MİLİS TEŞKİLATI KURULMASININ YEREL YÖNETİMLER TARAFINDAN ENGELLENMESİ

İTALYAN İŞGALİNE KARŞI MİLİS TEŞKİLATI KURULMASININ YEREL YÖNETİMLER TARAFINDAN ENGELLENMESİ VE 2. ORDU MÜFETTİŞİ CEMAL PAŞA’NIN HARBİYE NEZARETİNE PROTESTOSU

Bu önemli belge, Türk İstiklal Harbi’nin (Milli Mücadele) henüz başlarında, Anadolu’daki askeri komutanlar ile İstanbul Hükümeti ve taşradaki çekingen memurlar arasındaki derin fikir ve yöntem ayrılığını net bir şekilde ortaya koymaktadır.

2. Ordu Müfettişi Cemal Paşa’nın, İtalyanların ilerleme harekâtını durdurmak amacıyla Isparta ve Burdur bölgesinde milis teşkilatı (halk direniş gücü) kurmak için giriştiği teşebbüslere, yerel yönetimlerin karşı çıktıklarına dair Harbiye Nezaretine (Savaş Bakanlığına) gönderdiği bir şifreli telgrafı göstermektedir.

Belgedeki “35” yılı Rumi takvime göre 1335 yılıdır ve Miladi 20 Haziran 1919 tarihine denk gelir. Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkışından yaklaşık bir ay sonra, Amasya Genelgesi’nin yayınlandığı günlere denk gelen son derece kritik bir dönemdir.

2. Ordu Müfettişi Cemal Paşa (Mersinli Cemal Paşa), Güneybatı Anadolu’daki İtalyan işgallerine karşı halkı silahlandırarak “Milis Teşkilatları” (Kuva-yı Milliye unsurları) kurmaya çalışmaktadır.

Belgede en dikkat çeken unsur, işgale karşı direniş örgütlemeye çalışan askeri kanat (Ordu Müfettişliği) ile işgali sineye çeken ya da İstanbul’un “gaza basmama/sessiz kalma” talimatlarına uyan sivil kanat (Burdur Mutasarrıfı ve yerel hükümet yetkilileri) arasındaki çatışmadır. Cemal Paşa, sivil memurları adeta “düşmanın ekmeğine yağ sürmekle” ve “yabancılara hizmet etmekle” suçlamaktadır.

Belgenin alt tarafındaki uzun kısmın üzeri çizilmiştir. Bu durum, telgrafı çeken Cemal Paşa’nın ya da telgrafı alan merkezin, metni daha diplomatik veya daha kısa tutmak adına sonradan sansürlediğini/değiştirdiğini gösterir. Çizilen kısımda İstanbul Hükümeti’ne çok sert bir rest çekilmekte, “Eğer amacınız düşmana hizmet etmekse söyleyin, biz de ona göre davranalım” denilerek açıkça bir başkaldırı sinyali verilmektedir.

BELGENİN GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİ

Belge No: 128

Tarih: 20/6/35 (20 Haziran 1919)

Şifre: Yüksek makamın şahsına özeldir.

(Yandaki Not: 24 numaralı şifre yazıldı / 20 – Hasan Basri)

Yüce Harbiye Nezaretine (Savaş Bakanlığına)

İtalyan işgalinin yakın zamanda Burdur ve Isparta’ya genişleyeceğinin kesin olarak beklenmesine bakılarak; millî emellerin (halkın arzularının) buna razı olmadığını zamanında fiilen ispat etmek üzere, gönüllü Milis Teşkilatına ve şehirli, köylü halkın uyandırılmasına askerî makamlarca her türlü gayret gösterilmesine rağmen; yerel yönetimler sanki yabancıların emellerine hizmet etmekle görevlendirilmişler gibi girişimlerimizi sonuçsuz bırakmakta ve bundan dolayı düşmanların ekmeğine yağ sürmektedirler.

Burdur Mutasarrıflığının (valiliğinin) da bu durumda olanlardan olduğunu arz ederim.

“Bu gibi memurların durumlarını arz ettim. Hemen değiştirilmelerini ve ne sonuç doğacaksa kılavuzluk buyurmanızı yahut eğer düşmanın emellerine çalışmak mevcut hükümetin temel amacı ise, biz de bunu bilerek hareket tarzımızı yahut (planımızı) değiştirelim. Birimizin yaptığını diğerinin bozması ve şu sırada vatanın kurtuluşu için canını feda edeceklerin, yerel yönetimlerin takibatından (baskısından) endişe etmelerinin ne vahim sonuçlar doğuracağı açıklamaya gerek duymayacak kadar açıktır. Bundan dolayı taşradaki memurların başkanlarının Osmanlı Hükümetinin emelleri doğrultusunda görevlerini yapmaları sebeplerinin Bakanlar Kurulunda görüşülerek karara bağlanmasını önemle istirham eylerim.”

KAYNAK

T.C. Milli Savunma Baknalığı

Arşiv ve Askeri Tarih Daire Başkanlığı

Askeri Tarih Belgeleri Dergisi

Aralık 1953 (Sayı:6) Türk İstiklal Harbi’ne Ait Belgeler

Tarih Gelecektir. M.K.