alarak yürüttüm. Akademik kariyerimde 23 yüksek lisans, 16 doktora tezi yönettim. Bu öğrencilerim arasında çeşitli üniversitelerde görev yapan çok sayıda profesör, doçent ve yardımcı doçent bulunmaktadır. Üniversite Senato ve Yönetim Kurulu üyeliği yaptım, İktisat Fakültesi Dekanlığım döneminde AÖF kapsamında bulunan tüm iktisat kitaplarının yeni formata göre yazılmasına yazar ve editör olarak katkıda bulundum. İkinci (1981), Üçüncü (1992) ve Dördüncü (2004) Türkiye İktisat Kongrelerine bildiri sunarak katılan tek öğretim üyesiyim. Dördüncü Türkiye İktisat Kongresi Bilim Komisyonu üyeliği yaparak Türk Sanayici ve İşadamları Vakfı (TÜSİAV) Bilim Kurulu Başkanlığı görevinde bulundum. 1996 yılında TOBB Milletlerarası Ticaret Odası (International Chamber of Commerce: ICC) Uluslararası Ticaret ve Yatırım Politikaları Komisyonu’nda (Commission on Trade and Invesment Policy) ICC Türkiye Temsilciliğine getirildim. Son 10 yıldır TOBB ICC IFO World Economic Survey kapsamında her üç ayda Türkiye ekonomisindeki gelişmeler ile ilgili olarak gönderilen sualnameleri cevaplandıran 12 uzmandan biriyim. “Uluslararası Ekonomi: Teori ve Politika”, “Türkiye Ekonomisi: Cumhuriyetin İlanından Günümüze Yapısal Değişim”, “Avrupa Birliği”, “Türkiye Avrupa İlişkileri: Bir Çıkmaz Sokak” ve “Uluslararası Kuruluşlar” başlıklı temel ders kitaplarım dahil yayınlanmış 24 kitabım, 300’den fazla makalem, 12 ortak ve 3 çeviri eserim vardır. Beş ders kitabım (642-908 sayfa aralığında) 42 baskı yapmıştır. Tüm üniversitelerde ders kitabı ve yardımcı kitap olarak okutulmaktadır. Ortak yazarlı bir ders kitabım TÜBA üniversite ders kitapları 2012 yılı telif ve çeviri eser ödülü olmak üzere 6 “bilimsel araştırma ödülüne” sahibim. Diğer araştırma ödüllerim şunlardır: 1984: Enka Vakfı, “Türk Ekonomisinin Dünya Ekonomisine Entegrasyonu,” Bilimsel Araştırma Yarışması Üçüncülük Ödülü, 1982: Türkiye Milli Kültür Vakfı: Teşvik Armağanı, Dal: İktisat, 1981: İktisadi Kalkınma Vakfı, “AET ile İlişkilerimizin Atatürkçü Ekonomik Politika Açısından Değerlendirilmesi,” Behçet Osmanağaoğlu İnceleme Yarışması Birincilik Ödülü, 1979: Pamukbank, “Dışsatımın Özendirilmesinde Ticari Bankalarımızın Yeri” Bilimsel Araştırma Yarışması İkincilik Ödülü. ABD ABI Enstitüsü’nün Yılın Eğitimcisi (Man of the Year 2011) ödülü sahibiyim. Özgeçmişim WHO’s WHO Dünya, Asya ve Türkiye baskılarında yer almıştır. (Who's Who in Asia 2012, Asya’da Kim Kimdir 2’nci baskı, 01/11/2011, Who's Who in the World 2011, Dünyada Kim Kimdir, 28’nci baskısı, 03/12/2010, Günümüz Türkiyesi'nde Kim Kimdir, 01/05/2005). Özgeçmişim Turkischer Biographiscer Index/Turkish Biographical Index’te (2004, s.563) yer almıştır. Google Akademik’te 1.070 (05.02.2018) atıfım vardır. Eskişehir Sanayi Odası, Eskişehir Ticaret Odası, İstanbul Sanayi Odası, Ankara Ticaret Odası, Ankara Sanayi Odası, Kayseri Sanayi Odası, İşveren Dergisi, İktisadi Kalkınma Vakfı Dergisi gibi oda dergilerinde yazılarım yer almıştır. Türkiye’de yayınlanan çok sayıda bilimsel derginin hakem heyetinde yer almaktayım. Ders kitaplarım: 42 baskı yapmış olup 3.884 sayfadır.

Yorum Gönderin

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.